Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG dvbc - Coggle Diagram

- - - - Phân biệt giữa nguyên nhân - kết quả với nguyên cớ và điều kiện
        
        Nguyên nhân -> kết quả
        
        Nguyên nhân là phạm trù dùng để chỉ sự tác động lẫn nhau giữa các mặt trong một ST, HT hay giữa các SV, HT với nhau gây nên những biến đổi nhất định
        
        Kết quả là phạm trù dùng để chỉ những biến đổi xuất hiện do sự tương tác giữa các yếu tố mang tính nguyên nhân gây nên
        
        Điều kiện
        
        Là những yếu tố giúp nguyên nhân sinh ra kết quả, nhưng bản thân điều kiện không sinh ra kết quả
        
        Nguyên cớ
        
        là cái không có mối liên hệ bản chất với kết quả
      - Ý nghĩa phương pháp luận
        
        Về mặt thời gian, nguyên nhân có trước kết quả nên khi tìm nguyên nhân của một SV, HT cần tìm ở các SV, HT đã xảy ra trước khi SV, HT xuất hiện
        
        Cần phải phân loại các loại nguyên nhân để có những biện pháp giải quyết đúng đắn
        
        Để nhận thức được sự vật hiện tượng, hiện tượng nhất thiết phải tìm ra nguyên nhân xuất hiện, muốn loại bỏ một sự vật, hiện tượng nào đó thì phải loại bỏ nguyên nhân sinh ra nó
      - Quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả
        
        Mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả là tất yếu khách quan
        
        Nguyên nhân và kết quả có thể chuyển hóa lẫn nhau
        
        Sự tác động của nguyên nhân đến kết quả có thể theo hai hướng: thuận nghịch, vì thế các kết quả được sinh ra từ nguyên nhân cũng khác nhau
        
        Nguyên nhân là cái sinh ra kết quả
        
        Một nguyên nhân có thể dẫn đến nhiều kết quả
        
        VD: Quy luật về sự phát triển của xã hội
        
        Kết quả: Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất (đặc biệt là khi quan hệ sản xuất không còn phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất).
        
        Nguyên nhân: Lực lượng sản xuất phát triển đến một trình độ nhất định.
        
        Một kết quả thường do nhiều nguyên nhân
        
        VD: Khi chính phủ phát hành quá nhiều tiền mà không có sự tăng trưởng trong sản xuất, dẫn đến lạm phát. NN có thể do
        
        Thiếu đầu tư vào cơ sở hạ tầng: Nền kinh tế không được đầu tư vào các ngành thiết yếu, dẫn đến sự trì trệ trong sản xuất và giảm năng suất lao động.
        
        Nợ công cao: Nếu quốc gia phải vay nợ nhiều mà không có kế hoạch trả nợ hợp lý, nền kinh tế sẽ gặp khó khăn khi không thể trả nợ đúng hạn.
    - - mối quan hệ
        
        Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng để biểu hiện để biể hiện sự tồn tại của mình
        
        Cái chung và cái riêng có thể chuyển hóa lẫn nhau trong quá trình phát triển
        
        Cái riêng chỉ tồn tại trong mối liện hệ với cái chung
      - ý nghĩa
        
        Chỉ có thể tìm cái chung thông qua những sự vật, hiện tượng riêng lẻ
        
        Cần dựa vào cái chung để cải tạo cái riêng trong hoạt động thực tiễn
        
        Cần tạo điều kiện để cái đơn nhất tích cực trở thành cái chung và ngược lại
      - Khái niệm
        
        Cái chung: chỉ những mặt, những thuộc tính, yếu tố, lặp lại, trong nhiều sự vật, hiện tượng (nhiều cái riêng) khác.
        
        Cái đơn nhất: chỉ các mặt, các đặc điểm chỉ vốn có ở một sự vật, hiện tượng (một cái riêng) nào đó mà không lặp lại ở sự vật, hiện tượng nào khác.
        
        Cái riêng: chỉ một sự vật, hiện tượng, một quá trình nhất định
    - - Khái niệm
        
        Tổng hợp tất cả các yếu tố, thuộc tính, mối liên hệ bên trong sự vật, quyết định sự tồn tại và phát triển của sự vật.Cách tổ chức, cấu trúc bên ngoài của sự vật, là phương thức tồn tại và thể hiện nội dung.
      - Mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức
        
        Nội dung quyết định hình thức: Nội dung thay đổi thì hình thức cũng thay đổi theo.
        
        Hình thức tác động ngược lại nội dung: Hình thức có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của nội dung.
        
        Sự thống nhất và mâu thuẫn giữa nội dung và hình thức: Hình thức có thể thích ứng hoặc trở thành trở ngại cho nội dung. Khi không còn phù hợp, hình thức cũ sẽ bị phá bỏ để hình thành hình thức mới.
      - Ý nghĩa phương pháp luận
        
        Phải xuất phát từ nội dung để xác định hình thức phù hợp.
        
        Cần linh hoạt thay đổi hình thức để thích nghi với sự biến đổi của nội dung.
        
        Ứng dụng trong quản lý, giáo dục, kinh tế, nghệ thuật,...
  - - - Khái niệm biện chứng
        
        Là phương pháp xem xét sự vật và tư tưởng trong mối liên hệ, vận động, sinh thành và tiêu vong.
        
        Là phạm trù chỉ mối liên hệ, vận động và phát triển khách quan của sự vật, hiện tượng.
      - Phân loại
        
        Biện chứng khách quan: Là biện chứng của thế giới vật chất
        
        Biện chứng chủ chủ quan: Là sự phản ánh biện chứng khách quan vào đầu óc con người
    - - Phép biện chứng:Học thuyết nghiên cứu và khái quát biện chứng thế giới thành hệ thống nguyên lý, quy luật và phương pháp luận.
      - Đặc điểm: Thống nhất giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng, giữa lý luận nhận thức và logic biện chứng, được chứng minh bởi khoa học tự nhiên.
      - Vai trò: Phương pháp luận chung giúp định hướng nguyên tắc nhận thức, thực tiễn và là tư duy quan trọng nhất trong khoa học.
      - Đối tượng nghiên cứu: là trạng thái tồn tại có
        tính quy luật phổ biến nhất của sự vật, hiện tượng trong thế giới.
  - - - Nội dung
        
        Coi sự phát triển của SV, HT là do mâu thuẫn bên trong của chúng
        
        Mỗi lần phủ định là kết quả của sự đấu tranh và chuyển hóa giữa những mặt đối lập trong SV, HT.
        
        Về hình thức, SV, HT mới ra đời sẽ trở về cái xuất phát, nhưng về nội dung không phải trở lại giống y như cũ mà chỉ dường như lặp lại chúng trên cơ sở cao hơn
      - Ý nghĩa PPL
        
        Số lượng các lần phủ định trong một chu kỳ phát triển có thể nhiều hơn hai, tùy theo tính chất của quá trình phát triển cụ thể, nhưng ít nhất cũng phải qua hai lần mới dẫn đến sự ra đời của SV, HT mới, hoàn thành được một chu kỳ phát triển.
      - Khái niệm
        
        Mỗi SV,HT trải qua một giai đoạn phủ định, sau đó bị phủ định tiếp để tiến tới một hình thức phát triển cao hơn, nhưng lại mang trong mình các yếu tố của cái cũ. Điều này thể hiện sự tiến hóa từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp.
    - - Định nghĩa
        
        Chất: chỉ quy định khách quan của sự vật hiện tượng, các yếu tố tạo nên svht là nó mà không phải cái khác
        
        Lượng: là những thuộc tính có thể định lượng, đo lường được (số lượng, kích thước, khối lượng, tốc độ…).
      - Quan hệ biện chứng giữa chất và lượng
        
        Độ: khoảng giới hạn tồn tại của svht mà chưa dẫn đến sự thay đổi căn bản về chất
        
        Điểm nút: điểm giới hạn đã có sự thay đổi
        
        Bước nhảy: Giai đoạn chuyển hóa
      - Cách thức
        
        Lượng (yếu tố động) biến đổi dần dần tuần tự -> đạt tới điểm nút -> nhảy vọt về chất -> cũ mất mới thế
        
        Chất (yếu tố cố định) -> chất đổi = nhảy vọt tại điểm nút -> chất cũ, sv cũ mất -> sv mới( chất mới)
      - Hình thức
        
        Theo nhịp điệu bước nhảy
        
        Đột biến
        
        Dần dần
        
        Theo quy mô bước nhảy
        
        Toàn bộ
        
        Cục bộ
    - - khái niệm
        
        Mâu thuẫn biện chứng là sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập bên trong sự vật, hiện tượng.Là nguồn gốc, động lực thúc đẩy sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng.
      - Nội dung của quy luật mâu thuẫn
        
        Mâu thuẫn là động lực phát triển: Mâu thuẫn làm cho sự vật không ngừng vận động, biến đổi. Quá trình giải quyết mâu thuẫn tạo ra sự phát triển.
        
        Quá trình phát triển của mâu thuẫn: Hình thành mâu thuẫn → Đấu tranh giữa các mặt đối lập → Chuyển hóa và giải quyết mâu thuẫn → Hình thành mâu thuẫn mới.
        
        Mâu thuẫn là phổ biến: Có trong tất cả sự vật, hiện tượng và trong mọi quá trình vận động, phát triển.
      - Phân loại
        
        Mâu thuẫn bên trong và bên ngoài (trong nội bộ sự vật hoặc giữa sự vật với môi trường xung quanh).
        
        Mâu thuẫn cơ bản và không cơ bản (quyết định bản chất sự vật hay không).
        
        Mâu thuẫn chủ yếu và thứ yếu (tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của sự vật hay không).
      - Ý nghĩa phương pháp luận
        
        Nhận thức đúng bản chất của sự vật để giải quyết mâu thuẫn. Ứng dụng trong thực tiễn: quản lý, chính trị, kinh tế, giáo dục,...
  - - - Ý nghĩa
        
        Thừa kế yếu tố tích cực từ đối tượng cũ; phát triển, sáng tạo chúng trong điều kiện mới
        
        Khi nghiên cứu SV, HT phải đặt nó trong khuynh hướng vận động, phát hiện xu hướng biến đổi không chỉ nhận thức ở trạng thái hiện tại mà còn dự báo khuynh hướng phát triển trong tương lai
        
        Phát hiện, ủng hộ cái mới; chống bảo thủ, trì trệ định kiến
        
        Phát triển là quá trình trải qua nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có những đặc điểm, tính chất, hình thức khác nhau nên cần phương pháp tác động phù hợp để thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển đó
      - Tính chất
        
        Tính phong phú đa dạng: quá trình phát triển của SV, HT không hoàn toàn giống nhau, ở những không gian và thời gian khác nhau; chịu sự tác động của nhiều yếu tố và điều kiện cụ thể
        
        Tính kế thừa: SV, HT mới ra đời từ SV, HT cũ chứ không phải ra đời từ hư vô. SV, HT mới còn giữ lại, có chọn lọc và cải tạo yếu tố còn tác dụng, thích hợp và gạt bỏ mặt tiêu cực, lỗi thời, lạc hậu của SV, HT cũ
        
        Tính phổ biến: sự phát triển diễn ra trong mọi lĩnh vực, mọi SV, HT
        
        Tính khách quan: nguồn gốc của sự phát triển nằm trong chính bản thân SV, HT chứ không phải do tác động từ bên ngoài và đặc biệt không phụ thuộc vào ý muốn con người
      - Khái niệm
        
        Phát triển là quá trình tiến lên thông qua bước nhảy; SV, HT mới ra đời thay thế cho SV, HT cũ; nguồn gốc bên trong của sự vận động, phát triển là đấu tranh giữa các mặt đối lập bên trong SV, HT. Sự phát triển không diễn ra theo đường thẳng mà quanh co phức tạp, thậm chí có những bước thụt lùi tương đối trong sự tiến lên
        
        Phát triển là quá trình vận động từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ chất cũ đến chất mới ở trình độ cao hơn
    - - Ý nghĩa
        
        Tránh quan điểm phiến diện, siêu hình, chiết trung, ngụy biện
        
        Khi xem xét, nghiên cứu đối tượng cần đặt nó trong chỉnh thể thống nhất của các mặt, yếu tố, thuộc tính và mlh của nó
        
        Xem xét đói tượng này trong mlh với đối tượng khác và với môi trường xung quanh; kể cả các mặt của mlh trung gian, gián tiếp
        
        Chủ thể rút ra được các mặt, mlh tất yếu của đối tượng đó và nhận thức chúng trong sự thống nhất hữu cơ nội tại
      - Khái niệm
        
        Mối liên hệ: là một phạm trù triết học dùng để chỉ các mối ràng buộc tương hỗ, quy định và ảnh hưởng lẫn nhau giữa các yếu tố, bộ phận trong 1 đối tượng hoặc giữa các đối tượng với nhau
        
        Liên hệ: là quan hệ giữa 2 đối tượng nếu sự tháy đổi của 1 trong số chúng nhất định làm đối tượng kia thay đổi
      - Tính chất
        
        Tính phổ biến: mlh tồn tại bên trong tất cả mọi SV, HT, trong mọi lúc mọi nơi, trong cả TN, XH và tư duy
        
        Tính khách quan: mlh phổ biến là cái vốn có, tồn tại độc lập với con người
        
        Tính đa dạng phong phú: SV, HT đều có những mlh cụ thể và các mlh có thể chuyển hóa cho nhau; ở những điều kiện khác nhau thì mlh có tính chất và vai trò khác nhau
      - Nội dung
        
        Mối liên hệ làm điều kiện, tiền đề, quy định lẫn nhau giữa các sinh vật, hiện tượng
        
        Không có SV, Ht nào tồn tại cô lập, riêng lẻ, không có liên hệ
        
        Tất cả mọi SV, HT bao giờ cũng tồn tại trong mlh phổ biến quy định ràng buộc nhau
        
        Mlh tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau giữa các mặt của SV, HT
- - - - Trực quan sinh động -> tư duy trừu tượng -> thực tiễn
    - - Là mục đích của nhận thức
      - Là tiêu chuẩn của tâm lý
      - Là cơ sở, động lực của nhận thúc
    - - Hai là, công nhận cảm giác, tri giác, ý thức nói chung là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan
      - Ba là, lấy thực tiễn làm tiêu chuẩn để kiểm tra hình ảnh đúng. hình ảnh sai của cảm giác, ý thức nói chung
      - Một là, thừa nhận thế giới vật chất tồn tại khách quan bên ngoài và độc lập với ý thức con người
    - - Nhận thức là quá trình phản ánh hiện thực khách quan một cách tích cực, chủ động, sáng tạo bởi con người trên cơ sở thực tiễn mang tính lịch sử cụ thể.
  - - - Con người không thể nhận thức được bản chất thế giới
    - - Đều công nhận khả năng nhận thức của con người, coi thế giới khách quan là đối tượng của nhận thức con người. Họ bảo vệ nguyên tắc nhận thức là phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người. Tuy nhiên, còn có nhiều hạn chế
    - - Nghi ngờ khả năng nhận thức của con người, tuy còn hạn chế nhưng có yếu tố tích cực đối với nhận thức khoa học
- - - - Nhận xét chung
        
        Hạn chế của phương pháp luận siêu hình: Không đưa ra được sự khái quát triết học về thế giới vật chất, dẫn đến những hạn chế trong việc phát triển lý luận
        
        Chủ nghĩa duy vật thời kỳ này mang tính sinh học và cơ học
        
        Giải thích sự vận động của thế giới vật chất dựa trên nền tảng cơ học, nhưng tách rời giữa vật chất, vận động, không gian và thời gian.
        
        Đồng nhất vật chất với khối lượng.
        
        Sự tồn tại của nguyên tử được chứng minh thông qua khoa học thực nghiệm, giúp củng cố các quan điểm duy vật.
      - Thế kỷ XV - XVIII
        
        Đồng thời, có hạn chế khi đồng nhất vật chất với khối lượng và vận dụng phương pháp luận siêu hình
        
        Tiếp tục phát triển chủ nghĩa duy vật dựa trên thuyết nguyên tử, kết hợp với phương pháp thực nghiệm.
      - Thời kỳ cổ đại
        
        Chủ nghĩa duy vật xuất phát từ thế giới vật chất để giải thích thế giới, với các quan niệm như thuyết Ngũ Hành, Âm - Dương, và thuyết Tứ Đại
    - - Thế giới tồn tại là tiền đề cho sự thống nhất của nó, được thể hiện qua tính vật chất, với đặc điểm là tồn tại duy nhất, độc lập, khách quan với ý thức con người; mọi bộ phận có mối quan hệ vật chất thống nhất, không ai sinh ra và không tự mất đi, luôn vận động, biến đổi, và chuyển hóa lẫn nhau.
    - - Một số nhà khoa học tự nhiên trượt từ chủ nghĩa duy vật máy móc, siêu hình sang chủ nghĩa tương đối, rồi rơi vào chủ nghĩa duy tâm.
      - CNDT kinh nghiệm tấn công và phủ nhận quan niệm vật chất
        của CNDV
      - Các nhà triết học duy vật tự phát hoài nghi quan niệm vật chất của CNDV trước đó. Họ cho rằng, nguyên tử không phải là phần tử nhỏ nhất, mà có thể bị phân chia, tan rã, bị “mất đi” do đó, vật chất cũng có thể biến mất.
    - - V.I.Lênin
        
        Lênin đã tìm ra phương pháp định nghĩa mới cho phạm trù vật chất bằng cách đối lập nó với phạm trù ý thức, qua đó làm sáng tỏ bản chất khách quan và độc lập của vật chất.
        
        V.I. Lênin đã tổng kết toàn diện các thành tựu khoa học tiên tiến nhất, đồng thời đấu tranh mạnh mẽ chống lại mọi biểu hiện của chủ nghĩa hoài nghi và duy tâm.
      - C. Mác
        
        Mặc dù C. Mác không định nghĩa trực tiếp vật chất, ông đã vận dụng quan điểm duy vật biện chứng để phân tích sâu sắc các vấn đề chính trị - xã hội, đặc biệt là quá trình sản xuất vật chất của xã hội.
      - Ph. Ăng-ghen
        
        Các sự vật, hiện tượng của thế giới đều có đặc tính chung là tính vật chất – tồn tại khách quan, độc lập với ý thức.
        
        Cần phân biệt vật chất như một phạm trù triết học với các sự vật, hiện tượng cụ thể trong thế giới vật chất.
    - - Hình thức tồn tại của vật chất
        
        Thời gian: xét về độ dài diễn biến, thể hiện sự kế tiếp của các quá trình vận động và thay đổi.
        
        Không gian: xét về mặt quảng tính, sự cùng tồn tại, trật tự, kết cấu và sự tác động lẫn nhau.
        
        Khái niệm không gian và thời gian
        
        Thời gian là phạm trù triết học, phản ánh sự tồn tại của các khách thể vật chất qua mức độ lâu dài hoặc mau chóng và sự kế tiếp trước sau của các giai đoạn vận động.
        
        Không gian là phạm trù triết học, chỉ sự tồn tại của các khách thể vật chất với vị trí, khung cảnh và kích thước nhất định so với các khách thể khác.
      - tính chất của không gian và thời gian
        
        không gian luôn có 3 chiều, thời gian chỉ có 1 chiều
        
        tính vĩnh cửu và vô tận
        
        tính khách quan
      - Vận động
        
        mối quan hệ giữa vận động và đứng im
        
        Tạm thời: Vận động cá biệt tạo nên sự vật, trong khi vận động chung làm các sự vật luôn biến đổi không ngừng.
        
        Đứng im (tương đối)
        
        Biểu hiện khi sự vật còn nguyên trạng, chưa biến đổi.
        
        Chỉ xảy ra trong một quan hệ nhất định hoặc với một hình thức vận động cụ thể.
        
        Vận động (Tuyệt đối): Mang tính vĩnh viễn và là thuộc tính của vật chất vô cùng vô tận.
        
        Vận động là thuộc tính cơ bản của vật chất, luôn tồn tại cùng sự vật và chỉ mất đi khi sự vật mất đi, chuyển hóa thành hình thức vận động khác. Mọi sự vật luôn trong trạng thái vận động, biểu hiện sự tồn tại và giúp con người nhận thức sâu sắc về thế giới. Vận động mang tính tự thân và vĩnh viễn, bác bỏ các quan điểm duy tâm và siêu hình.
  - - - Nguồn gốc xã hội
        
        Ngôn ngữ giúp đỡ lệ thuộc vào các đối tượng vật chất cụ thể. Từ đó giúp tư duy phát triển.
        
        Ngôn ngữ là hệ thống chuyển tải tư duy và ý thức.
        
        Lao động là quá trình con người sử dụng công cụ tác động vào giới tự nhiên nhằm thay đổi giới tự nhiên cho phù hợp với nhu cầu con người.
      - Nguồn gốc tự nhiên
        
        Thể hiện qua sự hình thành của bộ óc con người và hoạt động của bộ óc đó cùng mối quan hệ của con người với thế giới khách quan, trong đó thế giới khách quan tác động đến bộ óc con người tạo ra quá trình phản ánh năng động, sáng tạo.
        
        Thế giới khách quan tác động vào bộ não người thông qua các giác quan.
        
        Bộ não người với hệ thần kinh cao cấp có khả năng phản ánh tích cực, sáng tạo.
    - - Ý thức và máy tính là 2 quá trình khác nhau về bản chất.
      - Theo chiều dọc (thế giới nội tâm con người) thì ý thức được kết cấu từ các yếu tố: tự ý thức, tiềm thức và vô thức.
      - Theo chiều ngang, ý thức được kết cấu từ 3 yếu tố cơ bản bao gồm: tri thức, tình cảm và ý chí.
    - - mang bản chất lịch sử - XH
      - là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan
      - Phản ánh sự năng động, sáng tạo
  - - - ý thức là tồn tại duy nhất, có tính quyết định; vật chất là biểu hiện của ý thức đó, do ý thức sinh ra
      - phủ nhận tính khách quan, cường điệu hóa vai trò nhân tố chủ quan, hành động bất chấp quy luật khách quan
    - - tuyệt đối hóa yếu tố vật chất sinh ra ý thức
      - phủ định tính độc lập tương đối và tính sáng tạo, năng động của ý thức
    - - vật chất quyết định ý thức
        
        nguồn gốc
        
        nội dung
        
        bản chất
        
        sự vận động, phát triển
      - ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất
        
        sự tác động của ý thức thường thay đối chậm so với sự biến đổi của thế giới vật chất
        
        ý thức tác động qua lại tới vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người
        
        ý thức chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người
        
        xã hội ngày càng phát triển thì vai trò của ý thức ngày càng lớn
      - ý nghĩa phương pháp luận
        
        xuất phát từ thực tiễn khách quan, tôn trọng quy luật khách quan
        
        phát huy tính năng động chủ quan trong nhận thức và hoạt động thực tiễn
        
        cần tổng kết thực tiễn để nâng cao năng lực nhận thức