Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
MIKROORGANISMOAK ETA FORMA AZELULARRAK - Coggle Diagram
MIKROORGANISMOAK ETA FORMA AZELULARRAK
MIKROORGANISMOAK ETA FORMA AZELULARRAK
AZELULARRAK
Ez dira izaki bizidunak, ez dutelako beraien kabuz bizi funtzioak betetzen. Beste izaki bizidunak behar dute. Hauek parasitoak dira eta gaixotasun infekziozoak eragiten dituzte.
BIRUSAK
UGALKETA
Birusek bi ugal ziklo daukate, litikoa eta lisogenikoak, denak litikoa egiten dute baina bakarrik batzuk egiten dute lisogenikoa.
PROZESU LITIKOA
1-Finkatzea edo sartzea
Zelula gainazaleko errezeptoreetan finkatzen da. Birusak ostalarien zeluletan barneratzen da: endozitosiaren bidez edo birusaren genoma infektatuta.
1 more item...
2- Ostalariaren metabolismoa erabili
Ostalariaren entzimak erabiltzen ditu erreplikatzeko. Birusaren azdio nukleikoak eta proteinak sintetizatzen dira. (transkripzio eta itzulpenaren bidez)
1 more item...
3- Muntaketa
Azido nukleikoa eta kapsidak paketatzen dira.
1 more item...
4- Birusak askatu
Birus berriak askatzen dira, beste zelulak infektatzeko. Zelula ostalaria hil daiteke.
1 more item...
PROZESU LISOGENIKOA
Birusaren azido nukleikoa (DNA edo RNA) ostalarian txertatu
Zelula ermailea, normal funtzionatzen du eta ohiko eran errepikatzen da mitosiaren bidez. Baina birusaren informazio genetikoa izango dute zelula berriak.
Baldintza batzuetan probirusa aktibatzen da eta prozesu lisogenikotik ateratzen da, ziklo litikoa hasten.
Ostalarian finkatu eta xurgatu.
SAILKAPENA
Birusak hainbat irizpideen bidez sailkatu ahal dira: Infektatzen zelularen arabera, azido nukleikoaren arabera edo itxuraren arabera. Hauen artean daukagu, ikosaedrikoak, helikoidalak eta konplexuak
IKOSAEDRIKO: Ikosaedro baten ixturako kapsidea dute. Lipidozko beste kapsula bat izan dezakete.
HELIKOIDALA: Helize formako kapsidea dute eta barrukoa normalean RNA izaten da.
KONPLEXUAK: Ikosaedro itxurako burua eta buztan helikoidala. Azken honek ostalarien gainazalera atxikitxeko zuntzak dituena.
EGITURA
Azido nukleiko bat (ADN edo ARN) eta hauek estaltzen duen proteinezko estalki.
Estalki proteiko horri kapsidea da. Kapsidea kapsomero izeneko unitate txikiz osatuta dago eta forma asko dauzka.
Birus batzuek kapsidea inguratzen duen lipidozko beste kapsula bat dute. Adibidez, gripea.
PRIOIAK
Eraldatutako proteinak dira. Erreplikatzeko gaitasuna dute, azido nukleikorik gabe. Prioiek animalien eta gizakien nerbio sisteman gaixotasun larriak eragiten dituzte.
Ugaztunek PrPc izeneko proteina bat daukagu neuronetan.
Prioiek proteina horrekin elkartzean egitura eraldatzen dute.
Ondorioz, PrPc proteina prioi bihurtzen da, bere itxura hartzen eta haien egitura ere.
PrPc proteina kantitatea desagertzen da, prioien kopurua ugaltzen.
BIROIDEAK
RNA labur bat da, ez du proteinarik kudeatzen eta bere ugaltzeko modua infektatutako zelularekin batera bikoiztea da. Biroideak zelula berrietatik bestetara igarotzen dira, hauek infektatuz. Horrela, gene transferentzia egon ahal da, bai espezie bereko eta espezie desberdinetako organismoen artean. Normalean landare eta onddoen parasitoak izaten dira.
MIKROBIOAK
METABOLISMOA
AUTOTROFOAK
Eguzki energia erabiltzen dute materia ez organiko organiko bihurtzen.
KIMIOAUTOTROFOAK
Eguzki energia eta materia organikoa erabiltzen dute. Hauek fotosintesia egiten dute.
HETEROTROFOAK
Energia kimikoa (erreakzio kimikoak) erabiltzen dute materia ez organikoa organiko bihurtzeko.
HETEROTROFOEN METABOLISMOA.
Fagotrofoak
Fagozitosiaren bidez elikatzen dira.
Sinbiotikoak
Beste izaki bizidunen menpe bizi dira, probetxua lortuz.
Saprofitoak
Materia organikoren hondakinetatik mantenugaiak xurgatzen dituzte.
Parasitoak
Beste organismo bizidun baten kontura elikatzen dira.
KIMIOHETEROTROFOAK
Energia kimikoa (erreakzio kimikoak) eta materia organikoa (elikagai-iturria) erabiltzen dute.
MIKROORGANISMOEN AZTERKETA
Mikroorganismoak kultiboak behar dira. Mikroorganismo mota bakarra duen kultiboa lortzeko hazkuntza axenikoa egin behar da.
Hazkuntza-ingurunea
Mikroorganismoak kultibatzeko laborategian erabiltzen den gel edo likidoa da, beharrezkoak dira. Mikroorganismo zehatz baten kultiboa egiteko bere behar nutritiboak eta ekologikoak ezagutu behar dira.
Karbono eta nitrogenoaren arabera
Aerobio edo anaerobio
Tenperatura eta Ph-ren arabera
Motak
Egoera fisikoa kontuan hartuz
Solidoa
Solidotzaile bat dute (agar heteropolisakaridoa normalean) Petri plakan prestatzen dira.
Likidoa
Saldak dira, erlenemyer eta saio-hodian prestatzen dira.
Erabileraren arabera
Orokorrak
Mikrobio askoren hazkuntza ahalbidetzen du.
Bereizgarriak
Multzo jakin batean laguntzen dute.
Hautakorrak
Batzuen hazkuntza inhibitzen dute besteak eratzeko.
Ereitea
Kultibo batean, mikroorganismoak ugaltzeko metodo da. Nahi den prozesua errazago egiteko erabiltzen da, ingurune ezin hobea prestatuz. Funtsezko metodoa da.
Esterilizatze baldintza zorrotzak behar dira.
Tresneria eta hazkuntza medioa ondo esterilizatuta egon behar da.
Suarekin inguruan lan egin behar da.
Bakartzeko teknikak
Diluzioaren bidez.
Laginaren diluzioak egitea da. Hasierako kopurua txikitzeko.
Kopurua oso txikia izango da, ereitean elkarrengandik bereizitako koloniak sortuko dira.
Ildazka bidez
Ereite uztaia bidez, arrastatzen da plaka batean (ingurune solidoan). Ingurunean sakabanatuz.
GENE TRANSFERENTZIA HORIZONTALA ETA ANTIBIOTIKOKI ERRESISTENTZIA
Bakterioek espezie berdineko edo desberdinetako organismoen artean gene trasnferentzia izan dezakete, ugalketa sexualik gabe. Aldakortasun genetikoaren iturri garrantsitzua da, transferitutako geneek propietate berriak ematen dutelako.
Gene transferentzia metodoak
KONJUGAZIOA
Pilien bitartez bi bakterioen arteko zuzeneko geneen transferentzia da. Bakteria emailearen gene batzuk, bakteria hartzailera pasatzen da.
Emailea DNA erreplikatuko du.
ERALDAKETA
Hildako bakterioen DNA-zati bati bakterio hartzaile batean sartzen da eta hartzailearen DNA-zati batekin trukatzen da. DNA barneratzeko gaitasun hori duten bakterioei bakterio konpetenteak dira.
TRASDUKZIOA
Garraiatzailea birus bat da. Ziklo lisogeniko baten ostean, bakterio ostalarien geneak kapsidan eramaten ditu eta infektatzen duen hurrengo bakterioai transferitzen dizkio.
Antibiotikoki erresistentzia
Bakteria batek mutazioa jasatzen du eta erresistentea egiten da. Gene trsnferentzia horizontalekin, erresistentzia gene horiek bakterioen artean transmititzen dira.
Prebentzioak
Antibiotikoak ondo erabili
Txertatu
Ikerketa
Gero eta ugariagoak dira bakterioak multierresistenteak, hau da, antibiotiko batekiko baino gehiagorekiko erresistenteak direnak.
Gene transferentzia artifiziala.
Ingenieritza genetikoak gene transferentzia horizontal artifizialerako teknikak bilatzen ditu. DNA-ren organismo batetik besterako manipulazioa da. Transferentzia ahalbidetzen duen teknologia hori esker, espezie berriak sortu daitezke edo akats genetikoak zuzendu.
GAIXOTASUN INFEKZIOZOAK
Infekzioak sortzen dituzten mikroorganismoak patogenoak dira eta hauek organismo bat kutsatzen dute
Teoria mikrobanioa: Agente patogenoak organismo osasuntsu batean ez direla egon behar deritzo. Patogeno bat organismo batean sartzeko prozesua infekzioa da. Patogenoak defentsa ahulak aprobetxatzen badute oportunistak dira. Aurre egiteko infektatutako organismoa bakartu behar da.
Birulentzia patogenoaren eragin maila da. Toxinak mkroorganismoak askatzen dituen substantzia kaltegarriak dira. Bi mota daude.
Gaixotasun infekziozoak baldintzatzen dituzten faktoreak hauek dira.
Birulentzia
Ostalariaren erresistentzia
Parasito kopurua
Transmititzeko bideak
Zuzena
Organismo batetik bestera zuzenean pasatzen da. Adibide: Muxuak, sexu-bidezko, odola.
Zeharkako
Elikagaien edo tresnen bidez kutsatzen da. Gertutasuna behar da. Adibide: Malaria
Bektoreak
Beste izaki bizidunen bidez transmititzen da. Adibide: Zika.
Nola hedatzen da?
Epidemia
Eremu geografiko batean, gaixotasunaren kasuak gora egiten denean. Adibide: Ebola
Endemia
Eremu geografiko batean gertatzen denean. Adibide: Tuberkulosia
Pandemia
Munduko mailako epidemia bat. Mundu osotik zehar hedatzen da eta biztanle askotan eragin dauka.
Gaixotasunaren aurkako prebentzioak.
Bakartzea
Gaixoak osasuntsu daudenetik banatzea da.
Koarentena
Osasuntsu eta kutsatuta dauden pertsoneei bakartzea.
Txertoa
Organismo bati mikroorganismo indargabetuak edo bere zatiak (antigenoak) txertatzea da. Erantzun inmunitario eragiteko.
Gaixotasunaren faseak
Inkubazioa
Patogenoa sartzen denetik sintomak agertu arte. Gaixotasuna kutsatu daiteke.
Garapena
Gaitxotasunak aurrera egiten du, sintomak agertzen dira. Laguntza farmakologikoa behar da.
Gaixondoa
Gaixotasuna gainditzen denetik osasuntsu egon arte. Iraupena motaren eta gaixoaren araberakoa da.
Sendabideak
Antibiotikoak
Bakterio eta onddo hiltzeko substantziak dira. Modu egokian hartu behar dira erresistentzia ez hartzeko. Adibide: Amoxicilina
Antibirikoak
Birusen osagaien eraketa ekiditen dute, metabolismoan eragina dute. Adibide: Amantadina
Antimikotikoak
Onddoak sortutako gaixotasunak sendatzeko. Adibide: Flukonazol
ENDOTOXINAK
Ez dira hilgarriak. Tenperaturak ez du eragina. Bakterio lipopolisakaridoak dira. Adibide: Colera
EXOTOXINAK
ingurura botatzen dituen proteina disolbagarriak. Tenperatura altuetan galtzen dira. Hilgarriak dira. Adibide: E.coli
