Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

MIKROORGANISMOAK ETA FORMA AZELULARRAK, MIKROORGANISMOEN AZTERKETA, GENE…

- - - - hainbat irizpideen arabera sailkatzen dira, adibidez zer zelula mota infektatzen duten edo duten azido nukleikoaren arabera, baina normalean estalkiaren arabera sailkatzen dira.
        
        Heliokoidala:zilindro forma du
        
        Ikosaedrikoa: borobilak dira, ikosaedro formakoak, batzuetan lipidozko estalki bat dute eta proteinaz egindako tentakulo bezalakoak zeluletara itsasteko
        
        Konplexua: ikosaedro itxurako burua du eta harizpi bikoitzeko ADNa (konplexuagoa), ere buztan bezalako bat du
        
        ugalketa
        
        Parasitoak direnez ez dira haien kabuz ugaltzen eta zelula baten metabolismoa erabiltzen dute. bi ugalketta ziklo daude:
        
        litikoa:
        
        1-Finkatzea: birusa zelulara finkatzen da
        
        2-Injekzioa: ADN-ARNa sartzen du zelularen barnealdera
        
        3-Muntaketa: zelularen metabolismoa erabiltzen du haren kopiak egiteko eta gero muntatzen dira birus berriak osatu arte
        
        Birusa askatu: birusa askatzen da eta zelula hiltzen dute fase honetan
        
        Lisogenikoa
        
        1-Finkatzea: birusa finkatzen da zelulara
        
        2-Injekzioa: ADN-RNAa injektatzen da zelulara, honek kudeatuko du. Denbora mugagabean egon daiteke egoera horretan
        
        4-Zelula eramailea: zelula funtzionatzen jarraitzen du baina erreplikatzean birusaren ADN-RNAa ere erreplikatzen du
        
        5-Gaixotasuna aktibatzea: hau gertatu ahal da ala ez, hemen ziklo litikoa hasten da
- - - - mikroorganismoa transmititzeko bideak:
        
        zuzena: sexu bidezkoa edo odolaren kontaktuarekin
        
        zeharkakoa: uraren, janariaren edo aniemalien bidez
        
        bektore bidez: animalien bidez da, animalia ez du gaixotasuna izaten eta ez ditu sintomak izaten baina kutsatu ahal ditu perstonak
      - hedatzea: nola banatzen da gaixotasuna eta zenbat pertsonei afektatzen die
        
        endemia: eremu konkretu batean gertatzen da soilik (sukar horia adibidez)
        
        epidemia: eskualde jakin batean gertatzen denean, ohiko mailatik gora
        
        pandemia: mundu osora edo ia osora afektatzen dio (covid 19 adibidez)
      - prebentzioa, transmizioa ekiditzeko aholkuak: eskuak garbitzea gel desinfektantearekin, bakartzea osasuntsuak gaixoengandik, koarentenan jartzea gaixoak eta gaixotasuna izan ahal dutenak, eta txertoak
    - - inkubazioa: patogenoa sartzen denetik sintomak agertzen diren arte, tarte horretan nahiz eta sintomak ez eduki kutsatu ahal da
      - garapena: sintomak daudenetik desagertzen diren arte, kutsatu ahal da eta kasu gehienetan laguntza medikoa eta farmakologikoa behar da
      - gaixondoa: gaixotasuna gainditzen denetik osasuna berreskuratzen den arte, fase honen iraupena gauxotasunaren eta pazientearen egoeraren arabera irauntzen du
    - - antibiotikoak: bakterioak eta onddoak hiltzeko edo ez hazteko dira, ondo erabili berhar dira erresistentzia ez sortzeko
      - antimikotoak: onddoak sortutako gaixotasunak sendatzeko
      - antibirikoak: birusen osagaien muntaketa ekiditzeko balio dute, pazientearen metabolismoan eragina dute
  - - - ahalmen inbaditzailea: mikroorganismoak indibiduoaren barruan ugaltzeko duen ahalmena
      - Toxina: mikroorganismoak sorrtzen dituzten substantziak dira, kaltegarriak dira, bi mota daude:
        
        Exotoxinak: patogenoak ingurura botatzen duen toxina da, proteina disolbagarriak dira eta infektatuako lekutik oso urrunera ailegatu daitzeke. Tenoeratura altuetan egon eta gero haien efektuak galtzen dituzte
        
        Endotoxinak: ez dira hilgarriak eta tenperatura altuetara exposatu eta gero haien efektuak kontzerbatzen dituzte. Bakteria gram-en lipoposakaridoak dira )kanpoko membrana bat, osagaia da)
- - - - solidoak: petri plaketan egiten dira eta agar algaren gel bat jartzen da nutriente asko dituelako
      - likidoak: saldak dira, saio hodietan egiten dira
    - - orokorrak: mikroorganismo mota guztiak hazten uzten du
      - bereizgarriak: mirkobio multzo jakin bat hazten laguntzen dute
      - hautakorrak: bakterio batzuen hazkuntza inhibitzen du eta beste batzuena errazten du