Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Izaki bizidunen jatorria, eboluzioa eta sailkapena, image, image, image,…

- - - - Molekula hauek mintz bateek inguratu zituenean, koartzebatuak eratu ziren.
        
        Koartzebatuek bikoizteko ahalmena lortu zuten, azido nukleikoak osatuz. Horrela, eubionteak sortu ziren, lehenengo zelulak. Hauek, prokariotoak, heterotrofoak eta anaerobioak ziren.
        
        Duela 3000 milioi urte, lehen prokarioto autotrofoak agertu ziren. Hauetatik, prokarioto heterotrofo aerobikoak sortu egin ziren eta aniztasuna hasi zen.
        
        Lehen eukariotoen agerpena Lynn Margulisek sortutako teoria endosinbiotikoak azaltzen du. Teoria honen arabera, zelula eukariotoen kloroplastoak eta mitokondriak beste zelula prokariotoak ziren, endozitoziaren bidez zelula handiagoetan sartu zirenak. Prozesu hau duela 1000 milioi urte gertatu zen.
        
        Laburpena: NH3, CH4, H2O -> Molekula organikoak -> Makromolekula mintzez inguratu -> Eubiontea (LUCA) -> prokarioto fotosintetikoa -> Aerobioak ->Endosinbiosia -> Eukarioto -> Landare/Animalia.
- - - - Fixismoa. XIX. menderarten onatruta zegoen teoria.Cuvierrek fosilen agerpena azaltzeko dilubio unibertsala erabiltzen zuen. Katastrofismoaren teoria garatu zuen, non espezieak hondamendi naturalen ondorioz desgertzen dira.
    - - Lamarckismoa. Espezieak transformatzen zirela esaten lehena izan zen, eta hartutako karaktereen herentzia proposatu zuen. Hainbat animalien eboluzioa azaldu zuen. Haren teoriaren oinarri zen organismoek konplexutasunerako joera dutela eta organo bat garatuz gero ondorengoei pasatuko zaiela. Haren akats nagusiak frogarik ez ematea eta hartutako karaktereak ez direla heredagarriak.
      - Darwinismoa. Darwinek (1809-1882) Beagle itsasontzian zegoela garatu zuen teoria hau. Izaki bizidunen arteko barietatea onartzen du. Hautespen naturalean oinarritzen da.
        
        Hautespen naturala: Bizirik irauteko lehia dagoela dio eta inguruko baldintzak gehiengoarentzat ez direnean egokiak, zailtasun hau gainditzen ahalbidetzen duen kualitate bat dutenek moldatuta daudela dio, abantaila dutelako. Denbora gehiagoan zehar bizi direnez, ondorengoei beraien kualitateak ondorengoei pasatzen dizkiete.
        
        Darwinen akatsa izan zen ezin zuela espezie bereko banakoen artean dagoen barietatea azaldu. Gaur egun, badakigu birkonbinazio genetikoaren ondorio dela.
      - Neodarwinismoa. 1930an genetikaren alorrean egindako aurkikuntzen bidez garatutako eboluzioaren teoria berria. Teoria honen arabera, birkonbinazio genetikoa, mutazioak eta hautespen naturala ziren eboluzioaren faktoreak. Eboluzioa material genetikoa aldatzen den heinean gertatzen da, pixkanaka. Gero eta banakako gehiagotan daude alelo onuragarriak, beraz, populazioak eboluzionatzen du, ez banakakoek.
  - - - Organo homologoak. Egitura berdina baina funtzio ezberdina.
      - Organo analogoak. Egitura ezberdina baina funtzio bera.
      - Aztarna organoak. Bere funtzioa galdu duten organoak. Ahaidetasuna adieraz dezakete.
  - - - Kladograma: Diagrama adarkatua, espezieen arteko harremanak adierazten dituena.
- - - - Espeziea -> generoa -> familia -> ordena -> klasea-> phylum (dibisioa) -> erreinua
    - - Irizpideak
        
        Zelula mota
        
        Zelula kopurua
        
        Zelulen antolamendu maila
        
        Nutrizio mota
        
        Ugalketa
      - Moneroen erreinua. Mikroorganismo prokariotoak dira, bizimodu askea, parasitoa edo sinbiotikoa izan dezakete.
        
        Bizi funtzioak
        
        Nutrizioa
        
        Heterotrofoak
        
        Saprofitoak. Material organikoaren deskonposizioaren bidez elikatzen dira.
        
        Sinbiotikoak. Bi izakien arteko lotura mutualistaren bidez elikatzen dira.
        
        Parasitoak. Gaixotasunak eragiten dituzte, hostalariaren kontura elikatzen dira
        
        Autotrofoak
        
        Fotosintetikoak. Eguzki energia erabiltzen dute energia lortzeko. Zianobakterioak.
        
        Kimiosintetikoak. Konposatu ez organikoak oxidatzen dituzte energia lortzeko
        
        Erlazioa. batzuk endoesporak botatzeko gai dira, baldintza batzuetan.
        
        Ugalketa. Mitosiaren bidezko ugalketa dute baina material genetikoa pilien bidez trukatu ahal dute.
        
        Motak
        
        Eubakterioak. Zelulabakarrak. Metabolismo ugari izan ditzakete, fotosintetikoak, kimiosintetikoak heterotrofo aerobioak edo anaerobioak izan ahal dira. Zelula pareta dute eta ugalketa asexuala dute, baina plasmidoak trukatzen dituzte bi bakterio batzean.
        
        Gram positiboak. Gram tindaketaren ostean urdin agertzen direnak. Zelula pareta lodia dute (hainbat geruzakoa), mureinaz eta beste osagaiz osatuta. Ez dute kanpoko mintzik.
        
        Gram negatiboak. Gram tindaketaren ostean urdin agertzen direnak. Mureina geruza gutxiko pareta dute eta kanpoko mintza dute.
        
        Arkeobakterioak. Primitiboenak dira, beraz, RNA oso sinplea dute. baldintza oso latzetan biziraun dezakete eta haien paretak ez du mureinarik
        
        Halofiloak. Gatz asko dagoen eremuetan daude
        
        Metanogenoak. Anaerobioak, metanoa sortzen dute.
        
        Termoazidofiloak. Ur termaletan daude.
      - Protisten erreinua. Lehen eukariotoak. Duela 1.500 milioi urte agertu ziren. Ingurune hezea beharrezkoa dute.
        
        Ezaugarriak: Zelula eukariotoa dute, zelulabakarrak edo zelulanitza izan ahal dira, ez dute ehunik osatzen, nutrizio autotrofoa edo heterotrofoa dute eta ugalketa sexuala edo asexuala.
        
        Algak. Urtarrak dira. Autotrofo aerobioak eta zelulabakarrak edo zelulanitzak. Talo izeneko egitura eratzen dute, baina ehunik ez.
        
        Diatomeoak. Zelulabakarrak dira, plaktonaren osagaiak. Edozein pigmentu izan dezakete eta kanpo oskola dute.
        
        Alga berdeak. Zelulabakarrak edo zelulanitzak izan ahal dira. Zelula pareta eta klorofila dute. Pigmentua: klorofila
        
        Alga arreak. Zelulanitzak dira. Zelula paretadunak dituzte. Pigmentua: xantofila
        
        Alga gorriak. Zelulanitzak dira. Zelula paretadunak (agar-agar polisakaridodunak). Sakoneran topa daitezke. Pigmentua: karotenoa
        
        Protozooak. Eukarioto zelulabakarrak eta heterotrofoak (gehienak aerobioak). batez ere urtarrak dira eta bakterioak baino handiagoak, ez dute egiazko ehunik. Zilio, flagelo edo pseudopodoen bidez mugitzen dira eta elikadura osmosi, fagozitosi edo pseudopodoen bidez lortzen dute, organismoaren arabera.
        
        Mugitzeko formaren arabera sailkatzen dira
        
        Ziliatuak. 2 nukleo mota: makronukleoa eta mikronukleoa
        
        Flagelatuak. Aerobioak edo anaerobioak dira. Parasitoak dira
        
        Errizopodoak. Pseudopodoen bidez mugitzen dira. Batzuk parasitoak dira
        
        Esporozooak. Ez dute mugitzeko egiturarik
      - Fungi/Onddo erreinua. Zelulanitzak ez dute ehunik sortzen, Hifak baizik, mizelioak deitzen dira eta ugalketa sexuala dute, esporen bidez. Zelulabakarrak ugalketa asexuala dute, gemazioaren bidez. Elikadura heterotrofoa dute, entzimak botatzen dituzte bizidunen hondakinetan hauek digeritzeko. Saprofito, parasito eta sinbionteak izan ahal dira.
        
        Askomizetoak. Ugalketa gemazioaren bidezkoa (sexuala ere izan daiteke). Fermentazio alkoholikoa egiten duten legamiak daude talde honetan.
        
        Glomeromikotoak. Mikorriza, landareen eta onddoen arteko elkarketa mutualista. Onddoak landsreak sintetizatutako mantenugaiak jasotzen ditu eta landareak gatz gehiago xurgatzeko ahalmena lortzen du.
        
        Basidomizetoak. Goi onddo kontsideratutakoak daude talde honetan. Ugalketa sexuala dute, perretxikoaren bidez basidio izeneko esporak isurituz.
        
        Zigomizetoak. Lizun batzuk daude talde honetan. Saprofitoak dira eta ugalketa asexuala zein sexuala izan dezakete. Sexuala denean, pareta lodiko esporak sortzen dituzte, baldintza egokietan daudenean haietatik onddo berria ateratzeko. Asexualean esporak botatzen dituzte.