Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
6 cặp phạm trù của phép biện chứng duy vật - Coggle Diagram
6 cặp phạm trù của phép biện chứng duy vật
Nội dung và Hình thức
Mối quan hệ
Nội dung và hình thức có mối liên kết chặt chẽ với nhau, có tính thống nhất biện chứng với nhau
Nội dung thay đổi dẫn tới hình thức thay đổi. Một nội dung có thể biểu hiện bằng nhiều hình thức, cùng một hình thức có thể chứa nhiều nội dung
Nội dung và hình thức có sự tác động qua lại với nhau
Ý nghĩa
Trong hoạt động thực tiễn, cần phải phát huy sự sáng tạo trong việc sử dụng hình thức, đối với nội dung cần chọn ra một hình thức phù hợp
Nên có sự đổi mới trong việc sử dụng hình thức, thay đổi những hình thức không còn phù hợp với nội dung, tránh cản trở sự phát triển của nội dung
Nội dung và hình thức phải luôn thống nhất với nhau
Khái niệm
Nội dung là tổng hợp tất cả những mặt, những yếu tố tại nên sự vật, hiện tượng
Hình thức là phương thức tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng, là hệ thống các mối liên hệ tương đối bền vững giữa các yếu tố của sự vật đó
Khả năng và Hiện thực
Mối quan hệ biện chứng
Cùng điều kiện nhất định, ở một sự vật có thể tồn tại nhiều khả năng, không phải chỉ một
Thường cần 1 tập hợp: điều kiện => khả năng => hiện thực
Khả năng và hiện thực tồn tại trong mối quan hệ chặt chẽ, không tách rời, thường xuyên chuyển hóa lẫn nhau trong quá trình phát triển của sự vật
Ý nghĩa phương pháp luận
Hiện thực là tồn tại thực sự, khả năng là cái hiện chưa có => trong thực tiễn cần dựa hiện thực để đề phương hướng hành động
Không dựa vào vẫn phải tính các khả năng => phương hướng hành động sát hợp & chủ động hơn
Trong XH, chú ý phát huy nguồn lực con người => phát huy sự năng động, sáng tạo => khả năng => hiện thực, thúc đẩy XH phát triển
Khái niệm
Hiện thực
Cái đang có, tồn tại thực sự
sự vật , hiện tượng vật chất tồn tại khách quan trong thực tế
các hiện tượng chủ quan trong ý thức
Khả năng
Chưa có
Có điều kiện thích hợp tương ứng: nhất định sẽ có, sẽ xảy ra
Bản chất và Hiện tượng
Mối quan hệ
Bản chất là cái chung nhất, còn hiện tượng là cái riêng biệt, phong phú hơn và đa dạng hơn
Bản chất và hiện tượng đều tồn tại khách quan, là hai mặt vừa thống nhất vừa đối lập trong mỗi sự vật
Bản chất quyết định hiện tượng. Bản chất thay đổi sẽ dẫn theo hiện tượng thay đổi
Ý nghĩa
Muốn nhận thức được bản chất của sự vật, hiện tượng thì phải xuất phát từ quá trình thực tế, phải đi sâu vào bản chất của sự vật và cần phải trải qua nhiều hiện tượng khác nhau mới nhận thức đúng được bản chất
Bản chất phản ánh tính tất yếu, tính quy luật nên trong nhận thức và thực tiễn cần phải căn cứ vào bản chất chứ không căn cứ vào hiện tượng mới có thể đánh giá đầy đủ, chính xác về sự vật, hiện tượng
Khái niệm
Bản chất là phạm trù triết học chỉ tổng hợp tất cả các mặt, các mối liên hệ tất nhiên, tương đối ổn định ở bên trong sự vật, quy định sự vật động và phát triển của sự vật đó
Hiện tượng là sự biểu hiện của những mặt, những mối liên hệ tất nhiên tương đối ổn định ở bên ngoài, mặt dễ biến đổi hơn và là hình thức biểu hiện bản chất của sự vật, hiện tượng
Nguyên nhân và Kết quả
Khái niệm
Kết quả là những biến đổi xuất hiện do sự tác động lẫn nhau của các mặt trong một sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật,hiện tượng với nhau gây ra
Nguyên nhân là sự tương tác giữa các mặt trong một sự vật,hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau gây nên những biến đổi nhất định nào đó
Mối quan hệ
Nguyên nhân sinh ra kết quả, nguyên nhân xuất hiện trước kết quả
Nguyên nhân và kết quả có thể thay đổi vị trí cho nhau, và ảnh hưởng tới nhau
Ý nghĩa phương pháp luận
Mối liên hệ nhân quả có tính khách quan nên ta cần phải tìm nguyên nhân của sự vật, hiện tượng dẫn đến kết quả trong thế giới hiện thực khách quan
Mối liên hệ nhân quả bao gồm tính chất yếu, tính khách quan và tính phổ biến nên cần phân biệt chính xác các loại nguyên nhân để đưa ra phương án giải quyết phù hợp với từng môi trường cụ thể trong nhận thức và thực tiễn
Một nguyên nhân có thể dẫn tới nhiều kết quả, một kết quả có thể do nhiều nguyên nhân gây nên, nên trong nhận thức và thực tiễn cần có cách nhìn toàn diện
Tất nhiên và Ngẫu nhiên
Mối quan hệ
Tất nhiên quy định ngẫu nhiên, ngẫu nhiên là hình thức biểu hiện, là cái bổ sung cho tất nhiên
Tất nhiên và ngẫu nhiên trong những điều kiện nhất định có thể chuyển hóa cho nhau
Đều tồn tại khách quan trong hiện thực, có vai trò nhất định đối với sự phát triển của sự vật và hiện tượng và trong đó tất nhiên giữ vai trò quyết định
Tất nhiên chi phối sự phát triển của sự vật, hiện tượng, còn ngẫu nhiên có thể làm cho sự phát triển ấy diễn ra nhanh hoặc chậm
Ý nghĩa
Vì ngẫu nhiên có ảnh hưởng đến sự phát triển của sự vật nên trong thực tiễn cần phải có các phương án dự phòng
Cái tất nhiên đi liền với bản chất của sự vật, còn ngẫu nhiên thì không. Các hoạt động thực tiễn phải dựa vào cái tất nhiên nhưng mà cũng không được bỏ qua hoàn toàn cái ngẫu nhiên
Khái niệm
Ngẫu nhiên là cái do mối liên hệ không bản chất, do những nguyên nhân, hoàn cảnh bên ngoài quy định, có thể xuất hiện hoặc không xuất hiện, có thể xuất hiện thể này hoặc thể khác
Tất nhiên là cái do mối liên hệ bản chất, những nguyên nhân cơ bản bên trong của sự vật, hiện tượng quy định và trong những điều kiện nhất định phải xảy ra đúng như thế chứ không thể khác được
Cái chung và cái riêng
Mối quan hệ
Trong điều kiện nhất định,cái đơn nhất cái trung nhất có thể chuyển hóa với nhau
Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, cái riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ đưa đến cái chung
Cái chung là một bộ phận của cái riêng, còn cái riêng không gia nhập hết vào cái chung
Ý nghĩa
Nhận thức phải nhằm tìm ra cái chung; trong thực tiễn phải dựa vào cái chung để cải tạo cái riêng
Trong thực tiễn, có thể và cần tạo điều kiện
"Cái đơn nhất" có lợi thành "cái chung"
"cái chung" bất lợi thành "cái đơn nhất"
Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng => chỉ có thể tìm cái chung trong cái riêng
Khái niệm
Cái đơn nhất
Nét, các mặt, thuộc tính chỉ có ở một sự vật hiện tượng
Cái riêng(cái đặc thù)
Sự vật, hiện tượng riêng lẻ nhất định
Cái chung(cái phổ biến)
Mặt, thuộc tính được lặp lại trong nhiều sự vật hiện tượng