Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
MIKROORGANISMOAK ETA FORMA AZELULARRAK - Coggle Diagram
MIKROORGANISMOAK ETA FORMA AZELULARRAK
1. MIKROBIOLOGIA ETA MIKROORGANISMOAK
Definizioa
: Mikrobiologiak mikroorganismoak ikasten ditu. Bakterio eta protozooak, alga eta onddo mikroskopikoak eta forma azelularrak: biroideak, prioiak eta birusak.
MIKROBIOEN MATABOLISMOA
Kimioautotrofoak
: Energia kimikoa erabiltzen dute materia ez-organikoa organiko bihurtzeko.
Kimioheterotrofoak
: Energia kimikoa eta materia organikoa erabiltzen dute.
Fotoheterotrofoak
: Eguzki energia eta materia organikoa erabiltzen dute.
Fotoautotrofoak
: Eguzki energia erabiltzen dute materia ez-organikoa organiko bihurtzeko.
HETEROTROFOEN NUTRIZIOA
Sinbiotikoak
: Beste izaki batekin bizi direnak, biek probetxua atera.
Saprofitoak
: Materia organiko hondakineko mantenugaiak xurgatzen dituzte.
Fagotrofoak
: Aske bizi dira. Fagozitosi bidez hartzen dute elikagaia.
Parasitoak
: Beste organismo bizidun baten kontura elikatzen dira eta gaixotasun infekziosoa eragiten diote.
2. FORMA AZELULARRAK
Definizioa
: Ez dira izaki bizidunak, beste izaki bat behar dute bizi funtzioak betetzeko. Parasitoak. Gaixotasunak sortu.
Prioiak
: Eraldatutako proteinaz osatuta. Ugaltzeko gaitasuna. Animali eta gizaki nerbio-sistemaren gaixotasun eragin. Prioiek PrPc proteinak elkartzerakoan, egitura aldatu. PrPc proteina normala prioi bihurtu eta neuronen hondamena eragin.
Birusak
: Derrigorrezko parasitoak, forma ez-zelularrak. Zelularen metabolismoa parasitatu, bizi funtzioak betetzeko. Bizidunen eta bizigabeen arteko mugan kokatu. Birus partikula osoa bi edo hiru elementuz osatuta:
· Estalki proteiko horri kapside da; kapsomero unitate txikiz osatuta. Forma askotakoak.
· Birus batzuek kapsidea inguratzen duen lipidozko beste bilgarri dute.
· Azido nukleiko batez eta hori inguratzen duen estalki proteikoz osatuta.
Sailkatzeko irizpideak
Azido nukleiko duten motaren arabera: DNA birusak eta RNA birusak·
Kapsidearen itxuraren arabera: helikoidalak, ikosaedrikoak eta konplexuak.
Helikoidala
: Helize formakoa. Harizpi bakarreko RNA.
Konplezuak
: Ikosaedro itxurako burua, harizpi bikoitzeko DNA eta buztan helikoidala. Ostalariaren haianzalera atxikitzeko espikulak eta zuntzak ditu.
Ikosaedrikoa
: Ikosaedro erregular itxura. Bilgarria lipidikoa izan dezakete edo ez.
Infektatzen duten zelula motaren arabera: animalia-birusak, landare-birusak eta bakteriofagoak.
Birusen infekzio zikloak
ZIKLO LITIKOA
ZIKLO LISOGENIKOA
Ostalarian finkatu eta xurgatu
Azido nukleikoa ostalariaren txertatu
Denbora mugagabean egon daiteke egoera horretan
Zelula eramaileak erreplikatzen dira. Birusaren informazio genetikoa eraman zelula berriak.
Batzuetan probirusa aktibatzen da eta ateratzen da. Ziklo likitoa burutuz.
Finkatzea eta sartzea
Ostalariearen metabolismoa erabili
Muntaketa: Azido nukleikoa eta kapsidak paketatu.
Birusak askatu
Biroideak
: Harizpi bakarreko RNA laburra, ez du proteinarik kodetzen eta infektatutako zelularekin transkribitu. Zelula batetik besteetara igarotzen. Zelula berria infektatu eta gene transferentzia egin. Landare eta onddoen parasitoak.
3. MIKROORGANISMOAK, GAIXOTASUN INFEKZIOSOEN ERAGILE
Definizioa
: Gaixotasunak sortzen dituzten mikroorganismoak patogenoak dira. Indibiduo bati kutsatzen dute. Mikroorganismo eragin maila birulentzia da.
MIKROORGANISMO PATOGENOEN BIRULENTZIA
Ahalmen inbaditzailea ostalarian ugaltzeko gaitasuna.
Toxina
: Mikroorganismoak sortzen duen subtantzia eta kalteak eragiten dituena.
Exotoxina
: Proteina disolbagarriak ditu. Infektatututako lekutik urrun egin. Tenperatura altuetan galtzen dira. Hilgarriak. Adibidez, bolutismoa.
Endotoxina
: Ez hilgarriak. Tenperaturak ez die eraginik. Bakterio gram-en lipopolisakaridoak dira. Adibidez, chron.
GAIXOTASUN INFEKZIOSOAK
Hedatzea
: Gaitxotasun infekziosoak, nola banatzen diren eta zenbat gendeari eragiten diote.
Endemia
: Eremu geografiko jakin batean gertatzen direneak. Sukar horia.
Epidemia
: Eskualde jakinean, ohiko mailatik gora askar hedatzen dena. Gripea.
Pandemia
: Mundu osoko epidemia. Eremu geografiko handia. Biztanle kopuru handian. Covid.
Prebentzioak
: Transmizioa ekiditen duten bideak kontrolatzea da.
Bakartzea
: Gaixoak osasuntsu daudenengatik bereiztea.
Koarentena
: Gaixorik egon ez arren, patogenoaren eranauke izan daitezkeen pertsonak osasuntsuetatik bereiztea.
Txertoa
: Mikroorganismo indargabetuak edo antigenoak inokularzean. Erantzun inmunitario. Erantzun azkarra eta eraginkorra eman dezake patogenoarekin.
Mikroorganismoak transmititzeko bideak.
Zeharkakoa:
Uraren, elikagaien, tresnen edo animalien bidez.
Bektoreak
: Beste izaki bizidun baten bidez.
Zuzena
: Organismo batetik bestera mikroorganismoa zuzenean pasatu.
Faseak
Garapena
: Gaitxotasunak aurrera egiten duen fasea, sintomak daudenean. Laguntza medikua eta farmakologia behar dira.
Gaixondoa
: Gaixotasuna gainditzen denetik osasuna berreskuratu arteko denbora. Iraupena gaixotasunaren motaren eta gaixoaren arabera.
Inkubazioa
: Patogeboa sartzen denetik gaixotasunaren sintomak agertu arte. Gaixotasuna kutsa dezake.
Sendabideak
Antimikotikoak
: Onddoak sortutako gaixotasunak sendarzeko.
Antibirikoak
: Birusen osagaien eraketa ekiditen dute. Ostalarien metabolismoan eragina dute.
Antibiotikoak
: Bakterio eta onddo hiltzeko edo hazkuntza kontrolatzeko. Modu egokian hartu erresistenteak ez egiteko.
MIKROORGANISMO PATOGENOAK ETA OPORTUNISTAK
Teoria mikrobianoa:
patogenoa organismo osasuntsuan sartzean= infekzioa. Defentsa ahultzea= oportunistak. Gaixotasuna patogenoak gaixotik dagoena gorputzatik bakartu eta kanpoan kultibatu.
Kultibatutako mikrobioak gaitzaren sintomak eragin behar ditu animali osasuntsu batean
Agente patogenoak animali gaixoetan daude, osasuntsuetan ez.
Agente hori berriro isolatu behar da eta hasieran isolatutako bera izan behar du.
4. MIKROORGANISMOEN AZTERKETA
Mikroorganismoak aztertzeko kultiboak egin. Mikroorganismo mota bakarra duen kultiboa lortzeko erein eta bakartu behar da, hazkuntza axenikoa.
Ereitea
Kultibo bat mikroorganismoak ugaltzeko metodoa. Errazteko ingurune ezin hobea prestatzen da. Ikerketarako funtsezkoa da.
Esterilitate baldintza zorrotza bete behar dira:
Hazkuntza ingurune eta tresnak ondo esterilizatu.
Kabina estalkiarekin edo pizgailu baten suarekin inguruan lan egiten da.
Bakartzeko teknikak
Ildaska bidez:
Ereite uztaia bidez arrastatu plaka bateko ingurune solidoan. Ingurunean sakabanatuz.
Diluzio banku bidez:
Laginaren diluzioak egitea. Mikroorganismoen kopurua gutxiago. Kopurua oso txikia izango da, ereitean elkarrengandik bereizitako koloniak sortu.
Hazkuntza-ingurunea:
Egoera fisikoa kontuan hartuz:
Solidoak
: Solidotzaile bat. Petri plakan prestatu. Gardena. Mikroorganismo populazioak edo koloniak ikusi.
Likidoak
: Saldak deritze eta saio hodi edo erlenmeyer matrazean prestatzen dira.
Erabilerari kontuan hartuz:
Orokorrak
: Mikrobio askoren hazkuntza ahalbidetzen dute.
Bereizgarrriak
: Mikroorganismo multzo bat hazten lagundu.
Hautakorrak
: Bakterioen hazkuntza inhibitu, besteena erraztu.
5. GENE TRANSFERENTZIA HORIZONTALA BAKTERIOETAN ETA ANTIBIOTIKOEKIKO ERRESISTENTZIA
Bakterioek espezie bereko edo desberdinetako indibiduoen artean gene transferentzia. Aldakortasun genetikoko iturri garantzitsua da.
ANTIBIOTIKOEKIKO ERRESISTENTZIA
Bakteria batek mutazioa jaso. Gene transferentzia horizontalekin, erresistentzia geneak azkar transmititu. Bakterioak multierresistenteak asko, antibiotiko batekiko baino erresistentzia gehiago.
Bakterio multierresistenteak ez agertzeko neurriak
Prebentzioa: Txertaketa edo higienea
Ikerketa
Antibiotikoak modu egokian erabili.
GENE TRANSFERENTZIA HORIZONTALEKO MEKANISMOAK
Eraldaketa
: Hildako bakterioa DNA-zati bat bakterio hartzailean sartzen da eta DNA-zati batekin trukatu. DNA exogenoa barneratzeko gaitasuna= bakterio konpetente.
Konjugazioa
: Pilien bitartez bakterioen arteko zuzeneko geneen transferentzia. Emailearen plasmidoa eta beste geneak, hartzailera pasatu. Bakteriak pilien bidez juntatu, emailea DNA replikatu eta pilien bidez hartzaileari pasatu.
Transdukzioa
: Garraiatzailea birus bat da. Infekzioa eragin. Ziklo lisogeniko ondoren, bakterio ostalarien geneak kapsidan eraman eta bakterioari transferitu.
Gene transferentzia horizontal artifizial:
Ingenieritza genetikoak gene transferentzia horizontal artifizialerako teknika bila. DNA-ren organismo manipulazioa eta transferentzia. Espezie berriak sortu, akats zuzendu eta konposatuak sortu.
