Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
6. GAIA: LANGILE MUGIMENDUA ETA NAZIONALISMOA KAUSAK - Coggle Diagram
6. GAIA
:
LANGILE MUGIMENDUA ETA NAZIONALISMOA
KAUSAK
1. Euskal pluralismoa eta Errestaurazio garaia
..
Errestaurazio garaian (1874-1931), Espainiako gizartearen egituraketa hiru mailatan oinarritzen zen:
Goi-mailako klaseak: Aristokrazia eta burgesia, botere ekonomiko eta politikoaren kontrola zuten.
Erdi-mailako klaseak: Funtzionarioak, enpresari txikiak eta profesional liberalak, hiri garapenarekin lotuta zeuden.
Klase herritarrak: Nekazariak, proletarioak eta marjinalak; analfabetismo handiena eta egoera ekonomiko txarrena pairatzen zituzten.
Hirigune industrializatuetan, Bizkaian bereziki, proletalgoaren baldintza gogorrak langile-mugimenduen sorrera bultzatu zuten.
2. Lehen sozialismoa eta gatazka laboralak
.
Industrializazioarekin batera, langileak egoera prekarioan bizi ziren, eta horrek bi ideologia nagusiren garapena ekarri zuen: anarkismoa eta sozialismoa.
ANARKISMOA
Estatuaren aurka eta jabetza kolektiboaren alde zeuden.
Hauteskundeek eta alderdien politikak ez zuten zentzurik haien ustez; sindikatu eta greben bidez iraultza bilatzen zuten.
SOZIALISMOA
Marxismoan oinarritua, klase-borroka zapaltzaile eta zapalduen arteko tentsioan zetzan.
Kapitalismoaren eraldaketa iraultza sozialistaren bidez lortu nahi zuten: proletarioen diktaduratik gizarte komunistarako trantsizioa.
Pablo Iglesias, Espainiako sozialismoaren aitzindaria, PSOE eta UGT sindikatua sortu zituen (1888). Bizkaiko greba orokorrek egitura sindikal sendoa eragin zuten, eta Facundo Perezagua izan zen mugimendu honen liderra Bilbon.
1914tik aurrera, Indalecio Prietok PSOEn moderazio estrategiak bultzatu zituen, sozialismoaren estrategia politiko-sindikala erradikalismotik aldenduz.
3. Lehen nazionalismo politiko eta sindikala
.
.
Euskal Herrian, nazionalismo politiko eta sindikalaren garapena industrializazioaren eta langile-mugimenduaren gorakadarekin lotu zen. XX. mendearen hasieran:
NAZIONALISMO POLITIKOA:
Sabino Aranak 1895ean sortutako EAJ-PNV alderdiak euskal nortasunaren defentsa politiko eta kulturalari ekin zion.
SINDIKALISMOA
Euskal Herriko langile-mugimenduak sozialismoaren eta nazionalismoaren arteko tentsioa bizi zuen.
Nazionalismo sindikalaren garapenarekin, ELA-STV sindikatua sortu zen (1911), EAJtik hurbil zegoena. Sindikatu honek alternatiba bat proposatu zuen sozialismoaren eta anarkismoaren aurrean, euskal nortasuna eta katolizismoa uztartuz.
Langile-mugimenduak eta nazionalismoak Euskal Herriko gizartearen eraldaketan eragin nabarmena izan zuten:
.
Industrializazioak sortutako gatazka sozialek Espainiako eta Euskal Herriko gizartearen polarizazioa areagotu zuten.
Hala ere, klase-interesak eta ideologiak sarritan talka egin zuten, bi mugimenduen garapenean tentsioak eraginez.
Gatazka horiek Euskal Herriko nortasun politiko eta sindikalaren izaera baldintzatu zuten.