Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Chương 2: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG - Coggle Diagram

- - - - Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan
        
        Ý thức là sự phản ánh tích cực, sáng tạo gắn với thực tiễn xã hội
        
        Trao đổi thông tin giữa chủ thể và đối tượng phản ánh
        
        Xây dựng các học thuyết, Lý thuyết khoa học
        
        Vận dụng để cải tạo hoạt động thực tiễn
        
        Ý thức là "hình ảnh" về hiện thực khách quan trong óc người; Nội dung phản ánh là khách quanHình thức phản ánh là chủ quan
      - Ý thức mang bản chất lịch sử - xã hội
        
        Điều kiện LS
        
        Quan hệ xã hội
    - - Các cấp độ của ý thức
        
        Tự ý thức
        
        Tiềm thức
        
        Vô thức
      - Vấn đề trí tuệ nhân tạo
        
        Phân biệt ý thức và máy tính điện tử là 2 quá trình khác nhau về bản chất
      - Các lớp cấu trúc của ý thức
        
        Tình cảm
        
        Niềm tin
        
        Tri thức
        
        Ý chí
    - - CNDVSH
        
        Xuất phát từ thế giới hiện thực để lý giải nguồn gốc của ý thức; coi ý thức cũng chỉ là một dạng vật chất đặc biệt, do vật chất sản sinh ra
      - CNDT
        
        Ý thức là bản thể đầu tiên, tồn tại vĩnh viễn, là nguyên nhân sinh thành, chi phối sự tồn tại, biến đổi của toàn bộ thế giới vật chất
      - CNDVBC
        
        Ý thức xuất hiện là kết quả của quá trình tiến hoá lâu dài của giới tự nhiên, của lịch sử trái đất, đồng thời là kết quả trực tiếp của thực tiễn xã hội - lịch sử của con người
    - - Nguồn gốc TN
        
        Phản ảnh
        
        TG khách quan
        
        Bộ óc người
      - Nguồn gốc XH
        
        Lao động
        
        Nhận thức sự vật có hệ thống
        
        Từ dáng đi khom chuyển thành dáng đi thẳng
        
        Hoàn thiện dần chức năng của bộ óc
        
        Nối dài giác quan của con người
        
        Hình thành ngôn ngữ
        
        Ngôn ngữ
        
        Chuyển tải tư duy, ý thức
        
        Đỡ lệ thuộc vào các đối tượng vật chất cụ thể -> Tư duy phát triển
  - - - Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức
      - Vật chất quyết định nội dung của ý thức
      - Vật chất quyết định bản chất của ý thức
      - Vật chất quyết định sự vận động, pháttriển của ý thức
    - - ý thức tácđộng trở lại thế giới vậtchất, thường thay đổichậm so với sự biến đổicủa thế giới vật chất
      - Sự tác độngcủa ý thức đối với vậtchất phải thông quahoạt động thực tiễn củacon người
      - vai trò của ý thứcthể hiện ở chỗ nó chỉ đạohoạt động thực tiễn củacon người
      - xã hội càng pháttriển thì vai trò của ýthức ngày càng to lớn,nhất là trong thời đạingày nay
    - - CNDT
        
        Ý thức là tồn tại duy nhất,tuyệt đối, có tính quyết định;còn thế giới vật chất chỉ làbản sao, biểu hiện khác của ýthức tinh thần, là tính thứ hai,do ý thức tinh thần sinh ra
        
        Phủ nhận tính khách quan,cường điệu vai trò nhân tốchủ quan, duy ý chí, hànhđộng bất chấp điều kiện, quyluật khách quan
      - CNDVSH
        
        Tuyệt đối hoá yếu tố vậtchất sinh ra ý thức, quyếtđịnh ý thức
        
        Phủ nhận tính độc lập tươngđối và tính năng động, sángtạo của ý thức trong hoạtđộng thực tiễn; rơi vào trạngthái thụ động, ỷ lại, trôngchờ không đem lại hiệu quảtrong hoạt động thực tiễn7
  - - - Vận động là một phương thức tồn tại của VC
        
        Vật chất chỉ tồn tại bằng cách vận động và chỉ thông qua vận động mà vật chất biểu hiện sự tồn tại của mình
        
        Con người chỉ nhận thức sâu sắc về sự vật thông qua trạng thái vận động của giới vật chất
      - Vận động là một thuộc tính cố hữu của vật chất
        
        Vận động của vật chất là vận động tự thân
        
        Vận động sinh ra cùng với sự vật và chỉ mất đi khi sự vật mất đi => chuyển hóa thành sự vật và hình thức vận động khác (vận động nói chung vĩnh cửu)
    - - Quan niệm Ăngghen
        
        Để có một quan niệm đúng đắn về vật chất, cần phải có sự phân biệt rõ ràng giữa vật chất với tính cách là một phạm trù triết học, một sáng tạo, một công trình trí óc của tư duy con người trong quá trình phản ánh hiện thực chứ không phải là sản phẩm chủ quan của tư duy
        
        Các sự vật, hiện tượng của thế giới, dù rất phong phú, muôn vẻ nhưng chúng vẫn có một đặc tính chung, thống nhất đó là tính vật chất - tính tồn tại, độc lập không lệ thuộc vào ý thức
      - Quan niệm Lênin
        
        V.I.Lênin đã tiến hành tổng kết toàn diện những thành tựu mới nhất của khoa học, đấu tranh chống mọi biểu hiện của chủ nghĩa hoài nghi, duy tâm
        
        Lênin đã tìm kiếm phương pháp định nghĩa mới cho phạm trù vật chất thông qua đối lập với phạm trù ý thức
      - Định nghĩa VC của LN
        
        "Vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”
        
        Nội dung Đn
        
        Thuộc tính cơ bản nhất, phổ biến nhất của mọi dạng vật chất là Tồn tại khách quan
        
        Có thể nhận thức được :"Chép lại, chụp lại, phản ánh"
        
        PP Đn: Không thông thường
        
        Không quy được khái niệm cần định nghĩa vào một khái niệm khác rộng hơn, đồng thời chỉ ra đặc điểm riêng của nó
        
        Ý nghĩa
        
        Giải quyết một cách đúng đắn và triệt để cả hai mặt vấn đề cơ bản của triết học
        
        Triệt để khắc phục được những hạn chế của CNDV cũ, bác bỏ CNDT, bất khả tri
        
        Khắc phục được khủng hoảng, đem lại niềm tin trong khoa học tự nhiên
        
        Tạo tiền đề xây dựng quan điểm duy vật về xã hội, và lịch sử loài người
        
        Là cơ sở để xây dựng nền tảng vững chắc cho sự liên minh ngày càng chặt chẽ giữa triết học duy vật biện chứng với khoa học
    - - Lênin phân tích
        
        Cái bị tiêu tan không phải là nguyên tử, không phải “vật chất tiêu tan” mà chỉ có giới hạn hiểu biết của con người về vật chất là tiêu tan
        
        Những phát minh có giá trị to lớn của vật lý học đương thời không hề bác bỏ vật chất mà chỉ làm rõ hơn hiểu biết còn hạn chế của con người về vật chất
        
        Vật lý học không bị khủng hoảng mà đó chính là dấu hiệu của một cuộc cách mạng trong khoa học tự nhiên
      - Sự biến đổi
        
        Chủ nghĩa duy tâm trong một số khoa học tấn công và phủ nhận quan niệm về vật chất của chủ nghĩa duy vật
        
        Một số nhà khoa học tự nhiên trượt từ chủ nghĩa duy vật máy móc, siêu hình sang chủ nghĩa tương đối, rồi rơi vào chủ nghĩa duy tâm
        
        Các nhà khoa học, triết học duy vật tự phát hoài nghi quan niệm về chất của Chủ nghĩa duy vật trước đó
      - Các cuộc CM
        
        1895: Rơn ghen phát hiện ra tia X
        
        1896: Béc-cơ-ren phát hiện được hiện tượng phóng xạ
        
        1897: Tôm-xơn phát hiện ra điện tử
        
        1901: Kaufman chứng minh khối lượng biến đổi theo vận tốc của điện tử
        
        1905,1916: Anhxtanh thuyết tương đối hẹp và rộng
    - - Thế giới VC tồn tại vĩnh viễn, không tự nhiên sinh ra, không mất đi
      - Mọi tồn tại của thế giới VC đều là những dạng cụ thể của VC, nên chúng có mối liên hệ qua lại, tác động qua lại lẫn nhau
      - Chỉ có một thế giới duy nhất là thế giới vật chất, có trước, quyết định ý thức con người
    - - CNDV trước Mác
        
        Cận đại
        
        Đồng nhất vật chất với khối lượng; giải thích sự vận động của thế giới vật chất trên nền tảng cơ học; tách rời vật chất khỏi vận động, không gian và thời gian
        
        => Không đưa ra được sự khái quát triết học trong quan niệm về thế giới vật chất=> Hạn chế phương pháp luận siêu hình
        
        Chứng minh sự tồn tại thực sự của nguyên tử là phần tử nhỏ nhất của vật chất vĩ mô thông qua thực nghiệm của vật lý học cổ điển
        
        Cổ đại
        
        Phương Đông: Thuyết tứ đại, âm dương, ngũ hành
        
        Phương Tây: Nước, Lửa, Không khí
        
        Tích cực
        
        Xuất phát từ chính thế giới vật chất để giải thích thế giới
        
        Là cơ sở để các nhà triết học duy vật về sau phát triển quan điểm về thế giới vật chất
        
        => Vật chất được coi là cơ sở đầu tiên của mọi sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan
        
        Hạn chế
        
        Nhưng họ đã đồng nhất vật chất với một dạng vật thể cụ thể
        
        Những yếu tố khởi nguyên mà các nhà tư tưởng nêu ra đều mới chỉ là các giả định, còn mang tính chất trực quan cảm tính, chưa được chứng minh về mặt khoa học
      - CNDT
        
        Thừa nhận sự tồn tại của sự vật, hiện tượng vật chất nhưng phủ định đặc tính tồn tại khách quan của chúng
- - - - Đặc điểm của PBCDV: Là sự sự thống nhất giữa thế giớiquan duy vật và phương pháp luậnbiện chứng; giữa lý luận nhận thứcvà lôgíc biện chứng; được chứngminh bằng sự phát triển của khoahọc tự nhiên trước đó
      - Vai trò của PBCDV: Là phương pháp luận trongnhận thức và thực tiễn để giảithích quá trình phát triển củasự vật và nghiên cứu khoa học
      - Phép biện chứng: là học thuyết nghiên cứu, khái quát biệnchứng của thế giới thành các nguyên lý, quy luật khoa họcnhằm xây dựng phương pháp luận khoa học
    - - BCCQ là tư duy biện chứng
      - BCKQ là biện chứng của thế giới vật chất
  - - - Khái niệm Nguyên lý được hiểu như các tiên đề trong cáckhoa học cụ thể. Nó là tri thức không dễ chứng minh nhưngđã được xác nhận bởi thực tiễn của nhiều thế hệ con người,người ta chỉ còn phải tuân thủ nghiêm ngặt, nếu không thì sẽmắc sai lầm cả trong nhận thức lẫn hành động
      - Nguyên lý mối liên hệ phổ biến
        
        Khái niệm
        
        Liên hệ: là quan hệ giữa haiđối tượng mà sự thay đổi củamột trong số chúng nhất địnhlàm đối tượng kia thay đổi
        
        Mối liên hệ: dùng để chỉ các mốiràng buộc tương hỗ, quy định vàảnh hưởng lẫn nhau giữa các yếutố, bộ phận trong một đối tượnghoặc giữa các đối tượng với nhau
        
        Mối liên hệ
        
        Tác động qua lại
        
        chuyển hoá lẫn nhau
        
        Làm điều kiện, tiền đề quy định lẫn nhau
        
        Tất cả mọi sự vật hiện tượng cũng như thế giới, luôn luôn tồntại trong mối liên hệ phổ biến quy định ràng buộc lẫn nhau,không có sự vật hiện tượng nào tồn tại cô lập, riêng lẻ, khôngliên hệ
        
        Mối liên hệ phổ biến: khi phạm vi bao quát của mốiliên hệ không chỉ giới hạn ở các đối tượng vật chất, màđược mở rộng sang cả liên hệ giữa các đối tượng tinhthần và giữa chúng với đối tượng vật chất sinh ra chúng
        
        Các tính chất
        
        Tính khách quan: Mối liên hệ phổ biếnlà cái vốn có, tồn tạiđộc lập với conngười; con người chỉnhận thức sự vậtthông qua các mốiliên hệ vốn có củanó
        
        Tính đa dạng, phong phú, muôn vẻ … mọi sự vật, hiệntượng đều có những mối liên hệ cụ thể và chúng có thểchuyển hóa cho nhau; ở những điều kiện khác nhau thìmối liên hệ có tính chất và vai trò khác nhau
        
        Ý nghĩa
        
        Biết phân loại từng mối liên hệ, xem xét có trọng tâm, trọng điểm, làm nổi bật cái cơ bản nhất của sự vật, hiện tượng
        
        Từ việc rút raMLH bản chấtcủa sự vật, talại đặt MLH bản chất đótrong tổng thểcác MLH củasự vật xem xétcụ thể trongtừng giai đoạnlịch sử cụ thể
        
        Nhận thứcsự vật trong mối liên hệ giữa các yếu tố, các mặt của chính sự vật và trong sự tác động giữa sự vật đó với các sự vật khác
        
        Cần tránh phiến diện siêu hình và chiết trung, ngụy biện
      - Nguyên lý về sự phát triển
        
        Khái niệm
        
        Quan điểm siêu hình
        
        Phát triển chỉ là sự tănghoặc giảm về mặt lượng,không có sự thay đổi vềchất, không có sự ra đờicủa sự vật, hiện tượngmới
        
        Phủ nhận sự phát triển,tuyệt đối hóa mặt ổn địnhcủa sự vật, hiện tượng
        
        Quan điểm biện chứng
        
        Phát triển là sự vận độngtheo hướng đi lên, từ thấpđến cao, từ đơn giản đếnphức tạp, từ chưa hoàn thiệnđến hoàn thiện của sự vật
        
        Sự phát triển không diễn ratheo đường thẳng mà quanhcó phức tạp thậm chí cónhững bước thụt lùi