Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

LANDAREEN ERREINUA - Coggle Diagram

- - - - TALOA: Ez dira benetako ehunak, ez organorik. Landare talofitoak, goroldioak eta hepatikak.
      - KORMOA: Benetako ehun eta oganoak dituztenak. Landare kormofitoak angiospermoak
  - - - Ehun meristematikoak zelula bizi txikiz osatuta daude, eta hauek zatitu eta desberdinduz ehunhelduak eratzen dituzte. Bi mota daude;
        
        meristemo primarioak
        
        Hazkunde luzean parte hartzen dutenak,luzetara hazi.
        
        meristemo sekundarioak
        
        Lodiera handitzen dutenak, lodieran hazi
      - EHUN HELDUAK
        
        Ehunhelduak ez dira zatitzen, ehun meristematikoetatik eratorriak dira, eta funtzio jakinetarako espezializatutako zelulez osatuta daude.
        
        Ehun babesleak
        
        Zelulek espaziorik utzi gabe osatzen duten estalkiak babesa emateaz, elikagaien trukea ahalbidetzen du. Bi mota daude: ehun epidermikoa eta ehun suberosoa .
        
        ehun epidermikoa:
        
        5 more items...
        
        ehun suberosoa:
        
        1 more item...
        
        Ehun eskeletikoak edo euste ehunak
        
        Pareta lodiko zelula ez-fotosintetikoek osatutako ehuna da, landareari euskarria eta sendotasuna ematen diona. Bi mota daude: kolenkima eta esklerenkima
        
        Kolenkima
        
        Zelula bizi eta erresistentez osatua, kolenkima zurtoin belarkaren epidermisaren azpian multzoka dago, eta sendotasuna zein malgutasuna ematen die zurtoinei.
        
        1 more item...
        
        Esklerenkima
        
        Esklerenkima zelula hile lodiz eta ligninaz osatua da, esklereidak edo zuntzak izan daitezke, eta landarearen zurezko zatihelduei erresistentzia mekanikoa ematen die.
        
        1 more item...
        
        Ehun eroaleak edo baskularrak
        
        Ehun eroaleak hainbat zelula motaz osatutako egitura konplexuak dira, xilema eta floema barne.
        
        Xilema
        
        1 more item...
        
        Floema
        
        1 more item...
        
        Bala baskularrak: liberiar-zurkarak
        
        Xilema eta floema zurtoinetan eta hosto nerbiazioetan multzo anatomiko-funtzionalak dira, esklerenkima zuntzek sendotasuna ematen diote. Cambiumak lodiera handitzen du, xilema trakea eta hodi liberiar berriak sortuz.
        
        1 more item...
        
        Guruin ehunak edo jariatzaileak
        
        2 more items...
        
        LANDAREEN SAILKAPENA
        
        Briofitoak: Lehortarrrak nahiz eta heztasun handia behar. Ez dituzte ehunik, beraien antolamendua TALO izena jasotzen du. Landare lehortarar primitiboak dira. Haen artean ditugu: Goroldioak eta Hepatikak.
        
        KORMOFITOAK
        
        Lehortarrak. KORMO izeneko antolamendua dute (sustraia, zurtoina, hostoa) Hauen artean ditugu: Pterifitak eta Espermafitoak
        
        Pteridofitoak
        
        2 more items...
        
        Gimnospermoak
        
        Haziak ez daude fruiti batez babestuak. Gehienak hosto iraunkorrekoak.
        
        1 more item...
        
        Angiospermoak
        
        1 more item...
        
        BRIOFITOAK: HEPATIKOAK
        
        Zapalak. Ez dituzte sustrai faltsurik (rizoideak)
        
        BRIOFITOAK: GOROLDIOAK
        
        Rizoide, sustrai faltsuak dituzte.
        
        1 more item...
- - - - Ura eta gatzak xurgatu
      - Ura eta gatzak hostoetara garraiatu
      - Ga trukaketa: CO2 hartu (sortzen den O2 askatu)
      - Fotosintesia
      - Arnasketa
      - Izerdi landua garraiatu
    - - Landareek O2 bejar dite arnasketarako eta CO2 fotosintesirako. Aldi berean O2 askatzen da fotosintesian eta CO2 arnasketan. Egunez fotosintesia eta arnasketa egiten dute, gauez soilik arnasketa.
        Gasen trukaketa hau ESTOMEN bidez egiten da.
      - Fotosintesia
        
        Material ez organikoa organikoa eraldatzeko prozesua da argi energia erabiliz. Formula orokorra
        CO2+6H2O+light→C6H12O6+6O2
        
        Bi fase ditu:
        
        Fase argia: Kloroplastoen tilakoideetan. Ura behar da elektroi garraiorako, oxigenoa askatuz. Energia garraio horren ondorioz ATP (energia kimikoa) lortzen da
        
        Fase iluna: Kloroplastoen estroman gertatzen da. Ez da argirik behar. Calvin zikloaren bidez CO2 glukosa bihurtzen da, energia gastua dagoelarik.
        
        Arnasketa
        
        Energia lortzeko prozesua. Mitokondrioetan egiten da.
        
        Kloroplastoetan lortutako glukosa erabiltzen da, degradatu egiten da, loturetako energia lortuz. ATP (energia kimikoa)
        
        Glukosa+6o2→6co2+6h2o+energia
        
        Izerdi landua garraioa
        
        Izerdi landua, landareak sortu dituen karbohidratoz, aminoazidoz,... osatutako disoluzioa da. Floema bidez garraiatzen da landarearen atal guztietara.
        
        5 more items...
  - - - Barne estimuloei erantzuteko: fitohormoanak, landariaren hazkuntza eta garapena eragulatzen dute.
        
        Kanpo estimuloei erantzuteko:
        
        Tropismo eta nastiak mugimenduak
        
        Fotoperiodoak (argiztapen perodioari ematen dio erantzuna)
    - - Hormonak zelula bereziek sortzen dituzte, ez dute guruinik. Hazkuntzarekin, frutuaren heltzea. Loreatzea,... kontrolatzen dute batez ere.
        
        Auxinak: Hazkuntzarako hormona nagusia
        
        Gibelinak: Loratzea eta frutuaren heltzea
    - - Tropismoak
        
        Estimuloari erantzuteko landareak hazkuntza mugimendua dutenean. Positiboa estimulorantz mugitzen direnean eta negatiboa kontra egiten diotenean.
        
        Fototropismoa: argia da estimuloa
        
        Gabritropismoa: grabitatea da estimuloa
        
        Tigmotropismo: Ukipena eta estimuloa
        
        Kimiotropismo: substrantzia kimiko bat da estimulua
      - Nastiak
        
        Estimuloei erantzuten diete ere baina ez hankuntza mugimenduekin baizik eta zati baten mugimenduarekin
        
        Fotonastia: argia da estimuloa
        
        Tigmonastia edo sismonastia: mugimendua da estimulua, karniboroak dira.
  - - - Egun luzeko landareak
        
        Egun laburreko landareak
        
        Egun neutroko landareak
        
        Landare hauek fotoperiodoaren eraginik gabe loratzen dira, hau ez da loraketaren erregulatzailea.
        
        Udazkenean edo neguan loratzen dira, argi-orduak gutxitzean giberelinen mailak igotzen direlako.
        
        Udaberri hasieran edo udan loratzen dira, eguneko argi orduen kopuruak balio kritiko batetik gora eginez. Baldintza horiek giberelina maila handitzen dute, loraketa abiarazten duen fitohormona.
- - - - Landareek ugalketa sexuala eta asexuala dute:
      - Asexuala: izaki bakar batek motisiz izaki berriak sortu. Ez dago lorerik ez hazirik.
      - Sexuala: Bi izakien zelulek meoisi bidez ugal zelulak sortu. Hauek ernalketa bidez izaki berriak sortu.
    - - ESTOLOIAK
        
        Lurzoruarekiko paraleloan hazten diren zurtoin meheak. Hauetatik sustraiak ateratzen dira: marrubiak
        
        TUBERKULUAK
        
        Lurpeko zurtoinak dira, mantenugaiak biltzen dituztenak. Bakoitzetik landare berri bat sor daiteke: patata
        
        ERRABOILAK
        
        Lurpeko zurtoin txikiak, hosto mamitsuz estaliak: tipula
        
        ERRIZOMAK
        
        Lurpeko zurtoinak. Hauetatik landare berriak gara daitezke: gengibrea
        
        Landare ugalketa asexual artifizial dugu ere, gizakiak egindakoa.
        
        2 more items...
        
        Aldaxkak (esquejes): landararen zati bat (zurtoin zatia normalean), lurrean sartzensustraiak atera daitezen.
      - Ugalketa asexual honen bidez ezaugarri jakin batzuk (erresisentzia, produktibitatea…) dituzten landare berriak sortzeko erabiltzen da.
    - - Landareek ziklo haplodiplontea dute (2n kromosoma duten aldia eta n kromosoma duten aldia txandakatzen dira)
        
        Fase haploidea eta fase diploidea gertatzen da;
        Organismo horiek belaunaldi txandaketa izaten dituzte:
      - BRIOFITOEN ZIKLO BIOLOGIKOA
        
        Briofitoek ura behar dute ernaltzeko, eta meiosporen bidez zabaltzen dira, esporangioak irekitzean Askatuz.
        
        Fase haploidea: gametofitoa (n)
        
        Gametofitoa da fase nagusia, talofitikoa eta antolamendu berezikoa. Gametoak arkegonio eta anteridioetan eratzen dira; anterozoideak igerian joaten dira oosfera ernaltzera, zigotoa sortuz, eta hortik esporofitoa garatzen da.
        
        Fase diploidea: esporofitoa (2n)
        
        Zigototik garatzen da gametofitoaren Gainean, eta harizpizko egitura batek esporangioa sortzen du. Esporangioan meiosporak eratzen dira, askatu eta ernamuinduz gametofito berriak sortzeko.
        
        Ikuskorra dugun zatia gametofitoa da (n). Bertan sortzen dira anterozoide eta oosfera. Ernaltzean esporofitoa (2n) sortzen da. Meiosis bidez esporak sortu eta sakabanatuko dira.
      - PTERIDOFITOEN ZIKLO BIOLOGIKOA
        
        Fase diploidea: esporofitoa (2n)
        
        Esporofitoa da fase nagusia, gametofitoaren bizkar hazten den gorputz kormoduna. Iratzeek errizomatik frondeak garatzen dituzte, eta hauen atzealdean soroak daude, non esporangioek meiosporak sortu eta askatzen dituzten gametofito berriak ernamuindu daitezen.
        
        Fase haploidea: gametofitoa (n)
        
        Protaloa bihotz formako gametofitoa da, erizoide txikiekin. Bertan anteridioek anterozoideak eta arkegonioek oosfera sortzen dituzte; anterozoideak igerian joan eta oosfera ernaltzen dute, zigotoa eratu eta esporofitoa garatzen delarik.
        
        Esporen bidez sakabanatzen dira ere baina ikuskorra dugun zatia esporofitoa da (2n). Esporak soroetan (esporangioak) eratzen dira.
      - ANGIOSPERMOEN ZIKLO BIOLOGIKOA
        
        Haziak fruitu bihurtutako obolutegi barruan garaten da. Orokorrean lore hemafroditak dituzte. Zatiak:
        
        Kaliza: Sepalo multzoa
        
        Korola: Petalo multzoa
        
        ANDROZEOA: Gametofito arra. Lorezilez (estamina) osatuta. Lorezil bakoitza harizpi eta anteraz osatua (polen aleak barruan)
        
        GINEZEOA: Gametofito emea. Karpeloz (pistiloa) osatua. Estigma, estilo eta obulutegiaz osatuta
  - - - Fase haploidea (n): kromosoma erdi duten gametoak daude.
        
        Fase diploidea (2n): kromosoma kopuru osoa duen zigoto dago.
  - - - Gimnospermoetan pinaburua zabaltzean hazia zuzenean sakabanatzen da.
        Haziak sakabanatzeko bi modu egoten dira:
      - ANEMOKORIA: Haizeak sakabanatzen dituenenan, gimnospermoetan eta fruitu anemokoroak dituzten angiospermoetan
        
        ZOOKORIA: Animalien bidez. Angiospermoetan, fruitua jatean edo frutua itsatsita eramanez.