Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

PHƯƠNG TÂY - Coggle Diagram

- - - - Sử dụng các yếu tố thần linh, thế giới quan thần linh để giải thích tự nhiên và xã hội
      - Bao hàm các hạt nhân hiện thực mà nếu bóc cái vỏ thần thoại ra, ta sẽ nhận thấy hiện thực xã hội thời tiền sử
      - Dạy cho con người biết tin vào bản thân, tin vào cộng đồng; tạo ra cái đẹp, dạy con người hướng về cái đẹp
    - - bắt nguồn từ cs lao động gian truân của con người, đc dùng để giải thích và động viên chính con người trong hoàn cảnh ấy
    - - có ảnh hưởng rất lớn ko chỉ đến Hy Lạp mà còn cả châu Âu, “là công trình gấm vóc dệt bằng từ ngữ, xuất hiện từ thời tối cổ, những sợi tơ muôn màu của nó lan tỏa khắp bốn phương, phủ lên Trái Đất một tấm thảm từ ngữ đẹp lạ lùng” (Gorki)
    - - Trình độ tư duy cao
        
        Hình thức kết cấu
        
        Cách xây dựng hình tượng
        
        Ý nghĩa triết lí, ý nghĩa nhân đạo của hình tượng
      - Sự sáng tạo thế giới quan thần linh
        
        khiến hiện thực trở nên đẹp hơn, lung linh, huyền ảo hơn
        
        có ý nghĩa tạo dựng và nuôi dưỡng niềm tin cho con người trong quá trình vươn lên, đấu tranh để tồn tại và chinh phục thiên nhiên
    - - Thần thoại về các gia hệ thần
        
        quá trình ra đời và phát triển của 4 gia hệ thần
        
        Giải thích các hiện tượng tự nhiên, giải thích quá trình hình thành, vận động và phát triển của vũ trụ
        
        Chắp cánh cho con người làm chủ tự nhiên, thế giới của các thần là thế giới của ước mơ, khát vọng, hướng về chân, thiện, mĩ
      - Thần thoại về các thành bang
        
        Thành bang là hình thức tổ chức xã hội quan trọng của người Hy Lạp
        
        Giải thích nguồn gốc các thành bang, các phong tục tập quán, lễ nghi xã hội của mỗi đô thành
        
        Tạo cho con người niềm tự hào, sự gắn bó với quê hương xứ sở nơi mình sinh ra
        
        Lí giải nguồn gốc con người nơi các thành bang
      - Thần thoại về các anh hùng
        
        Giúp con người nhận thức sâu hơn về bản thân họ
        
        Nhằm bất tử hóa các chiến công con người, “con người sánh tựa thần linh”
        
        Mang màu sắc phiêu lưu, thể hiện tính cách cá nhân, làm rõ đặc điểm nhân cách con người
        
        Ghi lại các chiến công, các phẩm chất trí tuệ và lòng dũng cảm của con người cổ đại hóa thân qua các anh hùng, trong cuộc đấu tranh chống lại kẻ thù 2 chân và kẻ thù 4 chân trong buổi bình minh lịch sử loài người
    - - thể hiện rõ nhất trong văn hóa nguyên thủy, nơi mà vị trí của thần thoại trong tâm thức cộng đồng có thể coi tương đương với "văn hóa tinh thần" hay "khoa học" của thời cận, hiện đại.
        
        Thần thoại hóa cái đẹp, tình yêu 1 cách tự phát từ trong vô thức cộng đồng
        
        Hòa quyện khát vọng bay bổng với ý thức nghiệt ngã, duy lí về thực tại (lãng mạn - hiện thức) => nền tảng của văn học phương Tây
        
        Tính tư tưởng - triết lí nhân sinh sâu sắc
    - - (1) Thần thoại này giải thích hiện tượng gì? Đặc thù dân tộc của cách giải thích này là gì?
        
        Giải thích hiện tượng vòng tuần hoàn 4 mùa liên quan đến vị thần mùa màng Demeter.
        
        Tình cảm mẹ con, cái đẹp, niềm hân hoan khi con gái trở về với mẹ: cây cối đâm chồi nảy lộc, kết trái;
        
        khi trở lại cõi âm bắt đầu lá vàng rụng xuống...
      - Phương pháp tiếp cận và diễn giải thần thoại gắn với tâm thức cộng đồng
        VD: Câu chuyện về con gái của Demeter - Persephone
      - (2) Người Hy Lạp gửi gắm vào thần thoại này khát vọng gì? Ý thức về giới hạn thực hiện khát vọng này trong thực tại ra sao?
        
        Khát vọng về sự bất tử, xuống cõi âm vẫn có thể quay lại trần thế. Tuy nhiên
        
        khát vọng này bị hạn chế bởi ý thức về hiện thực, bằng lòng chỉ được một nửa, chấp nhận trải qua cái chết để được phục sinh
      - (3) Thần thoại này toát lên triết lí nhân sinh gì?
        
        con gái lớn lên gả về nhà chồng dù nơi đó có xa xôi, lạnh lẽo đến đâu để cho giống nòi được trường tồn.
  - - - Kafka: Nhà văn lỗi lạc Cộng hòa Cezch, được suy tôn là một trong những bậc thầy vĩ đại nhất của nhân loại trong lĩnh vực văn chương…..
        
        Ở phương Tây, trong thời đại này những người Do Thái sinh sống gặp không ít khó khăn, trở ngại, bởi họ bị kỳ thị, bị phân biệt đối xử trong quá trình lưu vong tại nước ngoài.
        
        Việc bài xích người Do Thái ấy bắt nguồn từ những truyện kể của đạo Thiên chúa giáo, cho rằng người Do Thái đáng bị nguyền rủa vì tội giết Chúa.
        
        Có lẽ vì lý do này mà Kafka cũng bị xua đuổi, bài xích vì là người Do Thái. Điều này đã tạo nên tâm lý mặc cảm tồn tại trong tính cách rụt rè, nhút nhát của ông.
      - xuất hiện của “sự đoạn tuyệt gay gắt giữa ước mơ và cuộc đời.”
        
        con người như những cỗ máy được lập trình sẵn, họ bị nghẹt thở trong vòng quay lợi nhuận, trong sự phân cấp giàu nghèo
        
        Kafka đã diễn tả chân thật việc tồn tại của con người. Đó là số kiếp chung của nhân loại trên bờ vực phá sản. Con người bị cắt lìa khỏi mối dây liên hệ với thế giới bên ngoài, con người như một ký hiệu.
        
        Kafka viết trong một bức thư “Suốt ngày tôi ở trên 1 con phố tắm trong thù hận chống người Do Thái”, “Đồ máu bẩn. Người ta gọi dân Do Thái như vậy trước mắt tôi”. Trong hoàn cảnh ấy ông có thể rời đi nhưng ông vẫn chọn ở lại, đánh đồng “lòng dũng cảm” của mình với “lòng dung cảm của một con gián, loài sinh vật không thể xóa khỏi phòng tắm”.
      - Nguyễn Văn Dân nhận định về văn chương Kafka
        
        cái quyền lực vô hình và phi lý tồn tại như một bóng ma, nó lờ mờ ẩn hiện và được vây bọc bởi một mê cung không thể vượt qua.
        
        chủ đề mê cung là một chủ đề chủ chốt của Kafka, nó chính là vỏ bọc của cái không thể diễn đạt…Chủ đề mê cung thật sự là một thủ pháp quan trọng của Kafka trong việc diễn đạt cái phi lí”
      - CÁC SÁNG TÁC
        
        chọn cách đi vào khám phá những điều mới lạ của thế giới huyền bí mà tư duy văn học cổ điển trước đây đã né tránh, chối bỏ và khiến các nhân vật trở nên đa diện, đa sắc, đa nghĩa.
        
        ông thường luôn phải quay cuồng trong việc “diễn 2 vai mỗi ngày.” Ban ngày ông đóng vai là một đứa con ngoan, một con người ưu tú, gương mẫu với vai diễn là nhân viên công sở ngành bảo hiểm, khi đêm xuống ông lại tìm đến với khát vọng sáng tác văn chương
        
        ông sợ hãi sự cô đơn nhưng lại khao khát cô đơn, đơn độc.
        
        Dark Humor
        
        đan cái cái khủng khiếp vào cái thường nhật
        
        mở đầu truyện Hóa thân, tác giả đã miêu tả tỉ mỉ cái tư thế bất tiện của Samsa khi đã biến thành bọ
        
        đã bị lật ngửa lên rồi, nó rất khó lật mình trở lại. Đã vậy, Samsa vẫn nghĩ đến “cái nghề nghiệp chết tiệt” của mình, lo gượng dậy để... ra tàu cho đúng giờ, và tuôn ra một trăng lời lẽ hùng hồn để cãi lại lão quản lí dù anh nghe thấy giọng của mình đã biến thành “một thứ tiếng chút chít khổ sở”.
        
        Cái dáng vẻ đó của Samsa có thể nói là rất tức cười, nhưng khi cái buồn cười được đặt trong khung cảnh quái dị và rờn rợn thì chúng trở nên u ám, thậm chí là mỉa mai
        
        “Nếu ta nhìn chăm chú và thật lâu một câu chuyện buồn cười, thì càng lúc nó càng trở nên buồn hơn”.
        
        phơi bày cho con người sờ sờ những điều trái khoáy, những bi đát tận cùng của kiếp nhân sinh
        
        Sự lên ngôi của cái ác đã làm điêu đứng mọi tiếng cười cho dù tiếng cười đó có lạc quan đến mấy đi chăng nữa.
        
        ông khuyên con người ta đừng lạc quan về thế giới
        
        Nếu ảo tưởng về sự tươi sáng thì cá nhân đó dễ rơi vào bi kịch vỡ mộng.
    - - Nhân vật, theo quan niệm truyền thống, là một phạm trù thi pháp (hoặc một khái niệm) trung tâm để xem xét sáng tác của một nhà văn
        
        Qua lăng kính huyền thoại, các sáng tác của Kafka đã khước từ những tiêu chí thẩm mĩ của nền tiểu thuyết ấy để xây dựng những nhân vật thực sự xa lạ với các nhân vật của Balzac, Stendhal, Tolstoi... Trong mối quan hệ với thời gian, không gian huyền thoại, các nhân vật của Kafka cũng bị xoá mờ những đường viền lịch sử cụ thể nhằm phản ánh một cách trung thực tình trạng hiện tại của con người.
        
        tiên cảm của Kafka về tình thế con người trong thế kỉ XX. tình trạng con người bị máy móc hoá, bị triệt tiêu mọi cảm xúc và tóm lại bị triệt tiêu khả năng là cá nhân nó.
        
        Các nhân vật của Kafka lặng lẽ tồn tại không cần đến một tiểu sử. Nó không có gia đình, bè bạn và người thân. Nói một cách thoả đáng hơn, khác với những K., những người cưỡi xô hay nghệ sĩ nhịn đói, Jozef K. có một ông chú và cô em họ (cô em này, cũng chỉ là nhân vật “nghe nói”), thương gia trẻ tuổi Georg Bendemann hơn Jozef K. một ông bố, Gregor Samsa có hẳn một gia đình. Song, những người thân ấy xuất hiện không bao giờ mang đến một tình cảm ấm cúng, một sự sẻ chia cho nhân vật, cũng không nhằm làm cho nhân vật có một vị thế xác định trong mối quan hệ xã hội. Họ có mặt ở đó hoặc theo kiểu những người xa lạ, hoặc chỉ gây thêm rắc rối, hay như kẻ thù của nhân vật, tăng thêm tính không xác định của nó trong thế giới.
        
        Nhân vật của Kafka cũng chấp nhận là một kẻ lang thang không có nghề nghiệp, vì chẳng bao giờ thấy ông giới thiệu cho nó một việc làm; hoặc nếu có một việc làm thì cũng chỉ là nghe nói, mà chẳng thấy nó làm cái việc của nó, nó luôn luôn đứng bên lề công việc, nhất là K. trong những ngày ở lâu đài. Ngoài ý nghĩa của sự hủy hoại năng lực, thủ tiêu bản sắc cá nhân, biến nó thành những phù du vật vờ trong thế giới, ta thấy ở đây còn thấm thía nỗi xót xa của nhà văn về một thế giới đông cứng, thiếu sinh khí, có dấu hiệu của ngày tận thế. Không có một diện mạo rõ ràng, không tính cách, nhân vật của Kafka chấp nhận tồn tại với một cái tên, mà cái tên ấy có lúc chỉ như một sự bắt đầu, bằng một chữ cái đầu.
        
        vấn đề sống còn của mọi số phận, tức là ông hướng đến cái nhân loại phổ quát. Nếu để ý, ta thấy trong khi miêu tả nhân vật, Kafka rất chú ý khắc hoạ mối quan hệ không có quan hệ của nó, và từ đó ông mở ra cho ta cái nhìn về sự tha hoá của các mối quan hệ đó. Vấn đề của ông đặt ra không chỉ thuần tuý là cái cá nhân, mà là cái siêu cá nhân.
        
        Tính chất huyền thoại của nhân vật trong tác phẩm của Kafka còn được tạo bởi sự xuất hiện của những con người vô hình mà ta chưa từng gặp trong văn học
        
        các nhân vật hầu hết đều xấu xí, dị hợm và có chỗ nào đó bất toàn, thậm chí có nhân vật không nhìn thấy mặt nhưng vẫn cảm nhận được có một dị tật nào đó trong giọng nói. Nếu đặt trong hệ thống này, những nhân vật vừa phân tích trên lại là dấu hiệu của những méo mó, khuyết tật của con người, nhất là những khuyết tật trong đời sống tinh thần.
        
        huyền thoại trào tiếu là một hiện tượng tương đối phổ biến trong các sáng tác của Kafka, trong cái cách ông mô tả hoàn cảnh ngớ ngẩn, kể lại các tình huống nực cười, xây dựng nhân vật dị hợm, "tường thuật" các đối thoại cọc cạch, các huyền thoại ménipear.
        
        Trong Lâu đài, ta còn thấy một nhân vật khác, như một phản đề của Klamm và West West, xuất hiện, tiếp xúc với con người nhưng không có tên, chỉ thấy mọi người gọi anh ta là "ngài trẻ tuổi", tức là anh ta vẫn còn giấu diếm một cái gì đó phía sau sự có mặt của mình. Trong sự khiếm khuyết của các nhân vật, ta thấy tính chất đe doạ, sự áp bức vô hình càng gia tăng. Tính chất ma quái của những West West, những KLamm, những ngài trẻ tuổi..., càng cho thấy cái bí hiểm đến tận cùng của thế giới.
      - Đó là việc vận dụng trong một động thái tích cực những mẫu tự của huyền thoại cổ, huyền thoại tôn giáo để xây dựng một cách sáng tạo huyền thoại của mình, huyền thoại hoá không gian, huyền thoại hoá thời gian và huyền thoại hoá nhân vật
        
        trộn lẫn hiện thực với huyền thoại
        
        cụ thể hoá cái huyền thoại và huyền thoại hoá cái cụ thể để dựng nên một thế giới không phân biệt hư - thực.
        
        Sau một cơn biến dạng kinh hoàng từ kiếp người sang kiếp bọ, Gregor vẫn không hề có một phản ứng đáng kể trước sự kiện đó, và trong mắt anh, thế giới vẫn hiện ra như thế, vẫn những chuyển động bình thường của mọi ngày, thậm chí cả những chi tiết nhỏ nhặt nhất: bức tranh treo trong phòng vẫn hiển hiện từng đường nét; qua ô vuông cửa sổ, mưa vẫn rơi lộp độp trên máng xối (Gregor nghe rõ cả âm thanh "lộp độp", biết rõ là sự rơi ấy diễn ra trên mang xối - nhấn mạnh của tác giả bài viết), và "bầu trời âm u vần vụ ngoài kia khơi dậy trong anh một nỗi sầu khắc khoải" (Hoá thân, 15);
        
        có tính trực giác nhằm thực hiện quá trình giải thích cái nhân loại phổ quát trong cảm thức cá nhân, khơi dậy quan niệm về khả năng lẫn lộn giữa cái bi và cái hài, giữa sự sống và cái chết trong một tình thế đặc biệt của lịch sử.
        
        những giấc mơ - tình thế bi đát con người trong thực tại
        
        thực hiện qua lăng kính, qua cái nhìn của nhân vật, là một hình thức kết hợp độc đáo giữa mĩ học của chủ nghĩa ấn tượng và triết học hiện tượng luận
        
        tái tạo một thực tại bên cạnh cái thực tại vốn có, một thực tại siêu tưởng về hình thức nhưng sâu sắc hơn.
        
        Chính cách kể hiện thực trong chi tiết này đã kéo cái huyễn hoặc ấy trở về với thế giới thực, thế giới con người với những lo âu thường nhật, sự phi lý trong quan hệ giữa người với người.
        
        Câu chuyện huyền thoại bao giờ cũng là con ng nói chung và thế giới.
      - Samsa: nhân viên bình thường làm nghề chào hàng, nuôi sống gia đình, mỗi ngày đều lặp lại đầy nhàm chÁN
        
        bị biến thành con bọ
        
        anh t bò ra khi nghe thấy tiếng đàn của cô em gái ->hoá ra thứ đẹp đẽ còn sót lại là những gì liên quan đến nghệ thuật
        -> sự bộc lộ tình người (sự bùng sáng của tình người trong cuộc sống trọn vẹn là con người)
        
        khi bắt đầu thích nghi với những đồ ăn thiu (sau khi biến thành bọ lại cảm thấy ngon) mới hiểu ra rằng chắc gì mình đã ăn những đồ ăn. Trước đó là con người có cảm nhận được bị ngon hay ko?
        
        người thân: trước đó SS là trụ cột, bây giờ là gánh nặng, khi gđ tìm được lối thoát thì SS bị quên lãng mâ mỗi lần nhắc cho họ nhớ về sự xuất hiện của mình, họ chỉ muốn xa lánh, biến đi thật nhanh, thở phào khi sự tồn tại, cựa mình của con bọ không còn nữa ->bi đát = những hình tượng con người-> là con bọ
        
        -> lạ hóa, phổ quát hoá cuộc sống của con người chung, con người bình thường trong thời đại
        
        lạ hoá bằng đời thường chứ ko phải kì ảo. đời thường thật khủng khiếp.
        
        thủ pháp lạ hoá giãn cách -> khoảng cách để suy ngẫm
        
        -> nói về những ám ảnh mơ hồ của chúng ta, đâu đó có toà án mà những tội của chúng ta họ biết hết chỉ là họ trì hoãn hình phạt, và có khi sự trừng phạt đến 1 cách tình cờ, ngẫu nhiên: có những hình phạt còn khổ hơn chết.
        
        trạng huống: sự xa lạ giữa con người (bi kịch khủng khiếp nhất)
        
        nhân vật quẫy đạp cả 1 năm trời trong mạng nhện đó. Anh ta ý thức được mình có tội nhưng ko biết tội gì ko băn khoăn chạy trốn mà chờ đợi kết cục
        
        những người đau ốm nằm trên giường bệnh mong chết sớm đi để không phải làm phiền khổ sở đến người khác, chịu đau đớn với bản thân mình.
  - - - Cuộc đời ông trớ trêu và phải trải qua nhiều gian khổ. Ông từng bị vu oan và bắt vào tù 3 năm. Đây là khoảng thời gian ông rút ra cho mình những trải nghiệm đã nếm trên đường đời là những khuôn hình sinh động và là kho tư liệu vô giá để ông đưa vào các tác phẩm của mình.
      - Sau khi ra tù, ông đến New York kiếm sống bằng cách viết truyện cho nhiều tập chí nổi tiếng, truyện ngắn của ông dần nổi tiếng dưới bút hiệu O. Henry. Những truyện ngắn ông viết thời kỳ này đã đánh dấu một nét rất riêng về phong cách thưởng thức nghệ thuật của người Mĩ: rất chuộng truyện ngắn.
      - Thiên chức của nghệ thuật là thanh
        lọc tâm hồn, hướng thiện con người”
      - “truyện ngắn hay thì giống như viên thuốc đắng bọc đường”,
        
        tức xuyên suốt toàn bộ câu chuyện thì chủ đề chính bị ẩn đi, tất cả dường như đều được “bọc đường” và chỉ đến khi đọc kết thúc truyện, ta mới thấy được hình ảnh của “viên THUỐC ĐẮNG
    - - thấu hiểu được nỗi khổ của những người nghèo, những người bất hạnh, sâu sắc và cảm động
      - Câu chuyện phát triển theo chiều hướng tích cực – TÌNH HUỐNG ĐẢO NGƯỢC 2 LẦN
        
        Màu sắc HIỆN SINH CHỦ NGHĨA, con người đối diện và lựa chọn cuộc đời mình: sống – chết, còn - mất…
        
        Truyện ngắn mang đặc điểm của truyện ngắn tân hiện thực: tỉ mỉ, chân xác, nghiệt ngã, cái bất tử của khát vọng CHỦ NGHĨA LÃNG MẠN đan xen với HIỆN THỰC
    - - Truyện kể về cuộc đời của ba họa sĩ nghèo sống trong một ngôi nhà ba tầng tồi tàn với những căn phòng cho thuê giá rẻ: Giôn - xi, Xiu và cụ Bơ – men.
        
        Giôn - xi mắc phải căn bệnh sưng phổi và cô rất tuyệt vọng, chán nản. Cô đếm những chiếc lá thường xuân và tâm niệm rằng chỉ cần chiếc lá cuối cùng rơi xuống thì mình cũng kết thúc cuộc đời này. Cả cụ Bơ - men và Xiu đều vô cùng lo cho Giôn - xi.
        
        Trước tình cảnh đó, cụ Bơ - men trong một đêm mưa tuyết đã âm thầm vẽ một chiếc lá giống hệt chiếc lá trên cây với niềm hy vọng sẽ đem đến nghị lực sống cho Giôn - xi.
        
        Kiệt tác hoàn thành cũng là lúc cụ Bơ - men cảm lạnh, mắc bệnh sưng phổi và chết. Nhìn chiếc lá vẫn còn trên cây sau đêm mưa gió đó Giôn -xi đã lấy lại nghị lực sống và không hề biết đến câu chuyện đằng sau chiếc lá đó.
      - CỐT TRUYỀN
        
        dựa trên mối quan hệ nhân quả
        
        năm thành phần theo quan niệm truyền thống
        
        trình bày (giới thiệu bối cảnh): tại
        một “khu hoạ sĩ” nọ, có một cô gái bị viêm phổi tên là Johnsy đang nằm chờ chết
        
        Thắt nút (sự kiện đánh dấu điểm khởi đầu của một quan hệ tất yếu sẽ tiếp tục phát triển) Johnsy nằm chờ chết và ngồi đếm những chiếc lá trường xuân đang rụng, cho rằng khi
        nào chiếc lá cuối cùng rụng xuống thì cô cũng sẽ ra đi
        
        Phát triển (toàn bộ các sự kiện thể hiện sự triển khai vận động của các quan hệ và mâu thuẫn xảy ra): lá mỗi ngày rụng dần và thưa thớt, sức khoẻ Johnsy cũng ngày càng kiệt quệ, tàn lụi
        
        Mở nút (sự kiện giải quyết mâu thuẫn, xung đột): chiếc lá vẫn vững vàng bám trụ trên cành cây, Johnsy thức tỉnh và muốn sống tiếp, không muốn chết nữa.
        
        Đỉnh điểm (sự kiện thử thách cao nhất với nhân vật, tạo nên bước ngoặt của truyện): chỉ còn duy nhất một chiếc lá còn sót lại trên cây trường xuân, nếu chiếc lá ấy rơi xuống thì Johnsy cũng sẽ rơi theo
        
        nhân vật chính là cụ Behrman. luôn song hành, sóng đôi với cốt truyện thứ nhất
        
        Có một hoạ sĩ đã lớn tuổi nhưng vẫn ấp ủ dự định vẽ một bức kiệt tác, khác hẳn với một cô gái trẻ tuổi nhưng vì bệnh tật mà chấp nhận buông bỏ sự sống, chết theo những chiếc lá rụng.
        
        Cụ Behrman muốn cứu Johnsy với dự định vẽ chiếc lá giống hệt như chiếc lá cuối cùng còn sót lại trên cây thường xuân, và trong đêm đông giá rét, tê buốt lạnh căm ấy cụ đã cần mẫn vẽ chiếc lá thay thế chiếc đã rụng.
        
        Kết thúc câu chuyện, cô gái trẻ Johnsy đã hồi phục tâm bệnh, cảm thấy bản thân mình đã thật tệ hại khi nghĩ đến cái chết và giờ đây tiếp tục khát khao sống, nhưng cụ Berhman đã mắc viêm phổi nặng và qua đời trong hai ngày sau đó.
        
        đi từ hết bất ngờ này đến bất ngờ khác, để rồi cách kết thúc đầy khó đoán và hết sức bất ngờ đã để lại trong lòng người đọc một nỗi ám ảnh, một nỗi day dứt mãi không nguôi.
        
        tái hiện sống động bức tranh hiện thực của những người nghệ sĩ nghèo khổ trong xã hội Mĩ lúc bấy giờ, đem đến giá trị nhận thức sâu sắc về giá trị của tình yêu thương cũng như sức mạnh to lớn của nghệ thuật khi nó cổ vũ, giúp con người vượt qua muôn vàn khó khăn và làm nên những điều thật phi thường
      - KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT
        
        mô hình không gian địa điểm, cụ thể ở đây chính
        là “khu hoạ sĩ” nằm ở phía Tây của quảng trường Wasinhton
        
        tù túng, và dường như con người khi sống trong một không gian như vậy cũng sẽ có đôi lúc cảm thấy chán nản và rơi vào tình trạng bi quan, tiêu cực
        
        “đường phố chạy ngoằn ngoèo” và “tự mình cắt đôi ba lần” cho thấy
        
        đây là không gian cố định, cụ thể và các chi tiết trên được nhà văn tái hiện bằng chính hiện thực khách quan, chứ không phải là không gian mang ý nghĩa viễn cảnh hay không gian trong tâm tưởng của nhân vật
        
        Bối cảnh bế tắc, có cửa sổ nhưng cửa sổ lại đối diện 1 bức tường, che chắn hoàn toàn tầm nhìn, chặn lại tương lai của nhân vật
        
        không gian chật hẹp hơn, chính là “căn phòng áp mái toà nhà ba tầng thấp tịt” - nơi Sue và Johnsy dùng làm phòng ngủ kiêm xưởng vẽ và dưới đó là tầng trệt, nơi ở của cụ Behrman
        
        Trong tầm mắt chỉ có một cái sân trơ trụi, ảm đạm và bức tường trống trơn của ngôi nhà gạch cách chừng sáu mét. Một dây trường xuan già, rất già, gốc cong queo và mục nát, leo đến giữa bức tường gạch. Hơi thở lạnh lẽo của mùa thu đã bứt dần lá của nó ra khỏi thân cho đến lúc chỉ còn trơ đám cành cây gần trụi hết lá bám vào những viên gạch nẻ sứt”.
        
        Người nghệ sĩ rõ ràng là người làm công việc sáng tạo cái đẹp, tạo ra cái đẹp của nghệ thuật nhưng cái đẹp ấy lại không hề được nảy sinh trên mảnh đất của sự đẹp đẽ, mà nó lại nảy nở ngay trên chính một không gian tồi tàn, tù túng. Điều này đã cho thấy công phu lao động nghệ thuật nghiêm túc của người sáng tạo nghệ thuật, khi chính nhờ niềm đam mê và khát vọng cao cả của họ mà nghệ thuật đã nảy nở tốt đẹp, đã phát triển đến độ hoàn mĩ và kiệt tác.
        
        Đó chính là khi cụ Behrman đã vẽ nên chiếc lá cứu vớt sự sống cho Johnsy, hi sinh thân mình vì nghệ thuật, vì cái đẹp đích thực, vì cái đẹp hướng đến giá trị nhân văn cao đẹp nhất là “thanh lọc tâm hồn, hướng thiện con người”.
        
        ước mơ vượt thoát khỏi sự tù tùng kia, đó là mơ ước vươn đến vịnh Naplo mênh mông, bát ngát, bao la, là khát vọng mà Sue và Johnsy vô cùng mong đợi, còn cụ Behrman suốt cả cuộc đời mình vẫn mơ về một kiệt tác để đời để thay đổi số phận “Đã bốn mươi năm ông cầm cây bút lông mà không sao đến gần được Nàng hội họa của mình. Lúc nào ông cũng đau đáu định vẽ một kiệt tác”.
        
        “sức nặng” trong “Chiếc lá cuối cùng”, khi ở không gian tù túng, chật hẹp và tăm tối ấy nhưng con người vẫn đầy những hoài bão, ước 6mơ, họ muốn vượt qua cái tù túng, cái chật hẹp ấy để hoàn thành ước nguyện của đời mình
        
        thời cuộc nước Mĩ lúc bấy giờ, để cho nhân vật của mình tỏa sáng ở những góc tối, và đấy cũng chính là ánh sáng chói lọi nhất của cuộc đời mỗi nhân vật
      - THỜI GIAN NGHỆ THUẬT
        
        ngược lại so với quy luật của tự nhiên: LẤY 1 ĐIỂM MỐC KHỞI ĐẦU, KHÔNG CÓ KẾT THÚC
        
        đếm ngược lại: năm, bốn, ba, hai, một…
        
        sự sống đang lùi dần về con số 0, cái chết đang cận kề và đến rất gần.
        
        kéo dài thêm thời gian sự kiện để tăng kịch tính cho tác phẩm bởi sự mâu thuẫn giữa “vận động thời gian ngược của người bệnh để đi đến chỗ chết và sự vận hành của thời gian vũ trụ là đi đến sự sống, luân hồi”.
        
        Thời gian không dừng lại mà tiếp diễn qua hình ảnh chiếc lá
        
        nối dài thời gian, O. Henry đã xây dựng được cao trào, đỉnh điểm cho câu chuyện để rồi cho xung đột ấy ngắt lại giữa quãng tại một điểm: muốn chết là một tội lỗi.
        
        “người
        muốn chết thì không thể chết còn người không muốn chết thì lại chết”
        
        “Nhà văn O. Henry đã cho Behrman chết như một người già ra đi, là nhân tố quyết định để xoay dòng thời gian về theo chu trình của nó: một, hai, ba, bốn, năm… để Johnsy sống trọn cuộc đời của một thiếu nữ”.
        
        Thời gian ngược và thời gian xuôi hoà quyện, lồng ghép vào nhau trong tác phẩm, cái chết của Behrman chỉ là sự tiếp nối hoà trong cái vĩnh hằng của vụ trụ vô biên, gắn kết hai dòng thời gian bằng lòng yêu thương, bằng trái tim nhân hậu để tạo nên một kết thúc đẹp, một kết thúc tựa như truyện cổ tích long lanh ánh sáng, lấp lánh chất thơ
        
        thể hiện giá trị nhân đạo sâu sắc của tác phẩm, gieo vào lòng người đọc những tình cảm chân thành, nồng ấm của một trái tim nguyện hi sinh cao cả vì nghệ thuật, để lại những dư âm cứ day dứt, ám ảnh không thể nào quên
      - CHI TIẾT NGẪU NHIÊN
        
        kết hợp với cái tất nhiên tạo nên những đỉnh điểm, thắt nút, góp phần làm tăng thêm sự kịch tính cho câu chuyện
        
        “Ngẫu nhiên khi khu phố cổ có nhiều con đường ngoằn ngoèo lại có nhiều ngôi nhà cổ xinh đẹp. Ngẫu nhiên là khi Sue và Johnsy gặp nhau. Ngẫu nhiên là Johnsy lăn đùng ra ốm và bên bức tường kia, ngẫu nhiên khóm thường xuân già thi nhau rụng lá rồi trong đầu Johnsy nảy ra ý nghĩ những chiếc lá rụng ấy chính là tín hiệu của sức khỏe mình. Ngẫu nhiên mà họa sĩ già đã bốn mươi năm múa bút mà chưa hề chạm tới được gấu áo Nữ thần của mình, nhưng vẫn không nguôi hi vọng về bức kiệt tác. Ông lão nuôi mầm sống cho chiếc lá bằng những hơi thở tàn của mình, bằng sự quằn quại trong những cơn đau chết người của chính bản thân mình. Và, chính chiếc lá - bức kiệt tác đơn sơ - lại gieo mầm xanh trong tâm hồn trơ trọi không muốn sống của Johnsy, giúp cô buông bỏ ý nghĩ tiêu cực để tiếp tục sống, tiếp tục mơ ước”.
      - QUY LUẬT VÀ NGOẠI LỆ
        
        quy luật sinh tồn của vũ trụ, khẳng định rằng mọi sự vật trên thế gian này đều có sinh có tử, có sinh ra thì sẽ có mất đi, và cuộc đời vốn là vô thường, là một vòng luân hồi, tuần hoàn khép kín
        
        ngoại lệ hết sức nhân văn
        
        Cây trường xuân không giữ được lá nhưng tấm lòng, sự cống hiến hết mình vì nghệ thuật của cụ Behrman đã giữ được lá, đã giữ cho chiếc lá cuối cùng ấy không bao giờ là cuối cùng, vẫn mãi xanh tươi và nảy nở, sinh sôi, gieo mầm cho sự sống tươi đẹp
        
        Con người ai cũng quý trọng sự sống, cũng khao khát được sống và đấu tranh đến cùng để được tồn tại trên thế gian này nhưng Johnsy thì không, cô phó mặc số phận của mình theo những chiếc lá, bỏ quên đi chính con người mình, điều này cũng thật trái với quy luật tự nhiên.
        
        thiên chức cứu người, khi chính chiếc lá đã vớt vát tâm hồn nhỏ nhoi, mong manh, yếu đuối của Johnsy vượt ra khỏi bờ vực thẳm của cái chết.
        
        Cuộc sống có tồn tại được khi con người phải biết hi sinh, cũng như nhân loại tồn tại và phát triển nhờ “sự hi sinh kế tục của các thế hệ tiếp nối”. Nghệ thuật không bao giờ đặt ra ngoài phạm vi của cuộc sống, nó luôn phải là bằng chứng sáng rõ nhất của hiện thực, phản ánh hiện thực với một tư duy thẩm mĩ và giàu tính sáng tạo.
    - - một bệnh nhân đang tuyệt vọng và cận kề với cái chết, cùng với sự hồi sinh thần kì của cô
        
        Sự yếu đuối ấy của Johnsy có thể coi là thuộc tính thường thấy ở nữ giới thuộc phái yếu và cũng là phẩm chất của đa số tâm hồn nghệ sĩ, luôn mong manh và nhạy cảm trước sự biến thiên của lòng người, tạo vật.
        
        Bệnh tật và nghèo khó đã bào mòn hết tất thảy những khát vọng, nghị lực của cô gái trẻ, khiến cô hoàn toàn tuyệt vọng và nghĩ rằng chỉ có cái chết mới có thể giải thoát được tất cả.
        
        “Có một cái gì đấy đã làm cho chiếc lá cuối cùng vẫn còn đó để cho em thấy rằng mình đã tệ như thế nào. Muốn chết là một tội”.
        
        Cuộc đời của cô gái ấy chỉ thực sự thay đổi khi cô nhìn thấy chiếc lá cuối cùng, mặc cho mưa to gió lớn, vẫn hiên ngang đứng vững trên cành cây mà không hề gục ngã, rơi tàn
        
        “Chị Xiu thân yêu ơi, một ngày nào đó em hi vọng
        sẽ được vẽ vịnh Na-plơ”.
        
        khuyên chúng ta hãy cố gắng vượt lên nghịch cảnh bằng tinh thần lạc quan, bằng nghị lực phi thường. Có như vậy, ta mới có thể tìm ra hướng giải quyết đúng đắn, thoát khỏi nghịch cảnh để vươn tới cuộc sống ngày mai tươi sáng, tốt đẹp h
      - Sue - minh chứng cho một tình bạn cao đẹp
        
        nhiều điểm chung: đều
        nhạy cảm, yếu đuối và có niềm đam mê mãnh liệt với hội hoạ
        
        thương Johnsy 10nhưng cũng chỉ đành bất lực trước suy nghĩ điên rồ của bạn mà chẳng thể nào khuyên can được bạn.
        
        cố gắng tỏ ra vô cùng mạnh mẽ để vực dậy Johnsy đứng lên, để loại bỏ tất cả những suy nghĩ ngớ ngẩn, điên rồ nhưng sâu thẳm trong tâm hồn cô gái ấy vẫn là một trái tim yếu đuối, một trái tim đa sầu đa cảm.
        
        “Em thân, thân yêu! Em hãy nghĩ đến chị, nếu em không còn
        nghĩ đến mình nữa. Chị sẽ làm gì đây?”
        
        một tấm lòng nhân ái, một bức tranh rạng rỡ, ấm áp
        tình người. >< HOÀN CẢNH KHÓ KHĂN, NGHIỆT NGÃ
        
        Xiu khóc khi về phòng nhưng lại huýt sáo vui vẻ khi gặp Giôn xi
      - cụ Behrmnan - BIỂU TƯỢNG CHO LÒNG NHÂN ÁI, VẺ ĐỆP "NGHỆ THUẬT VỊ NHÂN SINH
        
        hoạ sĩ nghèo, cụ ao ước
        có thể vẽ nên một kiệt tác nghệ thuật nhưng vẫn chưa thực hiện được
        
        ngay trong đêm đông giá rét, lạnh buốt ấy, trực tiếp vẽ một chiếc lá khác thay thế chiếc lá cuối cùng đã rụng, cứu vớt tâm hồn đang dần tàn lụi của cô gái trẻ
        
        “cuống lá còn giữ màu xanh
        sẫm, nhưng với rìa lá hình răng cưa đã nhuốm màu vàng úa”
        
        tạo nên kiệt tác nghệ thuật ấy trong một hoàn cảnh hết sức đặc biệt
        
        sự hi sinh tất cả vì nghệ thuật, vì kiệt tác của cuộc đời mình mà bất chấp sức khoẻ và hoàn cảnh không gian, thời gian vô cùng khó khăn, khắc nghiệt
        
        không phải là sự ra đi vô nghĩa, là nỗi mất mát oan uổng mà chính là minh chứng bất diệt nhất cho một kiệt tác để đời, vĩnh hằng theo năm tháng, cho một tấm lòng nhân ái luôn sáng ngời, rạng tỏ
    - - nguồn cảm hứng bất tận cho
        người nghệ sĩ.
        
        biểu thị thời gian, ẩn dụ cho sự mất còn của con người, hoặc đôi khi là tín hiệu của sự chuyển mùa, sự đổi thay của trời đất
        
        vui vẻ, hạnh phúc và tràn đầy nhựa sống trước cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp; có khi là bâng khuâng, xao xuyến và nhớ nhung về cảnh vật, con người đã qua.
      - Nhờ có nghệ thuật mà
        cây trường xuân vốn đã chết, đã rụng hết lá nay được tái sinh, trường tồn theo năm tháng
      - Nhờ có nghệ thuật mà con người cũng được phục sinh, vượt qua khỏi bóng tối của bệnh
        tật, của cái chết mà hướng đến tương lai tươi đẹp.
      - kết quả của quá trình sáng tạo nghệ thuật, là biểu hiện rõ nét nhất cho thiên chức và sức mạnh của nghệ thuật
      - Lá trên cây: trong văn học thế giới, lá là biểu tượng của dòng đời. Một cây có rất nhiều lá, có thể sinh sôi, phát triển, sinh trưởng như một xã hội cộng đồng bao chứa nhiều cá thể, nhiều sự sống trong mình.
      - Chiếc lá: số ít trong số lá của cây, biểu tượng cho sự nhỏ nhoi, yếu đuối.
      - Cuối cùng: vị trí cuối cùng của dãy số đếm, là ranh giới giữa còn và mất, giữa có và không. Dẫu là cuối cùng nhưng đó vẫn là cột mốc đánh dấu sự tồn tại, vượt qua ranh giới đó là biến mất, còn bám trụ trên cây là còn tồn tại. Hoặc sự tồn tại cuối cùng đó chỉ là sự bám trụ trước khi buông xuôi, kết thúc
    - - Tình huống truyện là sự kiện, hòn cảnh, tình thế đặc biệt của câu chuyện. Đó là tình huống chưa đựng những điều “bất thường”, éo le, nghịch lý trong cuộc sống thường ngày của nhân vật.
      - Kết hợp yếu tố hiện thực và yếu tố lãng mạn (chủ nghĩa hiện thực kéo dài) tràn ngập biểu tượng, dưới tác động của chú nghĩa tượng trưng đã ra đời, 2 yếu tố này không còn mâu thuẫn với nhau mà dung hòa lại, hiện thực nhưng không bi quan tuyệt vọng
        
        Khát vọng thoát ra khỏi thực tại nghèo nàn đen tối, không lối thoát, con người bước đến một không gian mới mà biểu tưởng là 1 thành phố ở Ý – 4 mùa tươi xanh, khí hậu ôn hòa
        
        Khát vọng về 1 không gian mộng tưởng, liên quan đến quan niệm về cái đẹp, về nghệ thuật của người nghệ sĩ
        
        MÔ HÌNH 2 THẾ GIỚI CỦA VĂN HỌC LÃNG MẠN được đặt ra trước khi Giôn xi bắt đầu đếm lá
      - kết thúc bất ngờ, luôn xây dựng dựa trên biến cố, sự thay đổi của điểm nhìn (nghệ thuật)
        
        Kiếp người như kiếp lá, bám trụ là còn, buôi xuôi là mất
        -> Ý thức về sự tồn tại của con người
      - Tấn hiện thực (bút pháp lãng mạn + hiện thực) xây dựng hệ thống biểu tượng màu sắc thần bí – 1 cách biểu hiện bản chất thực tại (nội dung)
        
        Dãy số đếm – thời gian: từng chiếc lá rụng
        
        Khát vọng của con người: điều vốn thuộc về lãng mạn
        
        Tư tưởng chủ đề – nhan đề: gợi ra vấn đề, tư tưởng
  - - - tư tưởng chủ đạo là chủ nghĩa nhân văn (humanisme), đưa con người vào vị trí trung tâm, chú ý đến cuộc sống hiện tại, chủ trương cho con người được quyền hưởng mọi lạc thú ở đời.
      - nội dung: đề cao quyền tự do của con người, chống lại chủ nghĩa khổ hạnh; ca ngợi hiện tại; đả kích, phê phán giáo hoàng và giai cấp phong kiến VD: “Hamlet” - Shakespeare: “Thế giới là một nhà tù mà Đan Mạch là nhà tù ghê tởm nhất” vì ở đó, tài trí, tình yêu, đạo đức đều bị chà đạp, còn giai cấp thống trị là bọn đê hèn, xảo quyệt, tàn bạo, ...
      - về nghệ thuật: ra đời nhiều thể loại mới (xuất hiện dòng tiểu thuyết trào phúng của Boccaccio, Rabole; dòng truyện ngắn hiện thực của Rabole, ...); bắt đầu xuất hiện bút pháp hiện thực; ngôn ngữ dân tộc được đề cao.
      - Văn học Tây Ban Nha trong thời kì Phục hưng:
        
        đất nước suy thoái >,<văn học hoàng kim nửa sau thế kỉ XVI vươn
        dài tới giữa thế kỉ sau.
        
        Giai đoạn sơ kỳ Phục hưng
        
        phong trào học tập và bắt chước mẫu mực Ý: “Romencero” được Victor Hugo gọi là “Bản anh hùng ca Illiade của dân tộc Tây Ban
        Nha”. Tiểu thuyết hiệp sĩ cũng phát triển trong giai đoạn đầu.
        
        Giai đoạn Phục hưng nở rộ
        
        phát triển toàn diện nhưng nổi bật là thơ ca, tiểu thuyết và kịch. Thơ phản ánh toàn diện tâm tư tình cảm đa dạng của giới trí thức Tây Ban Nha về đất nước lịch sử, dân tộc, về thời đại mới đang đến, và tình yêu, ...
        
        tiểu thuyết Tây Ban Nha phát triển rất mạnh. : “Don Quixote” của Cervantes có thể nói là tác phẩm đạt được đỉnh cao và hiếm có nhất của không những TBN mà còn của Tây Âu lúc bấy giờ.
    - - tư tưởng tiến bộ hướng về quyền bình đẳng, tự do mà còn được xem là người khai sinh ra tiểu thuyết hiện đại, đặc biệt là loại tiểu thuyết phiêu lưu
      - khai sinh ra kiểu nhân vật lưỡng thiện, vừa điên rồ vừa sáng suốt, dùng tiếng cười và thủ pháp lạ hoá điêu luyện trong việc bóc trần những thói hư tật xấu của con người. Ông được tôn vinh là “ông hoàng của sự dí dỏm”.
      - sinh ra tại một gia đình quý tộc sa sút ở Tây Ban Nha. Thuở ấu thơ, Cervantes chịu nhiều khổ cực, cùng gia đình di chuyển qua nhiều thành phố để kiếm sống. Vì thế mà việc học của ông cũng phải chịu nhiều phen gián đoạn. Theo các tài liệu đáng tin cậy, ta biết Cervantes tốt nghiệp tại Học viện Nhân văn.
      - 1571, hạm đội Thổ Nhĩ Kỳ xâm nhập vào khu vực Địa Trung Hải, Tây Ban Nha và Cộng hòa Venezia tổ chức hạm đội liên hợp chống lại. Hạm đội Liên minh thần thánh cuối cùng cũng đánh tan quân Thổ trong trận Lepanto, Cervantes tham gia trận này, được mô tả như một "hiệp sĩ gầy gò và khờ dại".
      - bị cầm tù Algiers (1575 – 1580), ông luôn luôn có ý chí đấu tranh, khuyến khích bạn bè giữ vững tinh thần tìm cơ hội thoát thân, ông tổ chức 4, 5 lần vượt ngục nhưng đều thất bại, và mỗi lần ông đều can đảm nhận phần trách nhiệm của người chủ mưu. Tinh thần dũng cảm và lòng vị tha của Cervantes không những gây tín nhiệm cho anh em cùng chung số phận mà còn làm cho chính vua Algiers phải kính nể, không giết. Quãng đời này của Cervantes được nhắc lại trong câu chuyện Người tù – trong cuốn tiểu thuyết Don Quixote – Nhà quý tộc tài ba xứ Mancha (phần 1 chương 39 – 41)
    - - nhà quý tộc nghèo Alonso Quixano chừng 50 tuổi, gầy gò và cao lênh khênh. Say mê đọc tiểu thuyết, tự phong mình là hiệp sĩ và đặt tên cho con ngựa kỵ mã của mình. Đến quán trọ thì tưởng là lâu đài, gọi chủ quán là lãnh chúa và xin được làm lễ ấn phong. Sẵn sàng lên đường diệt trừ cái ác. Trên đường đi Don quixote bênh vực cậu bé bị chủ đánh rồi ra tay với bọn lái buôn vì không thừa nhận nàng Dulcinea là người đẹp nhất trần gian. Don Quixote bị trận đòn nhừ tử, người làng phát hiện ra và đưa hắn ta về nhà. Không lâu sau Don Quixote lại lên đường đi, theo sau là bác giám mã Sancho Panza. Đánh nhau với cối xay gió vì tưởng là những kẻ khổng lồ. Tiếp đó Don Quixote gặp các tu sĩ và đoàn kỵ binh, ông cho rằng đấy là công chúa bị bắt cóc đã xông vào giải thoát sau đó Don Quixote bị đánh một trận nhừ tử. Hai thầy trò đến một quán trọ mà Don Quixote cho là lâu đài, do nhầm lẫn với cô hầu gái mà thầy trò bị cuốn vào cuộc đánh nhau loạn xạ. Cha xứ và người thợ cạo láng giếng phải lập mưu đưa Don Quixote về nhà. Lần ra đi thứ ba hai thầy trò bắt đầu bằng việc đến thăm Dulcinea – cô thôn nữ xấu xí được cho là bị phù phép. Trên đường đi, hai thầy trò gặp nhà quý tộc Don Diego với triết lí sống an nhàn, phản đối cách sống ấy Don Quixote bắt mở cửa để đánh nhau với sư tử. Sau khi thực hiện vài chiến công nữa, họ gặp vợ chồng Công tước và bị biến thành trò cười hai thầy trò bỏ đi. Cậu tú Sanson Carrasco muốn cứu Don Quixote đã giả trang thành hiệp sĩ thách đấu với điều kiện người thua sẽ không được làm hiệp sĩ nữa. Don Quixote bị đánh ngã, gã đau khổ vô cùng và trở nên ốm yếu. Trên giường bệnh gã mới nhận ra những việc làm điên rồ của mình. Don Quixote viết chúc thư chia tài sản rồi qua đời.
      - phản ánh được tính đa diện của con người, bên cạnh tính cách gàn dở là sự tế nhị, thương yêu đồng loại, yêu quý tự do và ghét thói xa hoa ăn bám của bọn quý tộc đương thời và biết trọng đạo lý.
      - không hoàn toàn được sáng tác với ý nghĩa hài hước, qua tác phẩm, Cervantes chế giễu những tàn dư của lý tưởng hiệp sĩ phiêu lưu thời phong kiến, đả kích một thị hiếu tầm thường đang phổ biến trong công chúng, hiển thị khát khao hướng đến một xã hội hậu phong kiến công bằng và nhân đạo hơn.
  - - - . Nhà văn muốn tất cả những gì của xã hội sẽ phơi bày tất cả dù đó chỉ là chi tiết nhỏ, để tất cả mọi người có thể nhìn thấy toàn vẹn hiện thực nhà văn đang sống, đang chứng kiến và đang trải nghiệm.
    - - ngòi bút chân thật: Quán trọ nghèo nàn, tồi tệ, tù túng, rách nát và khủng khiếp nhất ở ngoại ô Paris. Ở đâu đó trong xã hội Paris phồn hoa vẫn có những nơi nghèo hèn và quái dị đến thế
        
        Giọng châm biếm, mỉa mai bên cạnh cái đáng sợ bởi bảng hiệu dài luộm thuộm,
        từ đó hình dung được chủ trọ cũng lố bịch không kém
      - nơi tàng ẩn của những kẻ bị cơn bão đời xô giạt, sa cơ lỡ bước hay những kẻ ẩn nấp chờ cơ hội xông ra cuộc sống.
        
        hai màu đen và trắng, đó là màu của những đám mây như những “mảng thạch cao” và màu của dòng suối bùn đen đặc quánh, gợi lên toàn là đau khổ, nghèo túng.
      - “khu nhà trọ bình dân ở phố Neuve – Sainte – Geneviève nằm lọt thỏm giữa khu la tinh và khu ngoại ô Sainte – Marceau”.
        
        đón nhận tất cả mọi tầng lớp, mọi lứa tuổi của xã hội tới đây ngủ nghỉ mà không
        cần phải để ý đến bất cứ lời xầm xì bàn tán nào cả”
        
        tất cả đều hội tụ. Nào là sinh viên,
        thương gia, quý tộc, công chức, cả mật thám, thậm chí còn có tù khổ sai vượt ngục
        
        Mỗi
        người mang trong lòng một quá khứ bí mật không thể cho người khác biết.
        
        đàn ông “mặc áo Rơđanhgôt mà màu của nó đã cũ đến nỗi khó nhận ra được, đi những đôi giày giống như những đôi bị vứt ở cột mốc trong những khu phố lịch sự, quần áo lót sờn rách không còn gì nữa
        
        Phụ nữ thì “mặc những chiếc váy phai màu được nhuộm lại rồi lại phai màu với viền đăngten cũ kĩ và lỗi mốt, đi những đôi găng tay trơ láng vì dùng nhiều, khoác chiếc cổ áo xếp luôn luôn có màu hung và khăn choàng vai rút sợi”.
      - Cái thung lũng luôn dự báo “khổ đau thì đầy ắp và là thực tế, còn những niềm vui thì hiếm hoi đến nỗi trở thành hão huyền”.
      - Sự yên tĩnh, buồn tẻ, mỗi thứ đều nhuốm màu lạnh lùng tối tăm, nghèo nàn và cũ kĩ. Không gian khu phố hiện lên một nỗi sầu truyền kiếp. Một vẻ mặt buồn rười rượi như đang than khóc, cầu cạnh làm cho khách qua đường dù là người “vô tâm nhất” cũng phải “cảm thấy buồn phiền
      - Phòng khách:
        
        “trông khá sáng sủa với hai cửa kính thông ra hành lang làm lối đi vào” tuy nhiên, lại trang bị rất kém “Thật là một cảm giác buồn tẻ khi nhìn vào căn phòng được trang bị bởi những chiếc ghế bành và ghế tựa bọc vải nhồi sợi chỗ xỉn chỗ sáng”.
        
        “tỏa ra một thứ mùi không có tên gọi trong ngôn ngữ và có
        lẽ nên gọi là mùi nhà trọ”
        
        Bố trí phòng kém thẩm mĩ, tệ thêm bởi những thứ trang trí giả tạo và rẻ tiền “Lò sưởi bằng đá, mặt bếp sạch sẽ đã chứng thực nó chỉ được đốt lửa vào những dịp trọng đại
      - Phòng ăn
        
        tệ hơn phòng khách, bố trí không hợp lí
        
        phòng ăn và phòng khách được bố trí gần nhau và gần với nhà bếp để tiện cho bà
        Vauquer quản lí và tiết kiệm, chỉ cách nhau một buồn cầu thang bằng gỗ.
        
        Đồ đạc nơi phòng ăn này toàn những thứ tồi tệ và quá hạn “Những tủ đựng chén bát đồ đạc dính dớp, phía trên là những hình nhỏ bụng tròn hoặc những hình chữ V đã bị hỏng”
        
        những thứ trang trí rẻ tiền, thiếu tính thẩm mĩ, dơ bẩn, bề bộn và lung tung “Những bức tranh kinh tởm làm mất cảm giác ăn ngon miệng được lồng trong khung gỗ đánh vec-ni có mạ vàng; ...một chiếc bàn dài phủ khăn trải bàn bằng vải hồ khá bẩn đủ để một người ngoại trú viết tên của mình lên đó bằng ngón tay, những chiếc ghế tựa khập khễnh, ...và sau nữa là cái lò sưởi vỡ lỗ, bản lề chệch, củi trong đó đã cháy thành than”
        
        góp phần khắc họa vẻ keo kiệt và hám tiền của bà chủ vì việc kinh doanh không có lợi nhuận để tu sửa căn phòng cũ kĩ
        
        miêu tả chân thực sống động, gợi nỗi buồn sâu xa. Quán trọ ảm đạm như thế liệu con người ở đó như thế nào? Nơi dừng chan của những cuộc đời ảm đạm nghèo vật chất lẫn nghèo tinh thần
        
        Chất thơ xuất phát từ chi tiết lãng mạn nhưng không đủ
        
        Có lẽ trước kia khu phố này tuy không giàu có náo nhiệt như nội ô Paris nhưng chắc chắn một điều rằng khu phố khi đó không tồi tàn, mục nát khủng khiếp như bây giờ. Khi đó, nơi đây vẫn còn nữ thần tình yêu che chở nhưng hiện tại cuộc sống quá xô bồ và ồ ạt, con người chỉ biết có tiền không hề để ý tới tượng thần tình yêu, cứ để bức tượng phai mờ theo năm tháng
      - Con người:
        
        thiếu vắng tình cảm đến đáng sợ, chỉ biết bản thân và lạnh
        lùng với tất cả mọi người.
        
        mỗi người đều có một sự dửng dưng trộn lẫn với việc không tin tưởng đối với những kẻ kia, do cảnh ngộ riêng tư của mỗi người. Nó cho thấy sự bất lực trong việc chia sẻ nỗi đau của họ”
        
        tỉnh bơ đi trên đường phố trước một người mù, nghe kể chuyện về một người bất hạnh không chút cảm xúc và nhìn thấy ở người chết là giải pháp cho vấn đề nghèo khổ, điều đó làm cho họ lạnh lùng trước cảnh hấp hối kinh hoàng nhất”.
        
        khô khan lạnh giá, lấy việc chế giêu con người làm niềm vui (lão G tội nghiệp và 2 cô con gái)
        
        khái quát lên cụ thể tính cách của con người Paris lúc bấy giờ: lạnh lùng, vô cảm, dửng dưng trước những nỗi đau khổ của con người xung quanh
    - - Nhân vật điển hình
      - nhân vật hiện thực chủ nghĩa điển hình
        
        Xuất thân
        
        Miêu tả diện mạo nhân vật:
        
        từ nhiều góc độ khác nhau (sử dụng lời bình xét).
        
        Miêu tả hành động nhân vật
        
        Miêu tả ngôn ngữ nhân vật
        
        Ngôn ngữ đối thoại:
        
        Ngôn ngữ độc thoại: (nv tự bộc lộ)
        
        Hoàn cảnh lịch sử cụ thể trong sự phát triển phức tạp của xã hội:
      - Motif người cha và các cô con gái từng xuất hiện trong truyện dân gian và trong tác phẩm nổi tiếng nào trước thế kỷ XIX?
      - Đám tang lão Goriot:
        
        Tổ chức điểm nhìn - Cảnh tang lễ:
        
        Thời gian tang lễ
        
        Không gian tang lễ
        
        Hình ảnh tượng trưng
        
        Chi tiết “…đúng vào lúc chuyển quan tài lên xe thì có hai chiếc xe trang
        hoàng lộng lẫy nhưng trống rỗng của hai người con rể tới"
        
        Chi tiết: Chàng sinh viên ngành Luật De Rastignac “cúi nhìn lần nữa ngôi mộ, giọt nước mắt cuối cùng của chàng trai trẻ lăn dài, giọt nước mắt trào ra vì những rung cảm thiêng liêng của trái tim trong trắng, nó rơi xuống mặt đất rồi từ từ vút lên trời cao”
      - nhân vật Rastignac
        
        Nhân vật nhận thức
        
        Nhận thức đúng đắn
        
        Nhận thức thể hiện sự tha hóa:
        
        Điểm chung của tiểu thuyết HT thế kỉ 19:
        
        .2. Nhân vật bị cám dỗ và lựa chọn
        
        Giai đoạn 1:
        
        Giai đoạn 2
        
        Lý giải và bình luận về thái độ, lời tuyên chiến và phương thức tuyên chiến với
        xã hội của nhân vật ở cuối tác phẩm.
        
        Lời tuyên chiến cuối tác phẩm
        
        Lý giải và bình luận
  - - - tiểu thuyết lãng mạn, yếu tố truyện đã không còn giữ vai trò trung tâm như tiểu thuyết cổ điển truyền thống, thay vào đó là yếu tố xây dựng nhân vật, nhất là xây dựng tâm lý nhân vật.
      - xây dựng những nhân vật ở trong những cảnh ngộ phi thường, siêu phàm, để trên đó, nhân vật bộc lộ những tính cách phi thường, trác tuyệt.
  - - - Theo triết lí về cái bi đát của các nhà văn hiện sinh, tác giả dường như muốn khẳng định cuộc đời của con người là một cuộc hành trình mệt nhọc và chẳng bao giờ tới đích nên ông lão dù có câu được con cá kiếm, chiến thắng nó cũng chẳng mang được nó vào bờ. Khi ông lão mang bộ xương vào bờ, người thấy được giá trị của nó là cậu bé, cái mà người hướng dẫn viên du lịch không hiểu được. Cái có giá trị với người này lại trở nên vô giá với người khác. “Không phải tôi không muốn bi kịch hóa cuộc đời nhưng mỗi lần ta yên tâm về một việc gì đấy thì đó là dấu hiệu của một dấu hiệu của một sự thảm bại”
      - Theo cái nhìn tiến bộ của các nhà phê bình Mácxit: “Đây là cuộc chiến của con người chống lại số phận”. Khi con người nỗ lực phấn đấu thì sẽ không bị khuất phục. Gs. Phùng Văn Tửu nhận xét “Tác phẩm miêu tả cuộc vật lộn gay gắt của con người với thiên nhiên đầy chân thực từ đó nâng lên thành tầng ý nghĩa thứ hai: nêu bật cái quyết liệt, tàn bạo của đời sống và khả năng chống trả của con người”. Đặng Anh Đào nhận định “Santiago giống như bức tượng về cuộc đấu tranh của con người hiện đại trên thế giới này”. Phong Lê lại đánh giá “Ông già và biển cả” ở góc độ tố cáo hiện thực xã hội, xem ông lão như một người lao động cực nhọc, vất vả. Con cá kiếm là thành quả lao động nhưng lại bị bọn cá mập cướp đi (bọn cá mập đồng nghĩa với bọn tư sản bóc lột người lao động):
        “Ta có thể thấy đâu đó thấp thoáng bóng dáng một xã hội loài người đầy rẫy những bất công trong loài người với nhau. Trong xã hội ông già đang sống, đất liền kia cũng có bao nhiêu đàn cá mập hung hãn và tham lam không kém. Nó đang ngồi dưng ăn bám, cướp không bao nhiêu của cải, mồ hôi nước mắt của người dân lao động”. Còn đọc tác phẩm từ góc độ mĩ học, theo Lê Huy Bắc: Ông lão là nhân vật đẹp (đẹp ở cả ý chí và khát vọng) nhưng mang bi kịch của cái đẹp. Sự nỗ lực đó của ông không đem lại kết quả gì cả, con cá kiếm rõ ràng là một đối thủ đẹp của lão cuối cùng cũng bị chính ông lão tiêu diệt và trở thành chiến tích thảm thương vì không ai hiểu giá trị của nó. Hành động đuổi theo con cá là hành động thể hiện khát vọng của con người vươn đến cái đẹp, cái lớn lao hơn mặc cho kết quả lại là một bi kịch.“Cái tốt đẹp chẳng bao giờ bền lâu”. Qua đây, so sánh công việc câu cá với nghề viết văn ta cũng thấy được sự tương đồng giữa chúng: Câu cá cần sức lực, viết
- - - - XV và XVI, Tây Âu được gọi là thời đại Phục Hưng trong đó con
        người “muốn làm sống lại, muốn tái sinh nền văn hóa cổ đại”.
      - Hướng về cổ đại, để học tập, làm sống lại những truyền thống văn hóa tốt đẹp cổ
        đại Hi Lạp, La Mã đã bị trung cổ phong kiến và Nhà thờ cắt đứt
      - Phát huy hơn nữa những truyền thống đó cho phù hợp với yêu cầu trước mắt. Bằng
        cách lên tiếng phê phán, tố cáo trung cổ phong kiến và nhà thờ
      - Nói lên nhu cầu và khát vọng của con người, vạch rõ, biểu dương những khả năng
        và triển vọng của con người mới, xã hội mới
      - văn hóa văn nghệ
        
        XV đạt đến trình độ chín muồi
        
        Rabelais, Cervantes, Shakespeare.
        
        giải phóng con người thoát khỏi những ràng buộc của tôn giáo và hệ tư tưởng phong kiến. Nội dung của nó là tư tưởng nhân đạo chủ nghĩa, tinh thần tự do dân chủ, hình thức của nó là ngôn ngữ dân tộc đã đạt đến trình độ nghệ thuật mẫu mực.
      - XVI nước Anh tiến lên Chủ nghĩa tư bản, quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa
        từng bước hình thành và phát triển mạnh
        
        các cuộc khởi nghĩa nông dân thường
        được hỗ trợ bởi các thợ thủ công
        
        Thời nữ hoàng Elizabeth nước Anh trở thành cường quốc số một ở Châu Âu và đang ra sức bành trướng thế lực. Không chỉ là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa mà còn là trung tâm văn minh của Châu Âu.
        
        biến động dữ dội của thời kì quá độ từ chế độ phong kiến đến chủ nghĩa tư bản, là một xã hội chứa những mâu thuẫn giai cấp gay gắt.
        
        tinh thần chống chủ nghĩa ngu dân, chủ nghĩa giáo điều kinh viện Trung Cổ nhằm giải phóng trí tuệ của con người, tinh thần khẳng định cuộc đời trần thế, sự đòi hỏi quyền lực tự do cá nhân con người, niềm phấn khởi trước những chân trời rộng mở nhờ những cuộc phát kiến thiên văn và địa lí mang lại, niềm say mê trước những vẻ đẹp của các tác phẩm văn nghệ cổ đại Hi Lạp vừa được phát hiện… Bên cạnh đó văn nghệ Phục Hưng Anh còn có những biểu hiện riêng biệt khác.
        
        kịch Anh nhờ tiếp thu những truyền thống tốt đẹp của kịch cổ đại Hi - La cũng như kịch Italia hiện đại đã tạo nên được một bước chuyển mới. Kịch cổ đại nêu cho kịch Anh thấy kịch tính gay gắt, những dục vọng ghê gớm, cuộc đấu tranh của con người chống lại định mệnh khắc nghiệt…
        
        Jôn Lyly và Roboc Grin chuyên chú trọng mô tả những cái êm dịu, nhẹ nhàng, vui vẻ
        họ thường đưa lên sân khấu chuyện tình ban đầu éo le nhưng kết thúc thành công.
        
        Khuynh hướng của Thomox Kit và Crixtop Maclovo thì ngược lại. Họ đưa đến cho
        kịch trường Anh hai chủ đề mới mẻ: hận thù và khát vọng.
        
        Shakespeare đã tiếp thu cả hai xu hướng nói trên, vận dụng và phát triển hơn nữa
    - - giải phóng con người khỏi xiềng xích phong kiến gông kìm của nhà thờ để họ tự do phát triển những khát vọng khổng lồ về vật chất và tinh thần của họ.
    - - sinh ra tại Stratford upon Avon - một thị trấn nằm ở trung tâm nước Anh với
        ngày sinh trùng với ngày lễ Thánh George - vị thánh yêu quý của người Anh
      - Cha vốn theo nghề nông sau ra thị trấn làm ăn phát đạt và được bầu làm thị trưởng. - 14 tuổi, gia đình sa sút nên bỏ học đi làm tại lò mổ, dạy học. 18 tuổi kết hôn với Anne Hathaway hơn 8 tuổi. Ba năm sau có hai con gái và một con trai tuy nhiên con trai ông chết năm 11 tuổi. Cuộc sống càng túng quẫn, 23 tuổi ông ra kinh thành London với hai bàn tay trắng và niềm đam mê sân khấu. Ông tìm đến rạp The Theatre làm chân giữ ngựa, soát vé và thể hiện được tài năng của mình. William Shakespeare lúc này bắt đầu từ một chân nhắc vở cùng đóng những vai diễn phụ. Từ 1590 - 26 tuổi, ông bắt tay vào sự nghiệp sáng tác. - 23/04/1616 – 52 tuổi, William Shakespeare từ dã cõi đời và được an táng tại nhà thờ Holi Triniti ở quê nhà.
      - 1590, ông bắt tay vào sự nghiệp sáng tác.
        
        Trước năm 1600 (màu xanh của mùa xuân), là thời kì mà tài năng của William Shakespeare bùng nổ như hoa mùa xuân. Cảm hứng chủ đạo vẫn là lạc quan, yêu đời, yêu người, yêu đất nước, tự hào về đất nước
        
        ừ 1601 - 1608 (những cơn giông tố của mùa hạ), cảm hứng chủ đạo trong các tác phẩm đã có sự thay đổi. Giờ đây, cảm hứng mà người ta thấy ở trong sáng tác của ông là phê phán những mặt đen tối, những cái xấu xa, lên án tội ác, cường quyền và bạo lực, nêu lên những khủng hoảng và bế tắc của xã hội và thời đại.
        
        1609 trở đi (vẻ u buồn của mùa thu), là giai đoạn mà các sáng tác có phần dịu xuống. Mâu thuẫn đã không còn gay gắt, quyết liệt, không gây ra đổ vỡ, tan nát và chết chóc như ở giai đoạn trước. Kết thúc đã có thể là cái kết có hậu, có sum họp, có đoàn viên.
        
        hài kịch, bi kịch, kịch lịch sử, gia tài văn chương đồ sộ
    - - giai đoạn mùa xuân
      - Thiên tình sử vĩ đại và đẫm lệ Romeo và Juliet là câu chuyện hoàn toàn có thật?
      - Bố cục: 5 hồi được viết bằng thơ xen lẫn văn xuôi
      - Trong thành Verona của Italy, hai dòng họ Montague và Capulet vốn có mối hận thù lâu đời. Một ngày nọ ở thành Verona xảy ra cuộc xung đột giữa những gia nhân nhà Capulet và Montague từ đó dẫn tới cuộc ẩu đả. Rồi sau đó, Vương chủ đã tới dẹp yên và đưa ra cảnh cáo cho hai gia tộc. Trở về từ cuộc ẩu đả, gia đình và Benvolio đã tìm Romeo, Benvolio biết được rằng chàng đang đau khổ trước mối tình không được đáp lại với nàng Rosaline xinh đẹp. Vì muốn gặp Rosaline, Romeo cùng hai người bạn lẻn vào buổi dạ tiệc nhà Capulet. Bi kịch bắt đầu từ đây - khi chàng đến buổi tiệc và va phải ánh mắt nàng Juliet rồi hai người yêu nhau ngay từ cái nhìn đầu tiên. Đêm ấy, Romeo đã nhảy tường nhà Capulet và đã trò chuyện với nhau ở ban công. Ngày hôm sau họ cử hành hôn lễ bí mật dưới sự giúp đỡ của nhũ mẫu và tu sĩ Lawrence Tuy nhiên một sự cố khiến Romeo giết chết người họ hàng của Juliet là Tybalt đã khiến cho mâu thuẫn nặng nề hơn. Romeo bị trục xuất khỏi thành Verona, còn Juliet thì bị gia đình ép gả cho bá tước Paris. Nhờ tu sĩ Lawrence, nàng đã uống một liều thuốc ngủ để giả chết trong vòng 42 giờ, vì thế đám cưới giữa Juliet và Paris lại trở thành đám tang. Xác Juliet được đưa xuống hầm mộ của gia đình. Nghe tin nàng chết, Romeo đau đớn trốn về Verona. Khi ngắm nhìn dung nhan người yêu thương đã khuất, chàng uống thuốc độc tự tử theo người mình yêu. Romeo vừa gục xuống thì cũng là lúc thuốc của Juliet hết hiệu nghiệm. Nàng tỉnh dậy và nhìn thấy xác Romeo bên cạnh. Quá tuyệt vọng, nàng rút dao tự vẫn. Cái chết tang thương của đôi bạn trẻ đã thức tỉnh hai dòng họ. Họ đã xóa sạch mối thù truyền kiếp và bắt tay hữu nghị. Nhưng những gì còn lại vẫn là nỗi xót xa cho một cuộc tình đẹp tựa bài thơ
      - Đặc trưng bi kịch
        
        một thể loại của kịch, đối lập với hài kịch
        
        phản ánh những xung đột gay gắt, quyết liệt, thường kết thúc bằng sự thảm bại
        hoặc cái chết của nhân vật.
        
        Xung đột là biểu hiện cao nhất sự phát triển mâu thuẫn giữa
        các lực lượng, các tính cách trong một vở kịch, tạo nên kịch tính
        
        Con người trong bi kịch chết để phục sinh, để sống
        lại --> chiến thắng của ước vọng
        
        mang đến sự “thanh lọc tâm hồn” cho con người,khán giả vừa sợ hãi, kinh hoàng, vừa thương cảm,
        xót xa trước cái chết hoặc sự thảm hại, tâm hồn họ bỗng thấy thanh cao trong sáng.
        
        sức mạnh của kịch nhằm phản ánh cái bi như một
        trạng thái nhân thế để mang một ý nghĩa xã hội lớn lao.
        
        Nhân vật là con người lương thiện, dũng cảm, anh hùng, cao thượng, đấu tranh vì mục đích tốt đẹp, vì lí tưởng cao quý, >< điều kiện khách quan chưa cho phép thực hiện.
        
        Nhân vật bi kịch, do chỗ dám vượt qua những giới hạn không thể vượt qua nên không thể thoát khỏi tội lỗi bi kịch.
      - nguyên nhân dẫn đến bi kịch tình yêu
        
        Mối thù giữa hai dòng họ
        
        hồi I - Tự Ngôn, vở kịch đã mở ra bằng bản đồng ca nói về mối thù truyền kiếp giữa hai họ Montague và Capulet. -->ng/nh to lớn dẫn đến cái chết thảm thương của mối tình đẹp như mơ
        
        Họ thù ghét nhau đến mức chỉ cần gặp nhau là gây gổ và đánh giết nhau. Khi người hầu nhà Capulet gặp người hầu nhà Montague, họ đã lên kế hoạch và cố tình “nhổ nước bọt” để khiến cho đối phương tức giận, thậm chí còn thách thức “Các anh có giỏi thì tuốt kiếm ra! Này Gregory, nhớ đánh miếng bổ thượng của mày nhé”, và thế là một cuộc ẩu đả đã xảy ra.
        
        Tybalt nhận ra Romeo sau lớp mặt nạ hóa trang, hắn đã sai gia nhân đi lấy thanh kiếm để nhằm đâm Romeo
        
        chính mối thù giữa hai dòng họ đã giống như bức rào cản lớn nhất khiến cho Romeo và Juliet trở thành những nhân vật bi kịch ngay từ khi còn nằm trong bụng mẹ
        
        Danh tính Romeo và Juliet:
        
        Đối với đa số mọi người, đặc biệt là những người có xuất thân danh giá thì họ sẽ thường cảm thấy vinh dự, tự hào khi được mang tên dòng họ của mình
        
        Ôi, Romeo, hỡi Romeo! Sao chàng lại mang tên họ đó nhỉ? “Thế nào là họ Montague nhỉ?”. Thậm chí, nàng còn mong nếu có thể thì nàng và Romeo sẽ được khước từ thân phận của mình: “Chàng ơi! Hãy mang tên họ nào khác đi!”, “.... chàng hãy thề là chàng yêu em đi, em sẽ không còn là con cháu nhà Capulet nữa”.
        
        Sự tác động của các nhân vật xung quanh Romeo và Juliet
        
        Tu sĩ Lawrence
        
        Cha mẹ Juliet
        
        Tybalt
        
        Mercutio
        
        Benvolio
        
        Nhũ mẫu
        
        Vương chủ thành Verona
        
        Những chuẩn mực đạo đức trong xã hội
      - Nhân vật bi kịch-Kiểu con người thân phận
        
        một tính cách cao cả
        nhưng mắc một lỗi lầm nào đó có khả năng gây ra những hậu quả ghê gớm
        
        sản phẩm của hoàn cảnh xã hội, của điều kiện sống: R & J
        
        sự ra đời của chủ nghĩa hiện thực trong văn học thế giới mà ông được xem là người đặt nền móng
        
        B.Xuskov “con người nhận ra rằng–ban đầu có tính chất tự phát, sau đó thì tự giác– những hành động và tình cảm, cả bi kịch của con người không phải là hệ quả của những say mê hoặc ý đồ thần linh mà chúng bị quyết định bởi những nguyên nhân thực tại, hoặc nói đúng hơn, những nguyên nhân vật chất”
        
        nếu số phận làm nên bi kịch cho con người ở thời cổ đại, thì hoàn cảnh sống, điều kiện sống lại đẩy con 27người đến những tấn bi kịch ở thời cận đại.
        
        một thái độ cơ bản mới đối với tình yêu nảy sinh trong thời kỳ Phục hưng. Thời kỳ Phục hưng đang phấn đấu cho sự thống nhất của tình yêu và hôn nhân.
        
        hôn nhân được khẳng định đc đặt lên hàng đầu
        
        vì sự thù hận, họ không nhận dc lời chúc phúc của gia đình, không có sự thừa nhận là một điều nhạ cảm, trở gại lớn của đôi trai gái
        
        Romeo là một thanh niên lương thiện, tốt, bụng, lịch sự, đẹp trai đã hôn tay Juliet một cách kính mến và gọi người đẹp là nàng tiên. Nhiều người đã yêu thích Romeo và ngay cả Hầu tước Capulet đã gọi chàng là “người trẻ đức hạnh, biết kiềm chế”
        
        . Thế nhưng bi kịch đến với nhân vật này từ những tình huống xung đột Khi Romeo, sau lễ xe duyên bí mật với Juliet, đối mặt với Tybalt, anh cố gắng xoa dịu, hòa hoãn với anh ta.Nhưng sự việc giết chết Mercutio đã chấm dứt thái độ hòa giải của Romeo.Anh ta chiến đấu với Tybalt và đã giết anh ta để trả thù cho bạn mình. ” Romeo đang phải trải qua cơn bão lớn trong trái tim: tình yêu với một người bạn va chạm với tình yêu dành cho Juliet. Vì lợi ích của Juliet, anh ta sẽ không thể trả thù người họ hàng của cô, nhưng tình bạn và một món nợ danh dự đòi hỏi phải có mặt khác. Không nghĩ đến hậu quả, Romeo hành động vì cái chết của Mercutio. Romeo, người muốn thực hiện bước đầu tiên để hòa giải hai gia đình và đưa tay về phía Tybalt, nhưng Romeo đã giết chết anh ta và phơi tội lỗi mình trước sự trừng phạt của vương chủ. Tuy nhiên, Romeo không bị xử tử, mà chỉ bị trục xuất, nhưng đối với anh ta, việc tách khỏi Juliet tương đương với cái chết.
        
        Juliet là một thiếu nữ trẻ, đang dần dần trưởng thành. 13t đầy thơ ngây và ôm nhiều hi vọng, Juliet rất đẹp và Romeo đã bị mê hồn lúc mới gặp nàng. Rồi ngay cả khi nằm trong ngôi nhà mồ, khi ngắm nhìn xác của Juliet, Romeo đã phải than rằng “Tử thần đã hút đi mật ngọt trong hơi thở của em, nhưng bất lực trước sắc đẹp của em!”
        
        không tránh khỏi cuộc xung đột gia đình. Giống như Romeo, cô ấy cũng vậy, thoạt đầu nghĩ rằng rào cản ngăn cách gia đình họ rất dễ vượt qua. Đối với cô, dường như Montague chỉ là một cái tên và bản chất con người quan trọng hơn mâu thuẫn gia đình. Nhưng khi biết rằng Romeo đã giết Tybalt, Juliet bùng lên với sự tức giận như một Capulet thực sự. Juliet là một con người thực tế trong khi Romeo thuộc loại người lãng mạn. Trên bao lơn thơ mộng, Romeo thốt ra lời yêu đương thì Juliet nói tới hôn nhân. Juliet đã muốn chiều lòng mẹ cha trong cuộc hôn nhân mai sau, nhưng nàng đã suy nghĩ và hành động cho chính mình khi gặp Romeo.Trong tiến trình vở kịch, sau khi Romeo bị trục xuất 29khỏi Vérone vì phạm tôi giết người, Juliet bị cha mẹ ép phải kết hôn với chàng Paris mà nàng đã phản đối vì “chưa từng trò chuyện với người ta bao giờ”, nhưng vẫn không thuyết phục được mẹ cha. Điều khủng khiếp nhất có thể xảy ra - đó là phải làm vợ một người mà nàng không yêu và phải xa vĩnh viễn người nàng yêu say đắm - đã dẫn Juliet đến gặp cha Lawrence, nhờ cha giải thoát. Nàng hiểu rằng có rất nhiều vấn đề trên đời này, nhưng vẫn tin “tình yêu” có thể giúp cho con người vượt qua được mọi trở ngại. Juliet không còn là một cô gái dễ vâng lời, mà trở thành một phụ nữ trẻ chịu trách nhiệm về cuộc đời của chính mình. Shakespeare đã đặt người con gái liễu yếu đào tơ Juliet trước những thử thách vô cùng khốc liệt để qua đó nhằm khẳng định lòng chung thủy của nàng
  - - - Bối cảnh
        
        Vào thế kỉ XVIII ở Châu Âu, một trong những phương tiện khá quan trọng để làm cho cuộc sống của con người ngày càng phát triển, cải biến để nhân loại ngày một tiến bộ hơn đó chính là việc tuyên truyền, phổ biến các tư tưởng tiến bộ, nâng cao các chuẩn mực đạo đức và tri thức khoa học (chứ không phải là tôn giáo, giáo điều có sẵn).
        
        Nền văn học ánh sáng mang tính chất là một nền văn học phản phong và chống tôn giáo. Ở đó, không chỉ đòi hỏi cần giải phóng cá nhân khỏi sự ngu dốt, hướng tới sự phát triển cao về trí tuệ con người mà còn là sự giải phóng cá nhân khỏi sự gò bó, ép buộc về chính trị và kinh tế
      - Nếu văn học Hi Lạp có Homer, văn học Ý có Dante thì văn học
        Đức có Goethe.
        
        con đường tìm ra chân lí của Faust từ “khởi thủy là lời” đến
        “khởi thủy là hành động
        
        hiểu hơn về trách nhiệm của mình với
        cuộc sống, với cộng đồng
      - Tác giả
        
        Johann Wolfgang von Goethe (28 tháng 8 năm 1749 – 22 tháng 3 năm 1832) là một nhà thơ, nhà viết kịch, tiểu thuyết gia, nhà văn, nhà khoa học, họa sĩ người Đức.
        
        Điều kiện gia đình khá giả đã giúp ông có được những tiền đề và cơ sở thuận lợi cho quá trình học tập của mình
        
        học và biết nhiều thứ tiếng khác nhau ngay từ khi còn bé: lúc 7 tuổi ông học tiếng La tinh và Hi Lạp, lên 9 tuổi thì được học tiếng Pháp, 11 tuổi thì học tiếng Italia, 13 tuổi thì học tiếng Anh và tiếng Do thái. thành quả của sự thông minh và trí tuệ hơn người của ông. Ông tiếp thu sâu sắc những thành tựu rực rỡ của nền văn học cổ kim ở Châu Âu.
        
        Nhận thức của ông được gửi gắm thông qua tác phẩm kịch nổi tiếng của ông – Faust tái hiện lại một cách sống động, chân thực những cảnh sinh hoạt và những bi kịch của con người trong môi trường đại học: sự bê tha, xuống cấp của tầng lớp sinh viên; sự bế tắc, lỗi thời trong phương pháp và nội dung dạy học (tìm tất cả ở trong tôi, cảm xúc và ý nghĩ ở trong lòng)
        
        gương mặt điển hình của văn chương Đức đã thoát khỏi trường phái cổ điển (cuối thế kỷ XVIII - đầu thế kỷ XIX). Sự thay đổi của ông cũng trùng khớp với thời kỳ khai sáng và chủ nghĩa lãng mạn.
        
        Biết là không đủ; chúng ta cần phải áp dụng. Ý muốn là không đủ; chúng ta cần phải thực hiện --> coi trọng hành động, luôn khao khát vươn lên được cái hạn hẹp, tầm thường để sống một cuộc đời ý nghĩa, cao đẹp hơn
      - Trường ca: 12111 câu (kịch) - sáng tạo lớn nhất của tinh thần thơ ca, là Iliad của thời đại mới
        
        5 hồi,có sự xáo trộn. Ông viết hồi 3 trước (nói về bi kịch Helen), rồi mới viết các hồi 1, 2, 4. Còn hồi thứ 5, cũng là hồi cuối cùng thì được ông viết và hoàn thành vào ngày 22/7/1831. Goethe mất vào năm 1832, có thể thấy kịch Faust chính là tác phẩm gắn với hành trình cuối cùng của ông trên cuộc đời
        
        Faust là một học giả thông minh, luôn miệt mài với công cuộc nghiên cứu khoa học của mình. Tuy vậy, chàng vẫn chưa thỏa mãn với điều đó. Chàng cho rằng kiến thức của mình còn quá hạn hẹp, sự thông minh của mình cũng chỉ đến thế mà thôi
        
        Chàng tự thấy mình đã học đủ bốn khoa của trường đại học, có
        mười hai năm làm giáo sư, vậy mà sự thông minh vẫn chỉ như cũ.
        
        Lợi dụng lúc Faust đang băn khoăn, bế tắc, quỷ Mephisto đã hiện lên. Quỷ Mephisto đội lốt một con chó rồi chuyển hóa thành người.
        
        Quỷ Mephisto hứa với Faust là sẽ làm cho chàng thỏa mãn được mọi mong muốn, thú vui ở trên đời. Còn Faust, chàng vẫn luôn tin tưởng bản thân là một con người luôn cố gắng vươn lên, luôn khao khát được chinh phục cái mới, nên thành quả trong công việc của chàng chưa bao giờ là thỏa mãn, là điểm dừng. Chàng sẵn sàng bán linh hồn cho quỷ Mephisto, chuẩn bị khăn gói lên đường cùng quỷ để bước sang một thế giới mới.
        
        quán trọ. Hắn đưa Faust đến đây để chứng
        kiến cảnh sinh hoạt bê tha của đám sinh viên.
        
        nhà mụ phù thủy; mụ phù thủy cho Faust uống thuốc để trở lại thành một anh chàng hai mươi tuổi trẻ trung. Rồi Faust cùng với quỷ đi dạo phố, tại đây chàng đã gặp Margarete, một cô bé 14 tuổi xinh xắn, sinh ra trong một gia đình nghèo khó.
        
        Họ nảy sinh tình cảm với nhau, đó cũng là khởi nguồn của bi kịch tình yêu Margarete:
        mẹ Margarete chết vì lọ thuốc mê mà quỷ sứ trao cho Faust;
        anh trai của cô cũng bị Faust dùng kiếm của quỷ đâm chết.
        Lúc đó, Margarete đã có thai với Faust. Thế nhưng cô gái ấy lại rơi vào tình trạng bỏ rơi con của mình và sa vào tù tội.
        
        Chỉ vì sợ miệng lưỡi của thế gian, Margarete phải vứt lại con ở một vũng nước trong rừng. Đó cũng chính là lí do mà cô bị bọn thống trị bắt giam và chờ ngày để xử tử
        
        Quỷ Mephisto dùng thú vui xác thịt để Faust có thể quên đi Margarete. Thế nhưng, chàng không thể nào quên được, và bắt quỷ phải đưa mình vào nhà giam để cứu được cô ấy. Thế nhưng, Margarete lại nhất định không chịu theo chàng ra ngoài.
        
        3.thiên thần múa hát say sưa, triều đình: tình trạng thê thảm, bê tha của bọn vua quan: lương thực cạn kiệt, ngân khố trống rỗng, binh lính đào ngũ, giặc ngoại xâm lăm le dòm ngó ngoài biên giới
        
        Vua ngỏ ý muốn được nhìn thấy mặt Helen nên Faust đã làm phép và triệu được nàng từ cõi âm trở về. Trước vẻ đẹp của Helen, Faust dường như bị mê mẩn. Thế nhưng, Helen lại biến mất khiến Faust phải mượn tiểu hình nhân của Wagner làm người dẫn đường. Faust cùng quỷ đi về thế giới Hi Lạp cổ đại và đã tìm được Helen. Hai người lấy nhau và có một người con, đặt tên là Euphorion
        
        Nhưng đứa con vì nhảy cao quá mà cũng chết. Helen ôm xác đứa con bay về thiên đường, để lại cho Faust một tấm áo. Tấm áo này đã hóa thành đám mây đưa Faust và quỷ Mephisto về cõi dương ở phương Bắc.
        
        Được sự giúp đỡ của quỷ, Faust đã thành công 45đánh tan được giặc ngoại xâm và được vua ban thưởng một phần đất hoang trên bờ biển. Khi về già, Faust tiến hành công cuộc khai khẩn vùng đất này nhưng quỷ sứ ra sức ngăn cản
        
        Quỷ lo lắng đã hà hơi khiến Faust bị mù lòa.
        
        Fausst chết vì chàng đã lầm tưởng những con người đi đào huyệt theo lệnh của quỷ sứ là những người dân đang lao động sản xuất. Chàng cảm thấy thỏa mãn và vui mừng về thành quả lầm tưởng ấy. Sau sự nhầm lẫn ấy, quỷ Mephisto đã mở cửa để bắt linh hồn Faust xuống địa ngục, nhưng may mắn rằng thiên thần đã kịp đưa linh hồn của chàng lên thiên đường.
  - - - “Phản kịch” ở đây có thể được hình dung chủ yếu là phản kịch truyền thống bằng việc:
      - sử dụng những phương tiện trang trí sân khấu sơ sài
      - không chú trọng sự việc giống như thật
      - hủy diệt ba yếu tố cơ bản của kịch: xung đột, nhân vật và ngôn từ.
      - 3 - Từ bỏ sự phân tích xã hội, phủ nhận năng lực của lí tính, nhưng kịch của sân khấu phi lí dù sao vẫn chứa đựng cảm hứng phản kháng thực tại tư sản, đạo đức và “lương tri” tư sản, tiểu thị dân.
        4 - Một trong những thủ pháp chính của kịch phi lí là lạ hoá/nghịch dị, xây dựng những biểu tượng con người và thế giới nghịch dị, phi lí và vô nghĩa. Đây được coi là thủ pháp h
- - - - muốn hiểu thơ phải biết suy đoán cái tình
        huống làm nảy sinh tình cảm thơ.
      - tác giả Lamartine trở lại nơi cũ - Hồ Bourget (có tài liệu cho rằng Lamartine đã cứu Julie Charles thoát khỏi tai nạn đuối nước và họ quen nhau (JC đến để chữa bệnh phổi)
      - cả 2 ng hẹn sẽ quay trở lại vào năm sau, Nhưng thật tiếc, khi đến “chốn cũ đôi ta hò hẹn và trao nhau câu ước thề” thì thứ chờ đợi nhà thơ không phải “nàng thơ” mình mong đợi suốt bấy lâu mà chỉ còn lại cảnh hồ “vắng bóng nàng”:
      - chia sẻ n̀i tuyệt vọng của mình với thiên nhiên - người bạn tâm giao, người bạn chứng kiến mối tình cảm đắm say, như một nhân chứng sống cho những kí ức của mình
    - - dành tặng cho Julie, nội dung bài thơ xoay quanh việc hồi tưởng lại
        những kỉ niệm về mối tình nồng ấm của cặp tình nhân.
      - Những kỉ niệm theo dòng hồi tưởng của nhà thơ luôn gắn chặt với hình tượng trung
        tâm là hình tượng “cái hồ”.
      - Bao trùm bài thơ là n̀i sầu muộn như muốn vây lấy tác giả. Sự cô đơn ấy giống như trong bài thơ “L’isolement” (Cô đơn) của Lamartine có viết: “Một người mà thiếu trong ta, Thế gian đông mấy cũng là vắng hoang.”
      - NT nhân hóa qua các từ ngữ “yêu dấu”, “Hồ ơi” “Đây hồ xem”, “Hồ còn nhớ”, biến cái hồ từ vật vô tri, vô giác, vô hồn trở thành một nhân vật đối thoại với mình:
      - Nhân vật trữ tình liên tục “trò chuyện”, gợi nhắc những kỉ niệm với hồ, những hình ảnh của quá khứ được gợi ra từ các sự vật trước mắt: “mỏm đá”, “một chiều tà bóng xế”, “dạo thuyền”
        
        Larmatine một mình ngắm cảnh và viết lên những câu thơ gợi nhớ về cuộc gặp gỡ, nhớ về người con gái mà mình yêu thương. Ông nhớ về cô khi nhìn thấy những hình ảnh của sóng, nước, mỏm đá, bọt nước nơi mà cô đã tới, đã chìm đắm trong không gian ấy
        
        Những gì của quá khứ hạnh phúc dù là ngắn ngủi với người mình yêu ấy cứ dần hiện
        về qua từng cảnh vật thiên nhiên
        
        thiên nhiên là nơi kí thác tình yêu của ông và cô tình nhân Julie, bởi nếu không nhờ thiên nhiên vĩnh hằng, sánh ngang với thời gian làm “nhân chứng”, lưu giữ thì tình yêu sẽ bị biến mất và chìm dần vào quên lãng:
      - Nghệ thuật tương phản đối lập giữa. Quá khứ, kỉ niệm càng đẹp bao nhiêu, càng khắc sâu trong tâm trí nhân vật trữ tình bao nhiêu thì nay lại đối nghịch hoàn toàn với hiện tại “một mình”: -->nổi bật lên sự cô đơn của nhân vật trữ tình
      - Ở khổ thơ thứ 4, chuyển sang giọng điệu thủ thỉ tâm tình. Không còn những hình ảnh “tiếng ầm ầm nước đổ”, “bọt nước tung”… như ở khổ thơ trên nữa: “Hồ còn nhớ một chiều tà bóng xế Ta dạo thuyền lặng lẽ chốn nơi đây?
        
        nỗi
        nhớ khôn nguôi
        
        Tiếng sóng hay chính tiếng lòng của tác giả giả đang không ngừng
        khắc khoải về những kỉ niệm đẹp khi xưa nơi hai người hò hẹn
        
        Lamartine bị thời gian trôi mau ám ảnh, thời gian trôi mau khiến cho đời người và những xúc động chóng tàn, nhất là ông bị tình yêu vĩnh cửu của thiên nhiên gây ấn tượng
        
        “Hỡi gió rỉ rên, cành lau than thở Hỡi làn hương man mác toả không gian Hỡi những gì là hương, sắc, âm thanh Hãy kể lại: “Họ yêu nhau thuở ấy”.”
    - - cụ thể hóa “thời gian” như một “đại dương mênh năm
        tháng”
        
        Con người ta luôn tự hào với khả năng thích nghi và chinh phục vũ trụ, tự nhiên bao la. Lamartin nhận thức được dòng chảy của thời gian và đứng trước sự vận động ấy, ông luôn mong muốn thời gian ngưng đọng lại để ông có thể tận hưởng nốt những ngày tháng bên người mình yêu.
        
        người ta yêu nhau sẽ luôn muốn dành thời gian
        gần gũi bên cạnh nhau, được cùng nhau đón nhận niềm vui và hạnh phúc.
        
        muốn thời gian ngừng trôi để có thể cảm nhận được “những
        ngày tuyệt mỹ” những ngày hạnh phúc
        
        Thế nhưng cuộc đời vẫn thế, thời gian tuy là vô hạn nhưng luôn trôi đi và không
        quay trở lại,
        
        một phạm trù nằm ngoài sự điều khiển của con người, là khát khao của con người nhưng luôn lạnh lùng và vô cảm với mọi thứ
      - triết lí nhân sinh về không gian, thời gian của thi sĩ
        Lamartine.
      - Con người sống trong cõi nhân sinh giống như ngồi trên một chiếc thuyền giữa đại dương là thời gian vĩnh hằng vô tận. M̀i chúng ta đều đang lênh đênh trên con thuyền ấy, cuộc đời ta là hành trình vượt “hải lưu” đến những “bến bờ mới lạ” - không biết đâu là bến, đâu là bờ. Con người bị chế ngự bởi những điều đó, tới cũng không được, lui cũng không xong.
      - “Chúng ta không bao giờ có thể xuống hai lần vào cùng một dòng sông”
        
        ám ảnh với con người, đặc biệt là những người đang nắm giữ hạnh phúc trong tay. Sợ thời gian trôi qua mất, sợ hạnh phúc cũng bị thời gian cướp đi
      - có
        chút “hoang tưởng” khi đặt nhân vật Julie nói chuyện với “thời gian” (khổ 7, 8, 9).
      - Nhân vật trữ tình thúc giục con người hãy tận hưởng những điều tuyệt vời nhất, hãy tận hưởng nhanh khi thời gian của mình đang còn đó. Đặc biệt người nhấn mạnh: “Hãy yêu đi, yêu đi, người yêu hỡi!”.
        
        cứ sống thật với cảm xúc của chính mình, hãy yêu đi, yêu đi khi ta còn trẻ, còn rung động hãy cứ yêu để đón nhận hạnh phúc của bản thân.
      - Đoạn thơ liên tục là những câu hỏi. Nhân vật trữ tình đặt câu hỏi cho thời gian hay đó cũng chính là câu hỏi muốn hỏi lại người con gái mình thương? Câu hỏi thể hiện sự hoài nghi về mối tình đẹp đẽ này, có phải đang dần tàn phai đi theo thời gian hay không? ---> sợ --> hy vọng
    - - “cái tôi”
        
        mượn thơ để thể hiện tình cảm, tình yêu cá nhân của mình, những trải nghiệm chân thật nhất về cuộc tình của ông với cô Julie Charles
        
        hết lòng nài nỉ, cầu xin thời gian đừng trôi nữa để cô có thể sống trọn cho khoảnh khắc tình yêu này, xin thời gian tạm ngừng lại để cô không phải khổ đau vì bệnh tật, để cô và người yêu được sống trọn trong khoảnh khắc hạnh phúc của tình yêu.
        
        than thở, trách móc với thời gian, cho rằng đó là kẻ đã cướp đi khoảnh khắc tình yêu của họ, kẻ xóa nhòa nhòa đi mọi niềm hạnh phúc
      - giãi bày tâm sự với thiên nhiên,
        người muốn thiên nhiên làm chứng cho tình yêu của hai người
        
        gọi xin thiên nhiên: Hỡi mặt hồ, hỡi gió, hỡi làn hương man mác, vầng trăng, bến bờ, dãy đồi, bóng cây, vòm đá
        
        thiên nhiên trường tồn với thời gian, tình yêu cao thượng
      - Vượt thoát ra khỏi những khuôn khổ của một mình yêu thông thường: yêu để mà yêu
        chứ không tầm thường “yêu để được yêu”.
      - Một người là kẻ có chồng đi ngoại tình với người đàn ông khác còn một kẻ đi quyến rũ si mê người phụ nữ đã có gia đình. Tình yêu của họ nhận được nhiều sự đón nhận và yêu mến từ mọi người. Bởi vì xét trong hoàn cảnh xã hội lúc đó, trong thế giới thượng lưu mối tình của họ được coi là mối tình thời thượng “mode”. Ở thời đại đề cao chủ nghĩa tự do cá nhân, họ coi việc có tình cảm với người thứ 3 là điều bình thường. Người trong cuộc không cảm thấy tội l̀i, người ngoài cuộc không quá khắt khe. Người đàn ông coi việc vợ mình có một người khác ve vãn là niềm hãnh diện, vờ đi không biết, mà kể cả có biết thì họ cũng sẽ giữ kín để giữđược cái thể diện trong giới quý tộc lúc bấy giờ. Đây cũng chính là điều mà cái tôi, câu chuyện tình yêu của Lamartine được đón nhận tích cực.
      - Bài thơ “Hồ ơi” chính là một minh chứng cho đặc trưng thể loại thơ. Tồn tại trong thơ chính là cái tôi của tác giả, cái tôi riêng biệt nhưng hòa vào cái tôi lớn của thời đại. Cụ thể đó là tình yêu cá nhân của tác giả nhưng đó là n̀i niềm khao khát trong tình yêu của cả một thế hệ, một xã hội lúc đó và mãi về sau. Một quan niệm cao đẹp về tình yêu, về điều tất yếu của con người: “Sống là để yêu, yêu hết mình với tình yêu của mình”.
    - - đằng sau sự nhận thức rất rõ về quy luật của thời gian là sự
        thật cay đắng, nghiệt ngã và khổ đau.
      - Cái hồ được nhân cách hóa, trở
        thành một người bạn tri âm để thi sĩ giãi bày n̀i lòng của mình
        
        cái hồ trong thơ Lamartine không phải một cái hồ thiên nhiênthuần túy
        mà ở đây chứa đựng cả một “thiên nhiên bày tỏ”.
      - “khoảng trắng” đằng sau câu chữ là n̀i cô đơn, sự khổ đau
        trong tình yêu, n̀i nhớ người yêu da diết.
      - Hãy trôi chậm lại với những người đang hạnh phúc, và hãy trôi qua thật nhanh với những con người đang đau khổ, bị giày vò, giằng xé trong tình yêu.
      - chấp nhận thực tại và gửi gắm vào thiên nhiên những kỉ niệm tình yêu đẹp đẽ
      - độc giả trở thành những người đồng sáng tạo: mong ước của
        các nhà thơ, được bày tỏ, được tâm sự và được thấu hiểu qua bài thơ của mình.
    - - Biểu tượng, Biểu ý
        
        Nhan đề: Cái hồ
        
        khởi đầu của câu chuyện tình yêu
        
        nhân cách hóa trở thành một người bạn tri âm để tác giả giãi bày n̀i lòng của mình. Đó là n̀i cô đơn, niềm thất vọng khi người tình đã quên đi lời hò hẹn năm xưa
        
        hình ảnh giàu tính biểu tượng: bến bờ, sóng hồ, mỏm đá, bọt nước, thuyền. Đây đều là những hình ảnh quen thuộc trong tự nhiên
        
        chứa đựng những ý nghĩa triết lý
      - Ngôn từ đặc biệt
        
        làm mới= cách diễn
        đạt trực tiếp tình cảm.
        
        Câu thơ tự do và không ăn nhịp
        
        Nhịp điệu dồn dập: đặc biệt ở hai khổ thơ đầu, không có dấu chấm, rất ít ngắt. Các
        câu thơ ở 3, 4, 7, 8 kéo dài các dòng.
    - - đã đại diện cho giai đoạn đầu của chủ nghĩa lãng mạn thế kỉ XIX. Bài thơ rất coi trọng vai trò của thiên nhiên, Lamartine coi thiên nhiên là nơi ẩn dật, là nguồn an ủi để chống lại cái thực tế hiện tại phũ phàng, cô đơn, buồn chán
  - - - vừa là trào lưu văn học, vừa là phương pháp sáng tác
      - hình
        thành ở Tây Âu vào sau Đại cách mạng tư sản Pháp năm 1789
      - ời kì phồn thịnh là cuối
        thế kỉ XVIII- đầu thế kỉ XIX.
      - tác động của kinh nghiệm lịch sử mới mà Đại Cách mạng Pháp đưa lại. Điều kiện lịch sử- xã hội ấy “đòi hỏi sự lí giải, kể cả lí giải bằng nghệ thuật và bắt buộc phải xem xét lại các nguyên tắc sáng tác”
      - Ở Việt Nam, định vị chủ nghĩa lãng mạn không chỉ bó hẹp trong phạm vi những sáng tác nghệ thuật đầu thế kỉ XX- Tự lực văn đoàn và thơ Mới mà còn như một cá tính, một lối sống của con người.
        
        vượt lên trên/ muốn thoát khỏi đời sống xã hội công nghiệp bon chen; đời sống tinh thần thi vị (yêu và thưởng thức nghệ thuật); mộng mơ, …
      - Đặc trưng
        
        Thứ nhất, chủ nghĩa lãng mạn đối lập với nguyên tắc “bắt chước tự nhiên” của chủ nghĩa cổ điển, nó đề cao tính tích cực sáng tạo, sự tưởng tượng của chủ thể sáng tác.
        
        Thứ hai, hạt nhân của chủ nghĩa lãng mạn là cái tôi cá nhân, tràn đầy cảm
        xúc.
        
        Thứ ba, chủ nghĩa lãng mạn được đánh dấu bằng những cách tân về nghệ thuật: phát triển ngôn ngữ đến chỗ rất mực phong phú; trong nguyên tắc miêu tả “hướng đến giả tưởng, nghịch dị trào lộng, tích ước lệ lộ liễu của hình thức, mạnh dạn pha trộn chất đời thường và chất dị thường, chất bi và chất hài”, …
    - - bố là người Anh, mẹ là người Scotland, đều dòng dõi quý tộc. Thời thơ ấu, Byron sống với mẹ tại Scotland trong hoàn cảnh gần như nghèo nàn. Năm lên mười, sau cái chết của một người ông bên họ nội, Byron được thừa kế tước hiệu Thượng nghị sĩ (Lord) và một gia sản lớn. Cuộc đời ngắn ngủi 36 năm, nhưng những tác phẩm mà Byron để lại đã được nhiều thế hệ sau đánh giá cao và thừa nhận,
      - thơ Byron là thơ lãng mạn. Nhưng chúng tôi muốn nói thêm: cuộc đời Byron cũng là một cuộc đời lãng mạn
      - Byron từng yêu say đắm mối tình đầu là Mary Chaworth đến mức không nhận ra cô đang yêu một người đàn ông khác. Với nữ bá tước Teresa, trong một bức thư, Byron đã hứa cô là tình yêu cuối cùng của đời mình và quả thật là vậy. Với những mối tình, ông lao vào làm thơ như những con thiêu thân. Byron làm thơ, viết thơ, ngay giữa những đau khổ, u phiền vì ái tình; đó là lãng mạn.
      - Byron luôn bất phục tùng và vượt trên thực tại tầm thường, thối nát. Khi ông trưởng thành, nước Anh là một trong những cường quốc đi áp đặt lối sống của mình lên các quốc gia khác. Là một người Anh nhưng Byron không chấp nhận những điều đó.
    - - Chủ đề, đề tài
        
        chủ nghĩa cổ điển coi lí trí là bá quyền ><chủ tình, đề cao cái tôi lại là hạt nhân của chủ nghĩa lãng mạn (tình yêu)
        
        Thơ Byron thường viết về chủ đề tình yêu: đó là tình yêu gia đình (Cuộc hành hương của Childe Harolds- Khúc thứ ba); tình yêu giữa hai cá thể (Tên cướp biển- The Corsair; Stanzas to Augusta (I), Stanzas to Augusta (II), Don Juan).
        
        dân tộc, đất nước, khai thác lịch sử trở thành chất liệu nghệ thuật
        
        Byron không đứng ngoài cuộc sống; không tách biệt với nhân dân, đất nước mình
        
        Sau khoảng thời gian hai năm (1809-1811) thực hiện chuyến đi dài ngày đầu tiên đến vùng Địa Trung Hải, Byron trở về Anh và bắt đầu tích cực hoạt động chính trị.
        
        Byron bênh vực những người lao động, kịch liệt phản đối luật xử tử hình đối với công nhân phá máy
        
        Byron căm ghét chính phủ Anh đương thời, phê phán
        chế độ hà khắc mà giới cầm quyền Anh thi hành ở Ailen, …
      - :Nhân vật trung tâm
        
        “cái tôi”
        
        nhân vật với tình cảm, suy nghĩ, hành động mang tính cá nhân- những con người vượt lên thực tại và nội tâm tràn đầy cảm xúc.
        
        Byron trước sau chỉ sáng tạo một tính cách. Đó là những nét của bản thân Byron đem san sẻ cho nhân vật của mình, đem lòng tự tôn cho nhân vật này, chí căm thù cho nhân vật nọ và nỗi u sầu cho nhân vật kia (puskin) sâu sắc nhưng đơn điệu, cái nhìn một chiều
      - Nhân vật vượt lên thực tại
        
        quay lưng với thực tại
        
        tăng cường ý chí con người đối với cuộc sống, thức tỉnh
        lòng bất phục tùng đối với thực tại, đối với mọi đè nén áp bứ
        
        Tại sao chàng có thể quyết định và từ bỏ rồi ra đi nhanh chóng, dứt khoát (và dễ dàng) đến vậy? Dường như Harold chẳng có chút suy tính gì về tương lai phía trước: chàng sẽ làm gì, chàng sẽ sống một cuộc đời ra sao. Con người của chủ nghĩa lãng mạn là vậy. Hình tượng Childe Harold từ biệt quê hương Anh như một con người tự do là khao khát, là giấc mơ của chúng ta khi đương tồn tại trong một đời sống quá nhàm chán.
        
        lựa chọn “trở thành em nhỏ” Vì thực tại có quá nhiều cay đắng. Nó giống như diễn ngôn “Cho tôi xin một vé đi tuổi
        thơ” của Robert Ivanovich Rozhdestvensky
      - Nhân vật hướng về những điều đẹp đẽ
        
        thơ lãng mạn tích cực : dù sống với cái tôi cô đơn, chìm trong bóng tối nhưng nhân vật trữ tình
        vẫn nghĩ đến ánh sáng.
        
        “Stanzas to Augusta” (I) được viết vào năm 1816, khi Byron đương lúc chịu nhiều chỉ trích của dư luận, khủng hoảng tài chính, gia đình tan nát. Thực tối tối tăm mù mịt đối lập với ánh sáng từ tình yêu và hi vọng. Khi nhân vật trữ tình tôi (“me”) trong cảnh “dear and dark” (buồn thảm, thê lương và mù mịt, u ám) đã nghĩ đến “em”- như ánh sáng, xua tan bóng tối bủa vây “dashed the darkness” (“dash” là động từ có nghĩa va chạm rất mạnh).
        
        Nếu gắn bài thơ với cuộc đời của Byron thì hoàn toàn có thể hiểu Augusta vừa là người chị, người tình, vừa là người bạn tâm giao Byron có thể tin và dựa. Khi thế gian- mọi thứ đều quay lưng, chỉ còn một người ta có thể tin và dựa vào, đó là niềm tin chủ quan- đặc trưng của chủ nghĩa lãng mạn. Nhưng nó không thuộc về cái tôi riêng nào, mà là đặc điểm của con người muôn thời: nghĩ về những người chúng ta yêu trong những bế tắc, bi quan nhất của cuộc sống. “Khi tất cả mất rồi anh vẫn được Còn có em và sẽ mãi còn em Và có được một tấm lòng thử thách Dù với anh- Đất cũng chẳng hoang vu
        
        Trong đời sống thực, mối tình Byron- Augusta là mối tính loạn luân, là tình yêu đi ngược với luân thường, đạo lí xã hội. Nhưng người tiếp nhận thơ, nếu tách văn bản khỏi tác giả (tác giả “chết”- Roland Barthes), bỏ qua những rèm pha, những tai tiếng quanh đời sống của Byron, thì thấy đó là một trái tim, một tiếng lòng đẹp đẽ. Và đó cũng có thể coi là một người đọc lãng mạn chăng?
      - Nhân vật vươn tới lí tưởng
        
        tình yêu lí tưởng giữa Juan và Haide
        
        Với lí tính, tình yêu giữa hai người bất đồng về ngôn ngữ là không thể. Nhưng
        với chủ nghĩa lãng mạn, điều không tưởng lại là có thực
        
        Cái ngôn ngữ của tình yêu không khó- Liếc, thở dài là đủ, có gì đâu”
        
        hàm ý thể hiện tính chất tự do về tình yêu của con người. Tự do, đặc biệt là trong tình yêu, luôn là khát khao của con người nhiều thế hệ.
      - Nhân vật tự biểu hiện cảm xúc
        
        Chủ nghĩa duy lí chủ trương sự lên ngôi của lí trí, thì chủ nghĩa lãng mạn đề cao chất trữ tình trong sáng tác.
        
        Nửa đầu thế kỉ XX, ở Việt Nam, sau thời gian quá dài sống trong khuôn khổ của “cái ta”, người ta lần đầu tiên được tiếp xúc với những cái tôi mà cảm xúc như vượt khỏi khuôn khổ câu thơ: “Mỗi sáng sớm, thần Vui hằng gõ cửa Tháng giêng ngon như một cặp môi gần Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân.
        
        Nhân vật nặng nề nỗi chán chường và cô đơn
        
        con người không phục tùng thực
        tại- luôn vượt lề
        
        mang tâm trạng chán chường khi chưa tìm được lí tưởng và cô đơn trong hành trình của chính mình. Don Quijote (“Don Quijote”- M. Cervantes) của thời đại Phục hưng đi ngược lại với số đông thì bị coi là gàn dở, điên rồ. Còn nhân vật của Byron thì cô đơn.
        
        Chủ đề tình yêu (giữa hai người yêu nhau)
        
        thổ lộ những cảm xúc của cá nhân mình mà không cần phải che đậy, che giấu.
        
        không khước từ một cung bậc cảm xúc nào
        trong tình yêu: say đắm, đau buồn, cô đơn, …
        
        cảm xúc rất “trần thế”, rất chân thực:
        
        Chủ đề về quê hương, đất nước
        
        Càng yêu bao nhiêu, thì lại càng ghét sự thối nát bấy nhiêu.
        
        Sự căm thù đạo đức giả là một trong hai thứ tình cảm mà Byron luôn luôn trung thành. Ông thẳng thắn bộc lộ những xúc cảm đầy bất mãn với bọn quý tộc Anh- những kẻ nhân danh Tổ quốc để làm 67điều trái ngược đạo lí, lương tri: “Thần số mệnh, ta hoàn ngươi tất cả Đây văn minh, tước vị, hư danh Ta khinh những tay nhầy, mặt đá Ta khinh bầy nô lệ xung quanh Trả lại ta quê hương yêu dấu Nơi ta từng tuổi trẻ ước mơ Trả lại ta cánh buồm chim đậu Chiều đại dương sóng cuốn thành thơ…” (“Ta lại muốn trở thành em nhỏ”
      - Thơ lên ngôi. Vì vậy, chọn thơ đã là một cách tân nghệ thuật của Byron. Trong những truyện thơ của ông, thì yếu tố trữ tình xuất hiện và làm nên chất lãng mạn. (so với sự phân biệt của CN cổ điển)
      - Tính hiện thực trong thơ lãng mạn của Byron
        
        tuân thủ “Các nguyên tắc của Aristole” và sáng tác
        thơ, điều tốt nhất là “tất cả phải trông như sự thật”.
        
        Tác giả phô bày cuộc sống bên trong của nhân vật, không hề che giấu những nhược điểm, những tật xấu của anh. Giống như Harold, Juan cũng hành hương, nhưng lí do rời đi của Juan là vì…bê bối tình cảm. Mối tình của Julia và Harold hoá ra là mối tình vụng trộm, Julia đã có chồng.
        
        đề cao tính chân thật đến từng chi tiết. Byron đã rất chân thật trong khắc hoạ bản chất người. Bản chất người lộ rõ nhất là khi con người rơi vào bước đường cùng. Khi đoàn tàu của Don Juan bị đắm ngoài khơi, những thuỷ thủ rơi vào cảnh thiếu lương thực. Bước đường cùng đẩy họ vào cảnh ăn thịt đồng loại:
        
        Byron đã khẳng định bước đi hợp quy luật trong
        sáng tạo nghệ thuật, đó là chủ nghĩa hiện thực dần thay thế chủ nghĩa lãng mạn.
  - - - Quan điểm Vh trong bối cảnh xã hội Pháp thế kỉ XIX
        
        1799 (cuối thế kỉ XVIII), cuộc đảo chính của Napoléon đã giúp ông giành quyền kiểm soát nước cộng hòa, trở thành tổng tài đầu tiên rồi sau đó là hoàng đế của Đế quốc Pháp, thành lập Đế chế thứ nhất, chấm dứt thời kì khởi nghĩa bạo loạn.
        
        về chính trị, trong suốt 80 năm, Pháp trải qua 7 mô hình nhà nước và thế kỉ XIX được coi là thế kỉ của các cuộc khởi nghĩa
        
        Về xã hội Pháp thời kì này, quý tộc, Giáo hội mất quyền lực và vị thế, cùng với đó là sự gia tăng những xung đột giữa tư sản và vô sản. Sau thất bại của Louis Napoléon trong chiến tranh Pháp – Phổ (1870), đến năm 1899 (cuối thế kỉ XIX), trong sự đe dọa từ vụ xung đột Dreyfus và phái Boulangisme, Nhà nước Cộng hòa thứ ba hay Đệ Tam Cộng hòa Pháp được thành lập.
        
        tác phẩm với nội dung và hình thức đa dạng,
        có thể kể đến như: văn xuôi, thơ ca, nhạc kịch, .. chịu ảnh hưởng về mặt nội dung của những biến động lịch sử
        
        Sự ra đời các khuynh hướng văn học nghệ thuật nổi bật như: lãng mạn, hiện thực phê phán, tự nhiên, biểu tượng, ... Trong đó, lịch sử văn học Pháp thời kì này quan trọng nhất là văn học lãng mạn và văn học hiện thực.
        
        Chủ nghĩa hiện thực phơi bày cuộc sống, môi trường xã hội nhằm phê phán xã hội tư bản, con người tha hóa. (Banzac)
        
        Đến năm 1866, khi CNHT không còn đủ sức đáp ứng cho nhu cầu nghệ thuật, CN tự nhiên (biến thể) ra đời nhằm thay thế sáng tạo văn học bằng những yếu tố phi văn học, chủ trương mô tả những hiện thực cuộc sống theo lối sao chép thiếu sự lựa chọn, khái quát, đánh giá--> ko tồn tại lâu dài
        
        văn học lãng mạn được khởi xướng từ đầu thế kỉ 19 bởi hai nhà văn Pháp và có ảnh hưởng kéo dài đến cuối thế kỉ, trong đó thì từ năm 1830 trở đi, trào lưu lãng mạn mới được thống nhất và đạt tới đỉnh cao. Trong lĩnh vực thơ ca, phái Parnasse (chủ nghĩa Parnasse) chính thức xuất hiện vào năm 1866 với các tác giả tiêu biểu Théophile Gautier, Leconte de Lisle... chủ trương “nghệ thuật vị nghệ thuật”, thơ ca “vô cảm” và đề cao yêu cầu về sự gọt giũa ngôn từ.
        
        Những nhà thơ như Charles Baudelaire, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé, ... ban đầu là thành viên của phái thơ này nhưng sau đó họ cũng nhanh chóng ly khai, hình thành một trong những hiện tượng thơ hoàn toàn mới, hết sức quan trọng cuối thế kỷ XIX là chủ nghĩa tượng trưng
        
        trước khi được thay thế bằng thuật ngữ “Chủ nghĩa tượng trưng” thì các nhà thơ trên đã khởi xướng và phát triển một chủ nghĩa khác, đó là chủ nghĩa suy đồi. Phong trào này được đặc trưng bởi cảm giác ghê tởm và bệnh hoạn đối với xã hội thời đó, các nghệ sĩ đã sử dụng sự hài hước thô thiển để thể hiện cảm xúc của họ và tin tưởng mạnh mẽ vào sự sáng tạo vượt trội của con người so với logic và thế giới tự nhiên.--->nhanh chóng bị thay thế
        
        Tựu chung lại, sẽ không ngoa nếu như
        nói thế kỉ XIX chính là thời kì hoàng kim của văn học nghệ thuật Pháp.
      - Trường phái chủ nghĩa tượng trưng.
        
        “Chủ nghĩa tượng trưng là một khuynh hướng văn học nghệ thuật cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX ở Châu Âu, chủ trương biểu hiện bằng tượng trưng nghệ thuật “những vật tự nó, những cái bản chất của sự vật”.
        
        một trào lưu nghệ thuật và một quan điểm triết học - mỹ học ở cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX. Nảy sinh như một khuynh hướng văn học ở Pháp những năm 1860 – 1870”
        
        chủ nghĩa tượng trưng là một trào lưu và trường phái văn học nghệ thuật xuất hiện cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, phản ánh thế giới trong tính toàn vẹn, sâu xa làm nổi bật lên thế giới tinh thần được ẩn giấu đằng sau hiện thực bằng những tượng trưng nghệ thuật.
        
        Mọi vật trong vũ trụ và con người có mối liên hệ huyền bí, mơ hồ không thể nhận biết bằng tư duy duy lý. Thơ là sự cố gắng thể hiện một thế giới nằm ẩn giấu đằng sau thế giới hiện thực. Chủ nghĩa tượng trưng xem thơ như một thứ siêu cảm giác, không giải thích được
        
        người tiên phong cho Chủ nghĩa Tượng trưng, Baudelaire là minh chứng tiêu biểu cho sự có mặt của dòng thơ đi sâu vào cảm quan của cái tôi huyền bí và đoạn tuyệt với cách nhìn hời hợt thông thường về thế giới.
      - Đặc điểm
        
        Nội dung
        
        sự chết chóc, sự huyền bí, mờ ảo, là nỗi buồn, là những giấc mộng, những cảnh sắc phản chiếu góc khuất tâm hồn.
        
        ngay trong tiêu đề các tuyển tập thơ: Hoa khổ đau (Les fleurs du Mal) của Charles Baudelaire: Ái
        tình và sọ người (L'amour et le crâne), Nỗi buồn của mặt trăng (Tristesses de la lune), .
        
        Soi vào hoàn cảnh lịch sử của nước Pháp thế kỷ XIX, bất bình, hoang mang trước một xã hội đầy rẫy những biến động, nhà thơ nhiều lúc muốn chối bỏ thực tại, có lúc muốn tìm đến cái chết, có khi lại tìm về một quá khứ huy hoàng hoặc bay đến thế giới tương lai mộng tưởng
        
        Nghệ thuật
        
        Sử dụng biểu tượng (symbole), hình ảnh so sánh (comparaison), ẩn dụ (métaphore)
        
        gợi lên thế giới vô hình
        
        biểu đạt một cách gián tiếp, ngầm ẩn thông điệp cần truyền tải cho độc giả.
        
        Tính nhạc (Musicalité)
        
        chú ý tới vần (rime) và
        nhịp (rythme) tạo cho thơ mang đậm tính nhạc
        
        Cái Tôi trữ tình của nhà thơ giao cảm với mưa theo kiểu “Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ! Bài thơ có thể ví như một sự hòa quyện giữa mưa ngoài đời và mưa trong lòng tác giả. Mỗi từ ngân lên như một nốt nhạc hòa thành một khúc mưa buồn.(Mưa trong tim
        
        Sự sáng tạo về ngôn ngữ
        
        chọn cách chơi vần
        độc, vần lạ
        
        sáng tạo về ngôn từ ở các nhà thơ tượng trưng Pháp còn cho độc giả được thưởng
        thức những hình ảnh đẹp và mới lạ.
        
        mùi hương nhưng tùy theo tâm trạng mà
        được cảm nhận khác nhau
    - - Baudelaire được sinh ra tại Pháp, vào ngày mùng chín tháng tư năm 1821, là một trong những nhà thơ có ảnh hưởng nhất đến nền văn học Pháp của thế ký XIX. Thậm chí, Victor Hugo đương thời còn công nhận Baudelaire là tác gia lớn nhất của nền thơ ca Pháp thế kỷ XIX. Ông thuộc trường phái chủ nghĩa tượng trưng
      - Năm 1827, cha ông qua đời. Sau đó, mẹ ông tái hôn và gửi ông vào một trường nội trú. Ông cùng gia đình tới Ấn Độ vào năm 1841. Khoảng một năm sau đó, ông trở về Paris, đối mặt với cuộc sống thiếu thốn và bắt đầu sáng tác. Ông có tham gia cuộc Cách mạng năm 1848 để kết thúc nền Quân chủ tháng Bảy. Trong thời kỳ này, ông gặp một phụ nữ đẹp tên là Jeanne Duval, và chính người này đã đem nhiều cảm xúc và thi hứng cho ông. Năm 1867, ông qua đời sau một thời gian ốm nặng
      - Cuối cùng phu nhân Caroline đã nhìn thấy giá trị trong sự nghiệp văn chương của con mình. "Tôi thấy rằng, con trai tôi, sau tất cả các lỗi lầm của mình, cuối cùng cũng có chỗ đứng trong văn học". Người mẹ ấy đã sống thêm bốn năm nữa sau sự ra đi của Baudelaire. Thiên tài đau khổ cả đời chờ đợi tình thương tuyệt đối từ mẹ mình, ít ra đã có được điều ông mong chờ nhất khi ông rời khỏi cuộc sống
      - Quan điểm nghệ thuật
        
        Nghệ thuật là ám gợi
        
        chủ trương lối thơ gợi chứ không tả, một thứ thơ phải kết hợp được ở đó
        cả cảm xúc và trí tuệ
        
        kết hợp từ mới, nhà thơ là người biết gia công
        từ để biến ngôn ngữ trở thành một thứ ma lực gợi cảm.
        
        đề cao biểu tượng
        
        “ông vua biểu tượng” của thơ Pháp
        
        “Chỉ có tưởng tượng là mang đầy chất thơ”. Bởi thế hình ảnh sử dụng trong thơ Baudelaire vô cùng phong phú, mang đặc tính gợi cảm khiến thơ mở ra một thế giới vô hạn
        
        Bỏ qua lối mòn của thơ ca truyền thống miêu tả thế giới hiện hữu và bộc lộ cảm xúc dâng trào, ngôn ngữ trong thơ Baudelaire phá vỡ cấu trúc thông thường bằng cách vận dụng cách sắp đặt từ mới không theo quy luật miêu tả mà theo quy luật liên tưởng bất ngờ đầy tính trực giác.
        
        Nghệ thuật là khám phá và diễn đạt thế giới mới
        
        người được trao quyền năng khám phá thế giới bí ẩn vô hình ẩn sâu sau thế giới hữu hình, khám phá những địa hạc tâm linh và vũ trụ kỳ bí ẩn sâu sau lớp vỏ bọc vật chất.
        
        Thơ Baudelaire trở thành một mĩ học mới, không chỉ gắn liền với cảm nhận và khao khát của nhà thơ trong mục đích khám phá và diễn đạt thế giới thống nhất, trọn vẹn, mà thơ còn là nơi ở đó con người được thoát ra khỏi cái tầm thường của đời sống vật chất hạn hẹp, để hướng đến thế giới mới đầy mị lực. Quan niệm mới ấy của Baudelaire đã ảnh hưởng đến nhiều nhà thơ thế hệ sau.
        
        tư duy tượng hợp giữa các giác quan và năng lực trực giác.
        
        Sáng tạo nghệ thuật là hành trình cô đơn và xả thân của người nghệ sĩ
        
        nghệ thuật vị nghệ
        thuật khi cho rằng nhà thơ phải là người sáng tạo ra một thứ thơ “thuần khiết”.
        
        Sự cô đơn và lạc lõng giữa xã hội của người thi sĩ không phải là những biểu hiện kỳ quặc của những tâm hồn “suy đồi” mà chính là sự tiên liệu nền nghệ thuật mới và đi trước thời đại khiến nhiều người khó chấp nhận.
        
        bị xã hội cự tuyệt bởi ông đã có những khám phá độc đáo và có lối diễn đạt quá mới mẻ
        về thế giới và đời sống hoàn toàn xa lạ với nền nghệ thuật nặng tư duy duy lý bấy lâu
    - - Chim hải âu (Bản dịch của Chế Lan Viên)
        “Có nhiều khi những chàng thủy thủ
        Bắt để chơi những chú hải âu
        Cánh to lơ lửng theo sau
        Trên vực nước mặn con tàu đại dương
        Vừa bị ném trên sàn tàu gỗ
        Chim hải âu vua của trời xanh
        Kéo đôi cánh trắng mông mênh
        Như đôi chèo nặng bên mình xấu xa
        Chim trời kia hôm xưa đẹp thế
        Sao ngày nay tiểu tụy buồn cười!
        Người ghẹo mỏ, kể mỉa mai
        Bước đi tập tễnh - tung trời bấy nay!
        Là thi sĩ như chim trời ấy
        Mưa bão giông, chẳng ngại cung tên
        Đọa đày giữa đám ghét ghen,
        Nặng đôi cánh rộng, không quen bước thường”
      - Hoàn cảnh sáng tác
        
        (Hoa khổ đau) xuất bản lần đầu năm 1857 nhưng không được đón tiếp nồng nhiệt, vì nhiều bài thơ biểu tượng nhục tính, phản luân lý và đạo giáo, và cũng vì thế mà ông và nhà xuất bản đã bị đưa ra toà và bị phạt vạ.
      - “Chim hải âu” tiêu biểu cho thơ Bô-đơ-le về nghệ thuật tượng trưng và tư tưởng yếu đuối, chán chường, tuyệt vọng của nhà thơ trong cuộc sông đương thời.
        
        cảm hứng từ chuyến lênh đênh Ấn Độ Dương
        
        cánh hải âu bay lượn trên bầu trời mênh mông giữa biển khơi sao mà đẹp, nhưng rồi những cánh chim trời - ông hoàng của biển khơi - lại lếch thếch vụng về thảm bại trên sàn tàu làm trò đùa cho các thủy thủ. Nhà thơ chọn chim hải âu làm biểu tượng cho thi sĩ
        
        Bài thơ là sự thổ lộ tình cảm mãnh liệt đã được ý thức
        
        đối lập: lúc chúng sải “cánh to” tự do bay lượn trên bầu trời, loài chim biển to lớn vừa bay theo những con tàu trên đại dương đến lúc bỗng chốc trở thành trò chơi của các thủy thủ độc ác.
        
        mệt mỏi, uể oải của cánh chim, hải âu không còn
        là nó nữa. Và hoàn cảnh của Baudelaire cũng giống chú chim hải âu vậy.
        
        giống như số phận của nhà thơ bị chính những con người trong xã hội đương thời đem ra chỉ trỏ, miệt thị bởi những tư tưởng mới mẻ khác xa với văn chương bình thường lúc bấy giờ
        
        . Tình cảm mãnh liệt được nhà thơ thể hiện ở đây là sự chán chường, nỗi cô đơn tuyệt vọng nằm sâu thẳm trong tâm hồn chứ không phải sự kêu gào than khóc ở bên ngoài. Sự thổ lộ tình cảm mãnh liệt được nảy sinh, xuất phát từ sự tàn ác mà ra.
        
        Ta nhận thấy rõ ràng có một sự chênh lệch lớn giữa hai hình ảnh: những người đàn ông với chú chim hải âu. Những hành động của thủy thủ cho thấy sự độc ác như: ghẹo, bắt chước, là chủ thể của các hành động: “lấy đi”; “đùa bỡn”. Còn chim hải âu là chủ thể của bị động: “vụng về”; “hài hước”; “xấu xí”. Chim hải âu như một món đồ chơi cho đám thủy thủ bắt nạt cười nhạo, chế giễu một cách tự nhiên. Đám thủy thủ như thể đại diện cho xã hội Pháp thời bấy giờ, họ chế giễu và không chấp nhận phong cách sáng tác thơ của Baudelaire, họ cho rằng những quan điểm ấy khác người thậm chí mỉa mai đối với các học thuyết xã hội, hiện thực và tự nhiên có trong các tác phẩm của ông và bắt ông phải sống giống như họ.
        
        Ông coi những người không hiểu được tư tưởng trong thơ của ông, giễu cợt chỉ là tầm thường không cùng “đẳng cấp” với ông. Ông mượn hình ảnh chim hải âu để nói lên hoàn cảnh của mình, tác giả cảm giác như mình không thuộc về thế giới này mà là phải sải rộng cánh bay trên bầu trời chứ không phải là “đi bộ bằng đôi chân”
        
        Những cảm xúc tình cảm mãnh liệt được truyền tải qua những câu thơ và phải là những cảm xúc đau khổ, cô đơn chán chường đến tột cùng mới có thể bộc lộ lên những câu thơ như thế. Những tình cảm của Baudelaire truyền tải là một thứ tình cảm lớn, mang một phạm trù nhân loại, đi trước cả thời đại.
        
        Nghệ thuật của trí tưởng tượng
        
        những hình ảnh trong bài thơ có thể nói là chân thực,
        giống như kể lại một câu chuyện
        
        Tác giả đã so sánh “đôi cánh trắng” của chim hải âu với “đôi chèo rộng”. Một sự liên tưởng so sánh khá thú vị. Chim hải âu đã bị mất đi sự tự do, không còn được tự do sải đôi cánh để bay lượn trên bầu trời nữa mà hoàn cảnh của nó bây giờ trở nên thật tệ hại, nó nằm trên sàn tàu bằng gỗ, trở thành thú vui cho đám thủy thủ độc ác, thật đáng thương làm sao.
        
        Khi mà bối cảnh đang được diễn ra trên một con thuyền lênh đênh trên biển, mái chèo là thứ giúp con thuyền có thể di chuyển được, công dụng của nó cũng tương tự như đôi cánh của chú chim hải âu dùng để bay lượn. Đôi cánh đối với chú chim hải âu được coi là niềm tự hào vĩ đại của mình thì với đôi chèo như một sư vật tầm thường, khác xa với một loại vật được coi là “vua của trời xanh”.
        
        Tính cá thể hóa của tình cảm trong bài thơ “chim hải âu”
        
        một tâm hôn rất
        khác biệt, có chất riêng.
        
        chân dung về một cuộc đời trải qua sóng gió, khốn khổ, có quan điểm sống mà tư tưởng riêng nhưng không được chấp nhận và đồng cảm
        
        Được coi như là “vua của trời xanh” nhưng bây giờ lại trở nên như một vật tàn phế với “đôi chèo nặng lê thê bên mình”. Cái hữu dụng duy nhất đối với nó thì giờ đây lại trở nên vô dụng, không thể trở về với thế 81giới thuộc về nó mà buộc phải chấp nhận sống với thế giới có thể nói là thấp kém hơn bản năng mà nó có được.
        
        Xã hôi đặt tên cho ông là một “nhà thơ đốn mat” vì ông dám viết lên những điều cấm kỵ gây tranh cãi, chưa phù hợp với nhân sinh quan thời đó… và nhất là sự thiếu vắng cảm thức về cái đẹp và tốt lành trong con người.
        
        Tuy nhiên không vì thế mà ông chịu thua hay buông bỏ việc sáng tác, ông vẫn cứ viết và thể hiện cái đẹp trong thơ một cách hiên ngang. Thơ như là một bàn đạp giúp ông hướng tới cái đẹp, một thế giới cao khác, ở đó ông nhìn xuống sự thấp hèn của xã hội.
        
        Dường như Baudelaire đã bị mắc kẹt giữa hai thế giới: thế giới nội tâm bên trong con người ông và thế giới bên ngoài, hai thế giới đối lập hoàn toàn nhau, Nội tâm bên trong của ông là khao khát có được bầu trời của một, ông coi đó là thế giới cao thượng mà mình thuộc về khác với thế giới bên ngoài tầm thường kia. Thứ ông có là “đôi cánh to và rộng” nhưng người ta lại bắt ông đi bằng “đôi chân”, ông vượt lên trên cõi thường, nhưng khi lẫn vào đám đông, ông lại chẳng là gì. Baudelaire là một phần của thế hệ những nhà thơ bị nguyền rủa, nghĩa là những người cùng thời với ông không hiểu được. Bài thơ chính là sự biểu hiện của tự do tinh thần, nỗi cô đơn của nhà thơ. Nhà thơ nhận ra khả năng “bay” của mình nhưng cũng nhận ra sự đối nghịch của hiện thực khắc nghiệt và đau đớn.
        
        Về sau, những bài thơ của ông dần dần được chấp nhận: tiếng nói cá nhân của riêng nhà thơ giúp những thế hệ sau tìm thấy được những băn khoăn về sự công nhận của xã hộ hay tự do về tinh thần để đặt ra những vấn đề nhân sinh quan trong thế giới ngày nay.
        
        Chất của thơ
        
        Thơ không nói ở những điều nó viết ra, mà nói ở những chỗ trống không viết ra, ở chỗ trắng, chỗ im lặng giữa các chữ, các lời. Trong thơ có ý nghĩa mặt chữ, ý nghĩa của logic, ý nghĩa trong hình tượng nhưng đó không phải là ý nghĩa có tính thơ. Cái ý nghĩa có tính thơ là ý nghĩa ngoài lời, ngoài hình ảnh, do chính lời và hình ảnh gợi lên.
        
        tri thức huyền nhiệm và chỉ có thơ mới diễn tả được. Thơ chính là tấm gương phản ánh thế giới thực, thơ là gợi chứ không vẽ các đường nét.
        
        sự mở về không gian là sự đối lập giữa hai thế giới: một bên là thế giới nơi nhà thơ yêu lý tưởng bay lượn, bên kia là thế giới của những con người hạn chế và ác độc.
        
        Baudelaire viết những tác phẩm của ông luôn thoát li khỏi những điều thô tục ấy, coi mình là người “bên trên” nhìn xuống “bên dưới” với thái độ chán ghét. Thơ đối với ông chính là sự nổi dậy.
        
        chim hải âu còn nói lên cái quan điểm của người thi sĩ. Người làm thơ phải vươn đến những giá trị thẩm mỹ tươi đẹp, đứng trên cao bất chấp bão giông. Thơ là để dành cho cái đẹp.
      - Đặc trưng hình thức
        
        biểu tượng, ý tượng
        
        nhan đề
        
        Chim hải âu là một loài chim biển có thân dài, cánh chim to, rộng. Đôi chân cao, gầy đặc trưng. Đôi cánh nặng nên di chuyển khó khăn.
        
        cái cao đẹp của nhà thơ với tư thế hiên ngang, vùng vẫy trời cao, bất chấp bão giông, không quen, không ưa những gì tầm thường, nhỏ mọn
        
        đứng trên cao, coi thường quần chúng và xa rời cuộc
        sống đời thường. Bô-đơ-le quan niệm thi sĩ là hạng người cao siêu bị lưu đày xuống cõi trần tục, không thể nào thích nghi nổi:
        
        đôi cánh cụ thể (đôi cánh chim hải âu) và đôi cánh trừu tượng (đôi cánh tư tưởng của nhà thơ)
        
        nhà thơ đã tự thủ tiêu đôi cánh của mình
        
        hình ảnh người thủy thủ hiện lên như một thống
        lĩnh của mặt đất. : đại diện cho XH đương thời chống lại thơ ông
        
        thời gian đối lập, hình ảnh đối lập
        
        Cái sự xinh đẹp kia như làm đòn bẩy cho sự nhếch nhác xấu xí của chim bồ câu hiện tại. Nó trở thành trò chơi của con người. Có thể thấy rất rõ chim hải âu lúc này trong trạng thái yếu đuối, bất lực mà không thể làm gì khác. Đây cũng chính là biểu tượng cho sự bất lực của đôi cánh tư tưởng trước loài người độc ác.
        
        những chú chim bồ câu vốn dĩ thuộc về trời xanh, thuộc về sự tự do xinh đẹp. Ấy vậy mà lũ thuỷ thủ bắt chúng đến nơi mà chúng không thuộc về.
        
        Ngôn từ thơ cấu tạo đặc biệt
        
        Sự phân dòng của lời thơ nhằm mục đích nhịp điệu, tạo thành đơn vị nhịp điệu
        
        L’Albatros” gồm 16 dòng, mỗi dòng là một “alexandrine” gồm 12 âm tiết. Trong bài thơ chia làm 4 “strophes” (đoạn) này Baudelaire đã gửi gắm tâm sự mình một cách thần kỳ. Trong thơ tiếng Pháp “alexandrien” là hình mẫu điển hình nhất. Đó là hình thức kết hợp mỗi 2 nửa dòng (hemistiches) của 6 âm tiết.
        
        giàu chất liên tưởng
        
        trường từ vựng liên quan đến không gian của biển cả: “thủy thủ”, “chim hải âu”,
        “chim biển”, “con tàu”, “ván”, “mái chèo”.
        
        c cụm từ nhấn mạnh sự uy nghiêm của chúng (khi làm vua bầu trời): “vastes oiseaux des mers” (những con chim biển bao la) (câu 2), “prince des nuées” (hoàng tử của những đám mây)
        
        Các tính từ được dùng theo cặp: “maladroits et honteux” (vụng về và xấu hổ), “gauche et veule” (đẹp đẽ và xấu xí), “comiqe et laid” (hài hước và xấu xí).
        
        miêu tả những người thủy thủ tác giả dùng hàng loạt các động từ mang sắc thái chủ động: “prennent”, “ont dépodés”, “agace”, “mine”. Điều này đã giúp người đọc dễ dàng liên tưởng đến những hành động tàn nhẫn, sự đắc chí trong việc giễu cợt chim hải âu của những người thủy thủ
    - - trường phái văn học xuất hiện sớm nhất trong văn học chủ nghĩa hiện đại Âu- Mỹ,Charles Baudelaire được coi là người tiên phong đối với
        trường phái thơ tượng trưng Pháp
      - ý tưởng khởi thủy cho một nguồn thơ hoàn toàn mới mẻ. Ông xác lập rõ ràng định hướng và nguồn cảm hứng của trường phái thơ tượng trưng: vũ trụ là nhất thể, sâu thẳm, thiêng liêng, vô tận và nhà thơ là người có khả năng nhận ra những tương quan bên trong thầm kín, những “ý niệm nguyên sơ” của nó, đi tìm về ngọn nguồn đời sống tâm linh huyền bí của con người và sự nhiệm màu của vũ trụ mà lý trí con người chưa có khả năng kiểm soát.
      - hiện thực hóa sự tương hợp các giác quan trong thơ
        tượng trưng = biểu tượng
      - Là một hiện tượng của văn học thế giới. Baudelaire trở thành “cú hích” khiến thơ ca văn học tiến vào quỹ đạo mới, lạ lùng và mê hoặc. Những gợi mở từ Baudelaire đã kích thích nguồn sáng tạo kỳ diệu của các thi nhân Vn thế kỉ XX
        
        cái mốc vĩ đại trong lịch sử nền văn học Pháp, thẩm mỹ Baudelaire, cảm xúc Baudelaire, mỹ cảm Baudelaire... đã có những tác động mạnh mẽ đến tâm hồn thi nhân Trung Quốc cũng như Việt Nam
        
        mở đường cho thơ hiện đại, thơ mới, các quan niệm của Baudelaire là tiền đề, lan ra các nhà thơ mới Việt Nam. Các nhà thơ đã mở rộng nội hàm cái đẹp để tiếp cận với cái kinh dị, cái ghê rợn, cái xấu và đem nó làm thi liệu cho thơ như: hồn, máu, sọ người, xương khô, tủy, đám ma
        
        làm nên “một thời đại trong thi ca". Qua sự quan sát tinh tế, thơ lãng mạn Việt Nam không hoàn toàn trung thành với chủ nghĩa lãng mạn kinh điển, tính chất hiện đại trong thơ mới Việt Nam rất đậm đà, trong đó ảnh hưởng từ Baudelaire vô cùng sâu đậm
  - - - sinh ở Amherst, Massachusetts. Học xong trường College, Emily Dickinson sống một cuộc sống thu mình, hầu như không ra khỏi nhà. Việc làm thơ của bà cũng không một ai biết.
      - người đầu tiên trong thơ Mỹ sử dụng lối thơ hai câu liền
        vần (para-rhyme). Emily Dickinson để lại cho đời gần 2000 bài thơ
    - - Tôi chết vì Cái Đẹp hy hữu
        Vừa khi nằm xuống dưới mộ phần
        Có người vừa chết vì Chân Lý
        Cũng nằm xuống cạnh kết thân
        Người hỏi nhỏ “Vì sao tôi chết?”
        “Chết vì Cái Đẹp” - tôi đáp lời
        “Còn tôi đã chết vì Chân Lý”
        Chân - Mỹ, tuy hai mà một thôi
        Người nói: “Chúng ta là đồng đội
        Như là ruột thịt chuyện hằng đêm”
        Đến khi nào rêu phong phủ kín
        Trên môi chìm khuất những cái tên
        (Vũ Thi Ca dịch)
    - - Chủ đề thơ
        
        Emily đa sầu, đa cảm với đời sống tinh thần phong phú và những
        khát khao cháy bỏng đến mãnh liệt. Người ta gọi bà là nữ ẩn sĩ Armhest (sống cô độc trong căn phòng nhỏ)
        
        lối hành văn đậm chất hài hước, mỉa mai và châm biếm, chơi
        chữ với các chủ đề đa dạng.
        
        Thiên nhiên, hoa cỏ và khu vườn
        
        khu vườn chính là một lãnh địa giàu trí tưởng tượng mà trong đó hoa là
        biểu tượng cho hành động và cảm xúc
        
        Những bài thơ về người “thầy”
        
        đã để lại một số lượng lớn các bài thơ gửi đến người mà bà gọi là "Signor" (ông), "Sir" (ngài) và "Master" (thầy), “Him” (anh ấy) người được coi là "người tình vĩnh cửu" ("lover for all eternity")
        
        đó là nữ, hoặc có thể là nam, thậm chí ngay cả gia đình và bạn bè của Dickinson cũng tin rằng những bài thơ này viết về một người thực, một người tình ở xa của bà
        
        Farr cho rằng người “thầy” ấy là một nhân vật, một chàng thơ với những vẻ đẹp phẩm chất toàn thiện, nơi gửi gắm tâm hồn mà không một con người thực nào có thể đạt được
        
        Thân này em đã trao cho anh) “Thân này em đã trao anh, Chính anh tự biết phải thanh toán rồi. Hợp đồng trang trọng cả đời Đã cùng đồng thuận theo nơi cách này Đừng làm giá trị tan bay, Bởi em minh chứng việc này kém hơn Người mua em còn nghi ngờ, Tình riêng đây để dành cho hàng ngày” (Lê Minh Sơn dịch
        
        Sự dằn vặt của bệnh tật
        
        nỗi ám ảnh từ khi còn trẻ và suốt cả cuộc đời của bà với bệnh tật, sự suy tàn trước phút ra đi và cái chết
        
        ám chỉ đến cái chết bằng những phương thức tồi tệ, khủng khiếp: "đóng đinh, chết đuối, treo cổ, ngạt thở, đóng băng, chôn cất sớm, bắn, đâm và chém"
        
        thấu hiểu bản chất về những đòn giáng chí mạng mà Chúa trời nhắm tới loài
        người: cái chết, tang ma và sự đói khát
        
        khiến người đọc không khỏi thốn thức trước niềm thất vọng, chán nản của Emily về cuộc sống – thứ khiến bà tràn ngập khát khao nhưng rồi cũng vùi dập ý chí của những ng thân và bà
        
        cái chết và bệnh tật trong thơ của Dickinson thường gắn liền với chủ đề mùa đông trong xúc cảm tang thương, buồn bã. Mùa đông, đối với Dickinson, dường như tước đoạt đi mọi hy vọng về sự siêu nghiệm. Đó là mùa của sự tang tóc, và là cũng phép ẩn dụ đầy xót xa cho cái chết
        
        Những bài thơ Phúc âm
        
        Dickinson nhấn mạnh tính phù hợp đương đại của các sách Phúc âm và cải biến chúng vào trong những trang thơ của mình, bằng những ngôn ngữ thông tục, gần gũi và có phần dí dỏm.
        
        sự chú ý tôn kính của họ đối với cuộc đời của Chúa Giê-xu Christ
        
        Đại lục chưa được khám phá
        
        tâm trí và tinh thần – vốn vô hình, là những nơi hữu hình, nơi bà có thể đến thăm thú và sống phần lớn cuộc đời của mình ở đó
        
        thiên nhiên, lâu đài, nhà tù với các căn phòng - 1 nơi ở của chính mình - cư trú với bản thể khác, cái tôi khác
      - Cấu trúc và cú pháp
        
        Cõi thơ của Dickinson
        
        nét đẹp truyền thống và
        sáng tạo cá nhân chân thật, sinh động
        
        dấu gạch ngang + lối viết hoa độc đáo không theo quy cách
        
        tránh làm những bài thơ 5 âm tiết, chủ yếu là thể thơ tam ngôn (3 âm tiết) và tứ ngôn (4 âm tiết) và thường xuyên hơn cả là lối dimeter – câu thơ có hai nhịp điệu, thường được Emily ngăn cách bằng dấu gạch ngang (ví dụ như: It asked a crumb — of Me)
        
        khổ thơ ballad stanza, một hình thức truyền thống được chia thành bốn câu, sử dụng câu nhịp bốn cho dòng thơ thứ nhất và thứ ba; và câu nhịp ba cho dòng thơ thứ hai và thứ tư; đồng thời gieo vần ở cuối mỗi dòng thứ hai và thứ tư (ABCB):
        
        Nếu anh đến vào mùa thu
        Em sẽ quét đi mùa hạ
        Bằng nửa nụ cười và nửa nhát chổi
        Như các bà nội trợ, vứt bỏ một con ruồi.
        (Vũ Hoàng Linh dịch)
        
        phổ nhạc, hát để phù hợp với giai điệu của các bài hát dân ca và thánh ca nổi tiếng cũng cùng thể thơ (dùng các khinh âm, từ không có trọng âm) nặng tính truyền thống thơ ANh - Mỹ
        
        lối viết hoa bất thường không theo quy chuẩn
      - Chất lãng mạn và trí tuệ
        
        hông dài nhưng lại giàu hình tượng và khó hiểu
        
        tránh sự làm dáng và không để rơi vào phong cách lãng
        mạn du dương bay bổng của thời mình
        
        sáng tạo nên
        kiểu thơ với các hình ảnh xác thực và súc tích
        
        bộc lộ sự thông tuệ và nhạo báng, thẳng thắn đến mức trần trụi và để lộ cái nhìn sâu sắc về thế giới bên trong của con người
        
        “thơ của ẩn sĩ”, “thơ của người bán bệnh tật”, của người mang nặng nội tâm với trái tim rỏ máu hay là người sợ không gian rộng lớn,... tất cả nhằm biến bà thành một nữ sĩ lập dị và có phần xa lạ với mọi người
        
        thơ bà mang sắc thái
        trầm tư, thảng hoặc xuất hiện mấy bài thơ vui và thơ mang chất tụng ca..
        
        Thế kỉ XIX, các nghệ sĩ nối tiếp mạch tôn sùng lí trí được khởi phát từ thời
        Phục hưng.
        
        on người mới có chỗ dựa mới và họ dần thoát ra khỏi cái bóng của Chúa. Nhờ lí trí, con người ngày một tự tin vào bản thân mình. Lí trí “hiện hình” bằng những phát kiến và thành quả khoa học
        
        những giá trị vật chất và những khoa học xác thực từng bước dần thay thế cho những viễn tưởng mơ hồ, trừu tượng. Tư duy thơ của Dickinson cũng nằm trong mạch thức nhận chung ấy
        
        vẫn mang những dấu ấn, những giai điệu lãng mạn, ẩn dụ theo lối tư duy của thơ ca thế kỉ
        XIX.
        
        thơ Dickinson đầy vẻ do dự, nhưng cái cách bà viết
        chúng ra thì thật thoải mái.
        
        Emily luôn là người làm chủ ngôn
        từ. Bà bắt nó phải quy phục xúc cảm và tư duy mình
        
        người thông
        minh thì bao giờ đồng thời cũng mang khiếu hài hước, dí dỏm trong mình
        
        Dickinson từng tham gia viết những bài báo hài nho nhỏ cho chuyên mục hài
        của tờ báo nhà trường nơi bà đã học.
        
        sở thích lập dị >< thế giới nội tâm sâu sắc: ảo tưởng phù phiếm + suy nghĩ khác lạ và phản ánh đời sống
        
        lời tiên tri cho số phận ngắn ngủi của một nữ sĩ tài hoa và tiên tri cho cả một thế kỉ rạn vỡ vì chiến tranh sau đó, khi người ta thôi không còn tin vào sự mạch lạc của lí trí, của ngôn ngữ
        
        đề xuất cách tư duy cho nghệ thuật hiện đại
        
        vũ trụ ý tượng
        khép kín bên cạnh mỹ học khắt khe