Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ҚР және Орта Азия мемлекеттерінің су кодексі - Coggle Diagram
ҚР және Орта Азия мемлекеттерінің су кодексі
Қазақстан Республикасының су кодексі
Қазақстан Республикасының Су кодексі 2003 жылы қабылданып, елдің су ресурстарын қорғау, пайдалану және басқару тәртібін анықтайтын негізгі заңнамалық құжат болып табылады. Бұл кодекс елдің экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған.
Су кодексінің негізгі мақсаттары:
Су ресурстарын тиімді және ұтымды пайдалану.
Су объектілерін қорғау және экожүйелік тұрақтылықты сақтау.
Халықты сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету.
Су ресурстарын бөлу және реттеу.
Су пайдаланушылардың құқықтарын қорғау.
Трансшекаралық өзендерді бірлесіп басқару.
Су кодексінің құрылымы мен негізгі ережелері
Жалпы ережелер
Су ресурстары мемлекеттік меншік болып табылады және Қазақстан халқының игілігі ретінде қарастырылады.
Суды пайдалану тегін немесе ақылы негізде жүзеге асырылуы мүмкін.
Су пайдалануға рұқсат беру мен оны қадағалау мемлекеттік органдардың құзыретіне кіреді.
Су объектілерін пайдалану:
Су объектілері келесі мақсаттар үшін қолданылады:
Ауыз су және тұрмыстық қажеттіліктер.
Ауыл шаруашылығы (суармалы егіншілік, мал шаруашылығы).
Өнеркәсіп және энергетика.
Рекреациялық және экологиялық мақсаттар.
Балық және басқа биоресурстарды өндіру.
Су объектілерін қорғау:
Су объектілерін ластанудан, сарқылудан және заңсыз пайдаланудан қорғау міндеті қойылған.
Су көздерінің санитарлық аймақтары анықталады.
Ластауыш көздерді жою немесе азайту бойынша шаралар жүзеге асырылады.
Су ресурстарын басқару
Басқару жүйесі келесі принциптерге негізделген:
Аймақтық ерекшеліктерді ескеру.
Су ресурстарын интеграциялық басқару.
Тұрақты даму мен экожүйелік тепе-теңдікті сақтау.
Негізгі басқарушы органдар
Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрлігі.
Су ресурстары комитеті.
Аймақтық су шаруашылығы мекемелері.
Су ресурстары және ирригация министрлігі
Су пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттері
Су пайдаланушылар су ресурстарын тиімді және ұқыпты қолдануға міндетті.
Суды ластаған немесе заңсыз пайдаланған жағдайда, жауапкершілік қарастырылған.
Қазақстан 8 трансшекаралық өзен бассейніне ие (Ертіс, Жайық, Сырдария және т.б.), бұл көрші елдермен (Ресей, Қытай, Қырғызстан, Өзбекстан) ынтымақтастықты талап етеді. Су кодексі трансшекаралық су ресурстарын әділетті бөлу принциптерін қамтиды.
Су кодексіндегі өзекті мәселелер
Су тапшылығы: Ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің суға деген сұранысы артып отыр.
Трансшекаралық су ресурстары: Қазақстан көрші елдермен су бөлу мәселелерін реттеуде қиындықтарға тап болады.
Суды ластану: Өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтар су көздерінің сапасына әсер етеді.
Климаттық өзгерістер: Су ресурстарының көлемі мен сапасына климаттық факторлар кері әсерін тигізуде.
Инфрақұрылымның тозуы: Каналдар мен су қоймаларын қайта жөндеу қажеттілігі артып келеді.
Қырғыз Республикасының су кодексі
Қырғызстан Республикасының Су кодексі 2005 жылы қабылданған және елдің су ресурстарын тиімді пайдалану, қорғау, басқару тәртібін реттейтін негізгі заңнамалық құжат болып табылады. Бұл кодекс су ресурстарын елдің экономикалық, экологиялық және әлеуметтік қажеттіліктерін ескере отырып пайдалануға бағытталған.
Су кодексінің мақсаты мен міндеттері
Су ресурстарын қорғау және тұрақты пайдалану.
Су экожүйелерінің тұрақтылығын сақтау.
Су объектілерін ластанудан, азаюдан және басқа да зиянды әсерлерден қорғау.
Су ресурстарын бөлу әділеттілігін қамтамасыз ету.
Тұрғындарды ауыз сумен қамтамасыз ету.
Трансшекаралық өзендер мен су объектілерін бірлесіп басқару.
Су кодексінің негізгі бөлімдері
Жалпы ережелер
Су ресурстары Қырғызстан Республикасының мемлекеттік меншігі болып табылады.
Су пайдаланушыларға тек уақытша пайдалануға ғана рұқсат беріледі.
Су ресурстары табиғи байлық ретінде экожүйелерді сақтау үшін маңызды болып саналады.
Су пайдалану тәртібі
Тұрмыстық қажеттіліктер үшін (ауыз су, гигиена).
Ауыл шаруашылығы (суармалы егіншілік).
Гидроэнергетика (ГЭС-тер арқылы энергия өндіру).
Өнеркәсіп және өндіріс.
Рекреациялық және экологиялық мақсаттар.
Су пайдалануға арнайы лицензия немесе рұқсат талап етіледі.
Су объектілерін қорғау
Су объектілерін ластанудан, азаюдан және бұзылудан қорғау басты міндет болып табылады.
Арнайы санитарлық аймақтар мен қорғау белдеулері құрылады.
Ластаушы көздерге қарсы қатаң әкімшілік және экологиялық жауапкершілік қарастырылған.
Атқарушы органдар
Мемлекеттік басқару келесі органдар арқылы жүзеге асады:
Қырғызстанның Су ресурстары және ирригация департаменті.
Қоршаған ортаны қорғау және орман шаруашылығы мемлекеттік агенттігі.
Су ресурстарын басқару саласында аймақтық және халықаралық ынтымақтастыққа ерекше көңіл бөлінеді.
Су ресурстарының ерекшеліктері
Гидроэнергетикалық әлеует: Қырғызстанда су ресурстарының шамамен 90%-ы гидроэнергетикалық әлеуетті құрайды (мысалы, Нарын өзені).
Суармалы егіншілік: Ауыл шаруашылығында суармалы жүйелердің маңызды рөлі бар.
Трансшекаралық өзендер: Шу, Талас және Нарын өзендері Қырғызстаннан Қазақстан мен Өзбекстанға ағып өтеді.
Жиі туындайтын мәселелер
Трансшекаралық су бөлу: Қазақстан және Өзбекстан елдерімен су ресурстарын әділетті бөлу мәселелері жиі туындайды.
Инфрақұрылымның ескіруі: Су қоймалары мен каналдардың көпшілігі жөндеуді қажет етеді.
Су тапшылығы: Климаттық өзгерістер мен халық санының өсуі су ресурстарына қысым түсіріп отыр.
Суды ластану: Ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптік қалдықтар су объектілерін ластауда.
Халықаралық ынтымақтастықтың жеткіліксіздігі: Су мәселелерінде көрші елдермен тығыз қарым-қатынас қажеттілігі артып отыр.
Өзбекстан Республикасының су кодексі
Өзбекстан Республикасының Су кодексі 1993 жылы қабылданған және елдің су ресурстарын басқару, қорғау, тиімді пайдалану тәртібін реттейді. Бұл кодекс елдің су ресурстарын мемлекет меншігі ретінде қарастырып, олардың әр түрлі мақсатта қолданылуын қадағалайды
Су кодексінің негізгі бөлімдері
Жалпы ережелер
Су ресурстары елдің экономикалық және экологиялық игілігі ретінде қарастырылады.
Су ресурстары мемлекеттік меншік болып табылады, жеке меншікке берілмейді.
Суды пайдалану ақысыз және ақылы негізде жүзеге асуы мүмкін.
Суды қорғау
Су объектілерінің ластануы, сарқылуы және зақымдалуы заңмен қатаң шектеледі.
Су көздерін қорғау үшін арнайы санитарлық аймақтар құрылады.
Су объектілерін ластағаны үшін айыппұл және әкімшілік жауапкершілік қарастырылған.
Су ресурстарын басқару
Басқару мемлекеттік мекемелер арқылы жүзеге асады.
Су ресурстарын пайдалану мен қорғауға жауапты мекемелер:
Өзбекстанның Су шаруашылығы министрлігі.
Экология және қоршаған ортаны қорғау мемлекеттік комитеті.
Өзбекстан Су ресурстарындағы өзекті мәселелер
Трансшекаралық өзендерді пайдалану: Әмудария мен Сырдарияның суын әділ бөлу мәселесі көршілес елдермен жиі талқыланады.
Су тапшылығы: Елдің климаттық ерекшеліктері (құрғақшылық) суды ұтымды пайдалануды талап етеді.
Ластану: Өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы салдарынан су көздерінің ластануы экологиялық мәселелер туындатады.
Арналарды тазалау және жаңғырту: Суармалы жерлерді тиімді пайдалану үшін ескірген су инфрақұрылымын жаңарту қажеттілігі туындап отыр.
Тәжікстан Республикасының су кодексі
Тәжікстанның Су кодексі 2000 жылы қабылданып, елдің су ресурстарын қорғау, басқару және пайдалануды реттейтін негізгі құқықтық құжат болып табылады. Су кодексі Тәжікстанның суға бай ел екенін ескере отырып, экологиялық, экономикалық және әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған.
Су кодексінің негізгі мақсаттары
Су ресурстарын ұтымды және әділетті пайдалану.
Су объектілерін ластанудан, сарқылудан және бұзылудан қорғау.
Су экожүйелерінің тұрақтылығын сақтау және қалпына келтіру.
Тұрғындарды таза ауыз сумен қамтамасыз ету.
Су ресурстарын бөлу кезінде халықаралық ынтымақтастықты қамтамасыз ету.
Су ресурстарын басқару
Су ресурстарын басқару Тәжікстанның Энергетика және су ресурстары министрлігі арқылы жүзеге асырылады.
Басқару жүйесі келесі мәселелерді қамтиды:
Су пайдаланушыларды тіркеу және бақылау.
Су ресурстарын бөлу және қайта бөлу.
Су инфрақұрылымын басқару (қоймалар, каналдар, құбырлар).
Өзекті мәселелер
Трансшекаралық ынтымақтастық: Әмудария өзенінің суын пайдалану бойынша көрші елдермен (Өзбекстан, Түркіменстан, Ауғанстан) су бөлу мәселелері туындайды.
Су ресурстарының азаюы: Климаттық өзгерістер мен мұздықтардың еруі су көздерінің сарқылуына алып келуде.
Инфрақұрылымның ескіруі: Каналдар мен су қоймалары жөндеуді қажет етеді.
Су ресурстарын ластану: Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және тұрмыстық қалдықтар су объектілерінің ластануына себеп болуда.
Экологиялық мәселелер: Су экожүйелерін қорғау және қалпына келтіру шаралары жеткіліксіз.