Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
การพยาบาลผู้สูงอายุที่มีปัญหาสุขภาพด้านระบบประสาท - Coggle Diagram
การพยาบาลผู้สูงอายุที่มีปัญหาสุขภาพด้านระบบประสาท
โรคสมองเสื่อม(Dementia)
ความหมาย
คือ กลุ่มอาการที่เกิดขึ้นมากที่สุดและเพิ่มจำนวนขึ้นอย่างมาก และเกิดการทำงานของสมองที่เสื่อมลง เกิดเยอะในผู้สูงอายุ เกิดความผิดปกติของความจำ ระยะสั้นและระยะยาว ภาษา การสื่อสาร การตัดสินใจ
เกิดความผิดปกติของความจำ
Immediate Memory เกิดขึ้นทันทีทันใด
Recent Memory เป็นความจำที่ผ่านไปไม่นาน ระยะสั้นๆ
*จะเริ่มเสื่อมก่อน
Remote Memory ในอดีต ex.ความจำสมัยเรียนประถม
สาเหตุ
โรค Alzheimer เกิดจากความเสื่อมของประสาท ทำให้สูญเสียเนื่อเยื่อสุดท้ายสมองจะฝ่อและตาย
Vascular Dementia ภาวะสมองเสื่อม เนื่องจากโรคหลอดเลือดสมอง
อาการ
ความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันลดลง
สูญเสียความจำระยะสั้น ex.เรียกชื่อสิ่งของไม่ถูก
สับสน หลงทิศทาง เดินหลง
การวางแผนการจัดการ การตัดสินใจลดลง
Ex. การทอนเงิน การนับเงิน
มีปัญหาการสื่อสาร การใช้ภาษา
พยาธิสภาพ
เกิดจาก Alzheimer
เกิดจากการรวมตัวของโปรตีนที่ผิดปกติรวมตัวกันเป็น plaques และถูกล้อมด้วยเซลล์ที่เสื่อมสภาพ เรียกรวมกันว่า Beta-amyloid plaques จะทำให้เซลล์ประสาทตายในส่วนที่สมอง Hippocampus ที่เด่นเรื่องความจำจะเสื่อมสภาพ เหี่ยวและย้น
การพยาบาล
ระดับเล็กน้อย
กระตุ้นให้ผู้ป่วยทำกิจวัตรประจำวันเดิมๆเยอะๆ ฝึกการเข้าสังคม ทำงานฝีมือ
ระดับปานกลาง
เจอใน2-10 ปีหลัง เริ่มแก้ไขปัญหาไม่ได้ คำนวณง่ายๆไม่ได้ ทำกิจวัตรประจำวันไม่ได้ คงสภาพและนำให้ผู้ป่วยดูและกิจวัตรประจำวันด้วยตัวเองให้มากที่สุด
ระดับรุนแรง
ผู้ป่วยช่วยเหลือตัวเองไม่ได้เลย ส่งผลเกี่ยวกับกิจวัตรประจำวัน100% ช่วยเหลือดูแลกิจวัตรประจำวันบนเตียงทั่งหมด /ป้องกันภาวะแทรกซ้อน
การจัดการอาการสมองเสื่อม
ด้านการสูญเสียความทรงจำ/การรู้คิด
กิจกรรมที่ให้ผู้ป่วยระลึกถึงความหลัง
เล่นเกม เข้าสังคม พบปะเพื่อนฝูง
ด้านการหลงทิศทาง
จัดทำป้ายบอกทาง
พกบัตประจำตัว
จัดกิจกรรมเบี่ยงเบนความสนใจ
ด้านการขับถ่ายปัสสาวะและอุจจาระ
ดูแลให้เข้าห้องน้ำทุก2ชม
จัดทำเครื่องหมาย ทิศทางไปห้องน้ำ
จัดหาหม้อนอนให้แก่ผู้ป่วย
ด้านการสื่อสาร
เบี่ยงเบนความสนใจไม่คุยเรื่องที่ผู้ป่วยพูดวนซ้ำไปซ้ำมา
ภาวะสับสนเฉียบพลัน (Delirium)
สาเหตุ
ยานอนหลับ
ขาดสารน้ำอย่างรุนแรง
โรคของระบบประสาทส่วนกลาง
ติดเชื้อรุนแรง
อาการ
กระวนกระวาย สับสน เพ้อ เอะอะโวยวาย มักเกิดในเวลากลางคืน
เกิดในช่วงเวลาสั้นๆ
มีสาเหตุจากโรคทางกายนำมาก่อนจะมีอาการกระสับกระส่าย
ประสาทหลอน หลงผิด หูแว่ว ภาพหลอน
ความจำบกพร่อง ความจำที่เพิ่งเกิดขึ้น
พยาธิสภาพ
ภาวะซึมสับสน เป็นอาการที่เกิดจากความผิดปกติของการทำงานของระบบประสาทซึ่งเป็นผลจากปฏิกิริยา oxidative metabolism ที่ผิดปกติของเซลล์ประสาทในสมอง เกิดความผิดปกติของการสังเคราะห์และหลั่งสารสื่อประสาทโดยเฉพาะ Acetylcholine และ Dopamine ทำให้มีการหลั่งลดลง มีผลขัดขวาง ควบคุมการรู้คิด พฤติกรรมและอารมณ์
การประเมินภาวะซึมสับสนเฉียบพลัน
เครื่องมือวัดระดับความรุนแรงของภาวะซึมซับสนเฉียบพลัน
แบบประเมิน MMSE-Thai
แบบประเมิน CAM
การรักษา
ใช้ยา
ยา haloperidol
ยากลุ่ม Benzodiazepine
ไม่ใช้ยา
จัดสภาพแวดล้อมของผู้สูงอายุให้ปลอดภัยเพราะผู้สูงอายุอาจจะมีพฤติกรรมตอบสนองต่ออาการหลงผิดประสาทหลอน
ปรับสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมเช่น มีนาฬิกา ปฏิทิน
โรค Parkinson’s
สาเหตุปัจจัยเสี่ยง
อายุโดยมากพบในผู้ที่มีอายุมากกว่า 50 - 60 ปี
เพศ พบในเพศชายมากกว่าเพศหญิง
เชื้อชาติ พบมากในผู้ที่อยู่ด้านเหนือของยุโรปและอเมริกา
สิ่งแวดล้อม อาจเกิดจากการติดเชื้อหรือได้รับสารพิษ
พยาธิสภาพ
เกิดจากพยาธิสภาพที่ Basal ganglia บริเวณ Substantia nigra เกิดจากเซลล์ของสมอง ไม่สามารถสร้างสาร Dopamine ได้อย่างเพียงพอ สารเคมีที่เรียกว่า Dopamine จะทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมไปยังสมองส่วนที่เรียกว่า corpus striatum ทำให้การทำงานของกล้ามเนื้อมีกำลังและประสานกันได้อย่างดีหากเซลล์สมองส่วนนี้ไม่สามารถสร้างสารดังกล่าวได้อย่างเพียงพอการทำงานของกล้ามเนื้อจะไม่ประสานกันมือจะกระตุกไม่สามารถทำงานที่ต้องประสานงานของกล้ามเนื้อ โดยปกติแล้ว สารDopamine ถูกเปลี่ยนมาจากกดอะมิโนไทโลซีนโดยใช้เอนไซม์ THนี้ ก็มี ปริมาณน้อยลงในผู้ป่วยพาร์กินสัน เช่นเดียวกัน
อาการ
มือ แขน ขากรรไกร ศรีษะมีอาการสั่น
ลำตัว ด้านหลังของคอ ข้อศอก มีอาการแข็ง
เคลื่อนไหวช้า ช่วงการเดินแคบ ไม่แกว่งแขน
ท่าทางการเดินก้าวเล็ก ซอยทีทีโน้มตัวไปข้างหน้าทรงตัวไม่มั่นคง
การรักษา
รักษาด้วยยา
ยาที่ช่วยเพิ่มระดับโดปามีนให้สูงขึ้น
ยาในกลุ่มที่สังเคราะห์ขึ้นเพื่อทำหน้าที่แทนโดปามีน
ยาที่ยับยั้งเอนไซม์ COMT
ยาที่ยับยั้งเอนไซม์ MAO-B
ยากลุ่ม Anticholinergics
การผ่าตัด
การผ่าตัดด้วยการกระตุ้นสมองส่วนลึกด้วยไฟฟ้า
การผ่าตัดการจี้ด้วยความร้อน
ระยะความรุนแรง
ระยะที่1 มีความผิดปกติของการเคลื่อนไหวเพียงเล็กน้อยที่แขนหรือขาเพียงซีกใดซีกหนึ่งของลำตัว
ระยะที่2 มีความผิดปกติของการเคลื่อนไหวเพียงเล็กน้อยพี่แขนหรือขาทั้งสองข้างของลำตัว
ระยะที่3 มีความผิดปกติของการเคลื่อนไหวทั้งสองข้างรวมกับ ความผิดปกติในการทรงตัวให้อยู่ในภาวะสมดุล
ระยะที่4 มีความผิดปกติของการเคลื่อนไหวอย่างมากและต้องได้รับการช่วยเหลือพอสมควรในการดำเนินชีวิต
ระยะที่5 มีความผิดปกติของการเคลื่อนไหวอย่างมากและมักใช้ชีวิตอยู่บนเตียงหรือรถเข็นอาจสามารถเดินได้ถ้าได้รับการช่วยเหลือ
การพยาบาล
ออกกำลังกายยืดกล้ามเนื้อบริหารข้อต่างๆฝึกการเดินก้าวเท้าให้ยาวเดินลงส้นเท้าแกว่งแขนขณะเดิน
ส่งเสริมการเคลื่อนไหวใบหน้าและลิ้นกระตุ้นให้อ่านออกเสียงดังใช้อุปกรณ์ช่วยในการสื่อสาร
ให้เปลี่ยนท่าช้าๆใช้อุปกรณ์พยุง/ไม้ค้ำยัน และจัดสภาพแวดล้อม
ภาวะซึมเศร้า (Depression)
สาเหตุ
ประสบกับเหตุการณ์ที่รุนแรงและเลวร้ายของชีวิต
เปลี่ยนแปลงบทบาทหน้าที่เช่น เกษียณอายุ
โรคเรื้อรังเช่นโรคหลอดเลือดในสมอง
ประวัติคนในครอบครัวมีภาวะซึมเศร้า หย่า หม้าย
พยาธิสภาพ
อาการซึมเศร้าทำให้เกิดการกระตุ้นตัวรับ B2-presynaptic ส่งผลให้มีการปล่อยสารสื่อประสาท (สารสื่อประสาท) รวมทั้ง Norepinephrine, Serotonin, Dopamine ลดลงและยังสัมพันธ์กับความผิดปกติของระบบประสาทและต่อมไร้ท่อ ระดับ neuroendocrine ในผู้สูงอายุที่เป็นโรคซึมเศร้าพบว่ามีระดับ cortisol สูงขึ้น โดยในผู้สูงอายุที่เป็นโรคซึมเศร้าจะมีปริมาตรสมองของฮิบโปแคมปัสลดลงจากสาเหตุ การหดตัวของเดนไดรต์ การสร้างระบบประสาทของเดนเททไจรัส และเซลล์เกลีย ซึ่งการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น คอร์ติซอลสัมพันธ์กับความผิดปกติในการควบคุมการหลั่งคอร์ติซอล ส่งผลให้คอร์ติโซหลังเพิ่มขึ้น นอกจากนี้ยังพบว่าเกิดจากความผิดปกติของต่อมไทรอยด์และการหลั่งฮอร์โมนการเจริญเติบโต
อาการ
ด้านอารมณ์ รู้สึกเศร้าหดหู่สะเทือนใจ ร้องไห้ง่ายรู้สึกเบื่อหน่ายไปหมด อารมณ์เหล่านี้จะเป็นเกือบทั้งวันและติดต่อกันเกือบทุกวันนานกว่า2อาทิตย์ขึ้นไป
ด้านร่างกาย นอนไม่หลับ เบื่ออาหาร น้ำหนักลด
ด้านบุคลิกภาพ เชื่องช้าเฉื่อยชาลง พูดน้อย คิดนาน ซึม
ด้านความคิด มีคิดเรื่องฆ่าตัวตาย
ระดับ/การพยาบาล
Mild เบื่อหน่าย หดหู่ดำรงชีวิตประจำวันได้ จิตบำบัดต่างๆ กิจกรรมแบบกลุ่มบำบัด
Moderate ซึม พูดน้อย วิตกกังวล กระทบกับการใช้ชีวิตประจำวัน จิตบำบัดและกระตุ้นสมอง เฉพาะที่ด้วยสนามแม่เหล็ก
Severe กังวลสูง ประสาทหลอน ทำร้ายตัวเองและฆ่าตัวตาย ให้ยาต้านซึมเศร้าร่วมกับรักษาด้วยไฟฟ้าตามแผนการรักษา
การประเมินภาวะซึมเศร้า
แบบประเมิน TGDS
คู่มือสำรวจอารมณ์เศร้าด้วยตัวเองในผู้สูงอายุไทย