Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
CÁC CẶP PHẠM TRÙ CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT - Coggle Diagram
CÁC CẶP PHẠM TRÙ CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT
Tất nhiên và ngẫu nhiên
Mối quan hệ biện chứng
Tất nhiên quy định ngẫu nhiên, ngẫu nhiên là hình thức biểu hiện, là cái bổ sung cho tất nhiên
Tất nhiên và ngẫu nhiên trong những điều kiện nhất định có thể chuyển hóa cho nhau
Đều tồn tại khách quan trong hiện thực, có vai trò nhất định đối với sự phát triển của sự vật hiện tượng và trong đó tất nhiên giữ vai trò quyết định
Tất nhiên chi phối sự phát triển của sự vật, hiện tượng, còn ngẫu nhiên có thể làm cho sự phát triển ấy diễn ra nhanh hoặc chậm
Ý nghĩa phương pháp luận
Tất nhiên bộc lộ qua vô vàn cái ngẫu nhiên
Muốn nhận thức cái tất nhiên phải qua phân tích, so sánh cái ngẫu nhiên
Không phải cái chung nào cũng là tất yếu
Khi nghiên cứu cái ngẫu nhiên, không dừng ở tìm cái chung mà phải tìm cái chung tất yếu
Ngẫu nhiên có ảnh hưởng đến sự phát triển của sự vật hiện tượng
Trong thực tiễn, ngoài phương án chính, cần phương án dự phòng, chủ động đáp ứng những sự ngẫu nhiên có thể xảy ra
Cái ngẫu nhiên có thể chuyển hóa thành cái tất nhiên trong điều kiện nhất định
Không được xem nhẹ bỏ qua cái ngẫu nhiên
Tất nhiên gắn với bản chất, ngẫu nhiên không gắn với bản chất nội tại
Thực tiễn phải dựa vào cái tất nhiên mà không thể dựa vào cái ngẫu nhiên, những không bỏ qua hoàn toàn cái ngẫu
Khái niệm
Tất nhiên
Do mối liên hệ bản , những nguyên nhân cơ bản bên trong của sự vật, hiện tượng quy định
Trong điều kiện nhất định phải xảy ra đúng như thế, không được khác
Ngẫu nhiên
Do mối liên hệ không bản chất, do những nguyên nhân, hoàn cảnh bên ngoài quy định
Nội dung và hình thức
Mối quan hệ biện chứng
Nội dung và hình thức có sự tác động qua lại với
Nội dung và hình thức có mối liên kết chặt chẽ với nhau, có tính thống nhất biện chứng với nhau
Nội dung thay đổi dẫn tới hình thức thay đổi. Một nội dung có thể biểu hiện bằng nhiều hình thức, cùng một hình thức có thể chứa nhiều nội dung
Ý nghĩa phương pháp luận
Trong hoạt động thực tiễn, cần phát huy sự sáng tạo trong việc sử dụng hình thức, đối với nội dung cần chọn ra một hình thức phù hợp
Nên có sự đổi mới trong việc sử dụng hình thức, thay đổi những hình thức không còn phù hợp với nội dung, tránh cản trở sự phát triển của nội dung
Nội dung và hình thức phải luôn thống nhất với nhau
Khái niệm
Hình thức
Phương thức tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng, là hệ thống các mối liên hệ tương đối bền vững giữa các yếu tố của sự vật đó
Nội dung
Tổng hợp tất cả những mặt, những yếu tố tạo nên sự vật hiện tượng
Khả năng và hiện thực
Mối quan hệ biện chứng
Trong cùng những điều kiện nhất định, một sự vật có thể tồn tại nhiều khả năng
Để khả năng trở thành hiện thực phải có một tập hợp các điều kiện
Khả năng và hiện thực đều tồn tại trong mối quan hệ chặt chẽ, không tách rời nhau và không chuyển hóa lẫn nhau
Để khả năng biến thành hiện thực cần phải có những yếu tố khách quan và chủ quan
Ý nghĩa phương pháp luận
Cần phân biệt khả năng và cái không khả năng, cần dựa vào hiện thực để đưa ra phương hướng hành động trong hoạt động thực tiễn
Trong đời sống cần biến khả năng thành hiện thực để nó có thể phát huy tính năng động chủ quan của con người trong việc nhận thức và thực tiễn để biến khả năng thành hiện thực, giúp thúc đẩy xã hội phát triển
Khái niệm
Khả năng là cái chưa có nhưng nhất định sẽ có, sẽ xảy ra khi có các điều kiện thích hợp tương ứng
Hiện thực là cái đang có, đang tồn tại thực sự, bao gồm tất cả những sự vật, hiện tượng vật chất đang tồn tại khách quan trong thực tế và những hiện tượng chủ quan đang tồn tại trong ý thức
Cái chung và cái riêng
Mối quan hệ biện chứng
Cái chung là một bộ phận của cái riêng, còn cái riêng không gia nhập hết vào cái chung
Trong điều kiện nhất định, cái đơn nhất, cái chung có thể chuyển hóa lẫn nhau
Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng; cái riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ đưa đến cái chung
Ý nghĩa phương pháp luận
Nhận thức phải nhằm tìm ra cái chung; trong thực tiễn phải dựa vào cái chung để cải tạo cái riêng
Trong thực tiễn, có thể và cần tạo điều kiện
Cái đơn nhất có lợi thành cái chung
Cái chung bất lợi thành cái đơn nhất
Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng chỉ có thể tồn tại cái chung trong cái riêng
Khái niệm
Cái chung
mặt, thuộc tính được lặp lại nhiều trong sự vật hiện
Cái đơn nhất
Nét, các mặt, thuộc tính chỉ có một ở sự vật hiện tượng
Cái riêng
Sự vật, hiện tượng riêng lẻ nhất định
Nguyên nhân và kết quả
Tính chất của mối liên hệ nhân
Tính phổ biến
Mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và trong xã hội đều có nguyên nhân nhất định gây ra
Tính tất yếu
Cùng một nguyên nhân nhất định, điều kiện giống nhau tạo ra kết quả như nhau
Tính khách quan
Mối liên hệ nhân quả là cái vốn có của bản thân sự, không phụ thuộc vào ý thức
Khái niệm
Nguyên nhân
Sự tương tác giữa các mặt trong một sự vật,hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau gâynên những biến đổi nhất định nào đó
Kết quả
Những biến đổi xuất hiện do sự tác động lẫn nhau của các mặt trong một sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật,hiện tượng với nhau gây ra
Mối quan hệ biện chứng
Một kết quả có thể do một hoặc nhiều nguyên nhân gây ra và ngược lại
Một hiện tượng nào đó trong mối quan hệ này là kết quả thì trong mối quan hệ khác có thể là nguyên nhân và ngược lại
Nguyên nhân là cái sinh ra kết quả, nên nguyên nhân luôn có trước kết quả. Còn kết quả chỉ xuất hiện sau khi nguyên nhân xuất hiện và bắt đầu tác động
Ý nghĩa phương pháp luận
Cần phải phân loại các nguyên nhân để có những biện pháp giải quyết đúng đắn
Phải tận dụng các kết quả đã đạt được để tạo điều kiện thúc đẩy nguyên nhân phát huy tác dụng, nhằm đạt mục đích đã đề ra
Trong hành động nhận thức và hành động thực tiễn phải bắt đầu từ việc đi tìm những nguyên nhân xuất hiện sự vật, hiện tượng
Bản chất và hiện tượng
Mối quan hệ biện chứng
Bản chất và hiện tượng đều tồn tại khách quan, là hai mặt vừa thống nhất vừa đối lập trong mỗi sự vật
Bản chất quyết định hiện tượng. Bản chất thay đổi sẽ dẫn theo hiện tượng thay đổi
Bản chất là cái chung nhất, còn hiện tượng là cái riêng biệt, phong phú hơn và đa dạng hơn
Ý nghĩa phương pháp luận
Muốn nhận thức được bản chất của sự vật, hiện tượng thì phải xuất phát từ quá trình thực tế, phải đi sâu vào bản chất của sự vật và cần phải trải qua nhiều hiện tượng khác nhau mới nhận thức đúng được bản chất
Bản chất phản ánh tính tất yếu, tính quy luật nên trong nhận thức và thực tiễn cần phải căn cứ vào bản chất chứ không căn cứ vào hiện tượng mới có thể đánh giá đầy đủ, chính xác về sự vật, hiện tượng
Khái niệm
Hiện tượng
Hiện tượng là sự biểu hiện của những mặt, những mối liên hệ tất nhiên tương đối ổn định bên ngoài, mặt dễ biến đổi hơn và là hình thức biểu hiện bản chất của sự vật, hiện tượng
Bản chất
Phạm trù triết học chỉ bản chất của tất cả các mặt, các mối liên hệ tất nhiên, tương đối ổn định ở bên trong sự vật, quy định sự vận động và phát triển của sự vật đó