Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
BÀI 5:TIA X. CHỤP ẢNH X-QUANG VÀ CHỤP ẢNH CẮT LỚP (CT) - Coggle Diagram
BÀI 5:TIA X. CHỤP ẢNH X-QUANG VÀ CHỤP ẢNH CẮT LỚP (CT)
Kĩ thuật chụp ảnh X-quang
Cấu tạo máy chụp
Bộ phận phát tia X: Bề rộng tia X phát ra có thể được điều chỉnh.
Bộ phận thu nhận tia X: Có thể là phim chụp hoặc màn dò tia X được đặt phía sau phần cơ thể cần chụp.
Một số cách cải thiện chất lượng ảnh chụp X-quang
Sử dụng bộ phận tăng cường X-quang giúp giảm liều chiếu tia X lên bệnh nhân giảm 100-500 lần.
Màn huỳnh quang đầu vào
Cathode quang
Hệ thống hội tụ Electron
Màn huỳnh quang đầu ra
Cải thiện độ sắc nét
Sử dụng "cửa sổ" hoặc ống chuẩn trực để tạo ra chùm tia X hẹp và song song trước khi chiếu vào phần cơ thể cần chụp.
Đặt trước kính ảnh hoặc màn dò tia X một màn chống tán xạ gồm những tấm cản tia X (được làm từ chì) được đặt xen kẽ với những tấm cho tia X truyền qua ( được làm từ nhôm).
Cải thiện độ tương phản
Sử dụng chất tương phản- chất có khả năng làm tăng hấp thụ tia X như barium (Ba), iodine (I) để tiêm vào mô mềm cần quan tâm
Tia X được hấp thụ tốt hơn và được phân biệt rõ hơn so với các mô mềm khác trên phim bởi độ tương phản đã tăng lên
Kĩ thuật chụp
Máy chụp ảnh X-quang được đặt sao cho bộ phận phát tia X nằm phía trên vùng cơ thể cần chụp.
Khi vận hành, chùm tia X có cùng cường độ từ bộ phận phát tia X xuyên qua vùng cần chụp.
Các cơ quan khác nhau của cơ thể có khả năng hấp thụ tia X khác nhau.
Cường độ của chùm tia X sau khi đi qua các cơ quan này cũng suy giảm khác nhau.
Từ đó, ảnh chụp X-quang được thể hiện trên phim hoặc được tái tạo trên máy tính.
Tia X
Sự suy giảm tia X
Sự giảm cường độ của tia X khi đi qua vật chất được gọi là sự suy giảm tia X.
Cường độ tia X sau khi truyền qua một lớp vật chất có bề dày x được tính theo công thức:
Tính chất
Có bản chất là sóng điện từ nên có thể truyền trong chân không
Không mang điện tích vì thế không bị lệch trong điện trường và từ trường
Mang năng lượng cao, do đó có khả năng đâm xuyên mạnh
Có tác dụng mạnh lên kính ảnh, làm ion hóa không khí
Có tác dụng làm phát quang một số chất
Có tác dụng sinh lí mạnh: hủy diệt tế bào, vi khuẩn,...
Diễn biến quá trình
Chùm electron phát ra từ cathode, được gia tốc bởi điện trường có cường độ lớn anode và cathode, đến va đập vào đối cathode và phát ra tia X theo mọi hướng.
Tia X được phát ra trong quá trình tương tác giữa các electron năng lượng cao và c được gọi là bức xạ hãm.
Cấu tạo ống phát tia X
Ống thuỷ tinh được hút chân không.
Cathode thường là dây kim loại được nung nóng bằng một nguồn điện riêng để phát ra các electron. Điện áp giữa anode và cathode khoảng vài chục nghìn đến vài trăm nghìn vôn.
Điện cực làm bằng kim loại có số khối lớn và nhiệt độ nóng chảy cao như platinum (Pt) hoặc wolfram (W).
Ứng dụng của tia X trong Y học
Chụp X-quang
Chụp cắt lớp CT
Xạ trị
Điều trị ung thư
Kĩ thuật chụp ảnh cắt lớp (CT)
Cấu tạo máy chụp
Ống phát tia X: Có dạng rẻ quạt (30° - 60°). Được gắn vào mâm quay để quay được 360°.
Hàng trăm đầu dò ghép liên tiếp: Ghi nhận chùm tia X sau khi xuyên qua cơ thể bệnh nhân.
Bàn trượt: Điều khiển vị trí cùng cơ thể cần chụp.
Hệ thống máy tính: Điều khiển quá trình vận hành
Cách chụp CT
Bệnh nhân được đưa vào trong máy chụp khi đang nằm trên bàn trượt.
Điều khiển bàn trượt sao cho vùng cần chụp của bệnh nhân nằm giữa vùng đầu dò và ống phát tia X.
Máy phát ra chùm tia X xuyên qua cơ thể bệnh nhân.
Tia X đi qua cơ thể đến detector và được chuyển đổi thành tín hiệu điện. Máy tính xử lý tín hiệu điện và tạo ra hình ảnh cắt lớp.
