Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
HỌC THUYẾT HÌNH : : THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI. - Coggle Diagram
HỌC THUYẾT HÌNH : : THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI.
3.1.2 Biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất
3.1.2.1 Phương thức sản xuất
Phương thức sản xuất
là những
cách thức mà con người sử dụng để tiến hành quá trình sản xuất của xã hội
ở những giai đoạn lịch sử nhất định.
là
sự thống nhất giữa lực lượng sản xuất với một trình độ nhất định và quan hệ sản xuất tương ứng.
Lực lượng sản xuất
là
mối quan hệ giữa con người với tự nhiên
, thể hiện trình độ chinh phục tự nhiên của con người, trình độ của các quá trình sản xuất vật chất khác nhau trong xã hội.
Xét về kết cấu lực lượng sản xuất bao gồm hai yếu tố:
Tư liệu sản xuất
Tư liệu lao động
Công cụ lao động
là
yếu tố động và cách mạng nhất
của lực lượng sản xuất.
Phương tiện lao động
Đối tượng lao động.
Lao động (con người)
với trình độ sản xuất thể hiện ở
kinh nghiệm sản xuất, ở kỹ năng, kỹ xảo khi sử dụng tư liệu sản xuất
và năng lực sáng tạo ra công cụ và phương tiện lao động.
Mối quan hệ giữa tư liệu sản xuất và lao động.
Yếu tố lao động bao giờ cũng giữ vai trò quyết định trong lực lượng sản xuất.
Hoạt động của con người sẽ trực tiếp dẫn đến sự biến đổi của đối tượng lao động theo những mục đích của mình.
Quan hệ sản xuất
là
mối quan hệ giữa con người và con người
trong quá trình sản xuất vật chất.
Kết cấu của quan hệ sản xuất bao gồm ba mặt quan hệ cơ bản sau:
Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất.
Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất
là quan hệ
giữ vai trò quyết định
trong quan hệ sản xuất.
Quan hệ trao đổi hoạt động, địa vị và quyền tổ chức quản lý sản xuất.
Quan hệ phân phối sản phẩm lao động.
3.1.2.2 Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.
Vai trò quyết định của lực lượng sản xuất đối với quan hệ sản xuất
Lực lượng sản xuất là nội dung
của phương thức sản xuất,
quan hệ sản xuất là cái tương đối ổn định, là hình thức
của phương thức sản xuất.
Cùng với
sự thay đổi và phát triển của lực lượng sản xuất thì quan hệ sản xuất cũng thay đổi và phát triển
cho phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất.
Sự tác động trở lại của quan hệ sản xuất đối với lực lượng sản xuất
Sự tác động của quan hệ sản xuất đối với lực lượng sản xuất theo hai khuynh hướng chung đó là:
Khi quan hệ sản xuất
phù hợp
với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất nó có
ý nghĩa thúc đẩy, mở đường
cho lực lượng sản xuất phát triển.
Quan hệ sản xuất
lỗi thời không phù hợp
với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất thì nó
kìm hãm
sự phát triển của lực lượng sản xuất.
3.1.3 Biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng.
3.1.3.1 Khái niệm cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng của xã hội.
Cơ sở hạ tầng
dùng để chỉ toàn bộ những
quan hệ sản xuất
của một xã hội trong sự vận động hiện thực của chúng hợp thành
cơ cấu kinh tế
của xã hội đó.
Quan hệ sản xuất thống trị
Quan hệ sản xuất mầm mống
Quan hệ sản xuất tàn dư
Kiến trúc thượng tầng
dùng để chỉ toàn bộ hệ thống kết cấu
các hình thái ý thức xã hội
cùng với
các thiết chế chính trị-xã hội tương ứng,
được hình thành trên một cơ sở hạ tầng nhất định.
Hình thái ý thức xã hội
(hình thái ý thức chính trị, pháp quyền, tôn giáo...)
Các thiết chế chính trị xã hội tương ứng
(nhà nước, đảng, giáo hội...)
3.1.3.2 Quy luật về mối quan hệ biện chứng giữ cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng của xã hội.
Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng
Cơ sở hạ tầng
quyết định
nội dung và tính chất của kiến trúc thượng tầng;
Nội dung và tính chất của kiến trúc thượng tầng là
sự phản ánh
đối với cơ sở hạ tầng.
Cơ sở hạ tầng
quyết định sự biến đổi
của kiến trúc thượng tầng;
Một cơ sở hạ tầng sẽ sản
sinh ra một
kiến trúc thượng tầng phù hợp
Sự tác động trở lại của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng.
Nhà nước
là nhân tố tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất tới cơ sở hạ tầng kinh tế của xã hội
Sự tác động của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng có thể diễn ra theo xu hướng
tích cực
hoặc
tiêu cực
Khi các yếu tố của kiến trúc thượng tầng
phù hợp
với nhu cầu khách quan của sự phát triển kinh tế nó sẽ tạo ra
tác động tích cực
thúc đẩy sự phát triển kinh tế
Nếu các yếu tố của kiến trúc thượng tầng
không phù hợp
nó sẽ
kìm hãm, phá hoại
sự phát triển kinh tế.
Ý nghĩa trong đời sống xã hội
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam đã rất
quan tâm đến nhận thức và vận dụng quy luật này.
Trong thời kỳ đổi mới đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương đổi mới toàn diện cả kinh tế và chính trị, trong đó
đổi mới kinh tế là trung tâm, đồng thời đổi mới chính trị từng bước thận trọng vững
chắc bằng những hình thức, bước đi thích hợp;