Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Jesus eta bere garaiko gizartea - Coggle Diagram
Jesus eta bere garaiko gizartea
Plestina jesusen garaian
Jesus jaio zen lurraldea, Palestina, aldi hartan Inperio Erromatarren probintzia zen
Zazpi administraziotan banatu zen Palestina
Idumea
Samaria
Judea
Galilea
Trakonitida
Dekapolis
Perea
Betebeharrak
Erromari bi eratako zergak ordaintzera
Zuzeneko zergak
Zeharkako zergak
Palestinarrek ezin zuten heriotza-zigorrik eman Erromaren baimenik gabe
Onurak
Palestinarrek Erromak eraikitako komunikabide-sarearen onurak jaso zituzten
Komunikabide horiek beren artean lotuta zeuden eta Inperioko edozein tokitara iristea bideratzen zuten
Administrazio-antolakuntzak posta-sistema eratu zuen eta horrek ere onurak zekarzkien palestinarrei
Erromatarrek herri-lan ugari egin zituzten: akueduktuak, antzokiak, iturriak, termak eta abar
Erromatarrek juduen erlijioa, legeak eta erakundeak errespetatzen zituzten
Augustoren bakealdiaren garaian jaio zen Jesus
Soldadu okupatzailek era basatian erantzuten zuten edozein matxinada-ahaleginen aurka
Palestinarren altxamendua ondoren, K.o. 70ean Tito jenerala Jerusalemen sartu zen legioekin tenplua suntsitu zuen
Palestinaren antolakuntza politikoa
Herodes Handia
Erromako senatuak Palestina osoko errege izendatu zuen K.a. 37an eta K.o 4ra arte
Aginpide mugatua izan zuen. Palestina Erromaren menpe baitzegoen.
Erresumako mugak zaindu behar zituen bere soldaduez
Agintari eta administratzaile gisa zituen dohain handien parean, erregetzarentzako mehatxua zirela uste zuen guztien aurka
Herodesek Israelgo errege deitzen zuten haur baten jaiotzaren berri izan zuelako
Hil zenean bere hiru semeen artean banatu zuen erresuma, baina Erromak gobernari gisa soilik onartu zituen
Pontzio pilato
Judeako gobernari erromatarra izan zen K.o. 26tik 37a arte
Haren egitekoa Palestinako zazpi administrazioak kontrolatzea zen
Erromak ezartzen zituen zergak kobratzea eta heriotza-epaiak baimentzea
Jesusen epai eta heriotzan juduek zuten erruduntasuna azpimarratzeko aurkeztu izan da era horretara
Biltzar nagusia edo sanedrina
Juduen aginte-organo berezia zen
Hala, Biltzar Nagusiak, esate baterako, norbaiti heriotza-zigorra ematen bazion, ezin zen epaia aplikatu gobernari erromatarraren baimenik gabe
Erlijio-mailako epaitegi gorenaren lanak ere egiten zituen
Biltzar nagusia hiru motako 71 kidek osatzen zuten
Zaharrak, ia denak aristokraziakoak eta negozio-gizonak ziren
Apaiz nagusia eta apaizak: saduzeoak ziren, gehienbat
Lege-maisuak: fariseuak batez ere
Apaiz Nagusia zen Biltzar Nagusiaren lehendakari moduan
Haren zeregina herrialdea Erromaren kontrolpean gobernatzea zen
Palestinaren gizarte- eta erijio-egiturarekin
Gizarte egituraketa
Palestinan, Jesusen lurraldean ere, bazen zenbait gizarte-maila
K.a. I. mendeko gizarte-talde juduak ageri diren piramidea dugu beren ekonomi, politika eta erlijio garrantziaren arabera antolaturik
Aurreko sailean aipatutakoez gain, aipatzekoak ditugu gizarte-mailarik behekoenetako gizon-emakumeak
Nekazariak, ozta-ozta bizirauteko ematen zien lur apur bat zuten lantzeko
Jornalariak edo besteren konturako langileak, langabezian oso maiz
Esklabo juduak, askatasunik gabekoak
Herrixketako artisau txikiak, Hainbat lan egiten zuten: errementariak, arotzak, igeltseroak...
eskekoak eta gaixoak zeuden, gizarteko behe-mailetan, janari eta higienerik ezaren ondorioz, eskeko gehienak, gosez egoteaz gain, gaixorik ere bazeuden
Erlijio-egituraketa
Erlijioak garrantzi handia zuen Palestinan eta oso bateratua zegoen gizarte- eta politika-arazoekin
Talde erlijiososak
Apaiz nagusiak eta apaizburuak: Aginte gorena zuten: Biltzar Nagusiko lehendakari eta herriaren buru, eta familia nobleetakoak ziren
Apaizak: hiru talde zeuden, Saduzeoen gizarte-klasekoak Jerusalemgo Tenpluan betetzen zituzten kultu-eginkizunak, Herrietako apaizak eta Lebitarrak apaizen laguntzaileak.
Fariseoak: Erdi-mailako klaseetakoak ziren eta herriaren gidari izpiritualak ziren, jakintsu eta zuhurtzat jotzen zituztelako
Zeloteak: Politikan dagokionez, erromatarren aurka zeuden eta matxinada eta borroka asko prestatu zituzten. Gudan eta iskanbila-sortzaile kontsideratuak
Esenioak: Liburu Santuen hausnarketan eta otoitzean, Mesiasen etorrera itxaroten bizi ziren. Fede handiz gordetzen zuten larunbata
Link Title
Baptistak: Jordan ibaiaren ertzetan egoten ziren taldeko predikariak, herriari deika bizimodua alda zezan
Helenistak: Afrikaren iparraldeko eta Mediterraneoaren ekialdean jaiotako juduak ziren
Saduseoak: Hauen izena Salomonen egunetatik Jerusalemgo apaizen jatorria zetorren Sadoc-etik eratorria da.
Jususen garaiko erlijio-erakundeak
Legea,
Jaunaren Hitza zen juduen bizibidea zuzentzen zuena. Egunero irakurtzen zen, baina era ospetsu eta luzeagoz larunbatetan
Jerusalemgo templua
Israelgo lekurik garrantzitsuenetarikoa zen
Jerusalemgo Tenplua behartsuei dirua eta janariak banatzeko ere erabiltzen zen
nazioko zein partikularren altxorrak
gordetzen ziren tokia zen.
Haserretu zen Tenpluko saltzaileekin, azoka-leku bihurturik baitzuten eta behartsuak esplotatzen zituztelako
Eginkizunak
Erlijiozoak
Abereak opariak ezkaini
Jainkoari zalmoak abestu
Gune santu-santua zaindu
Liburu santuak
Merkataritzakoak
Abereen salmenta erre-oparietarako
Gizartekoak
Hamarrenak bildu eta behartsuei limosna eman.
Nazioko eta partikular dirudunen altxorrak gorde
Politikoak
Biltzar Nagusiaren asteroko bildurak
Sinagoga
Juduak otoitz egiteko biltzen ziren tokia zen
Egunean hiru aldiz egiten zuten
Sinagogak eskola-zerbitzua ere betetzen zuen
Horretarako, Biblia hartzen zen testuliburutzat
Herrixka orotako sinagoga izaten zen gizon helduen topagunea
Jesus sarritan joaten zen gaztaroan Nazareteko eta Kafarnaumgo sinagogara
Jaiak
Bazkoa
Mendekoste
Urteberria
Espiazioa
Etxola-jaia
Israelgo erlijio-giroa
Herri eta nazio guztietan
daude edo egon izan
dira pertsonaia batzuk, zeinetan jendeak
bere uste ona jarri ohi duen
Pertsiarren eta greziarren agintaldian Jerusalem herria errege Mesias berriaren irrikitan zegoen
Gizon-emakume askok uste zuten Mesiasek erromatarren agindupetik askatuko zituela
Bakoitzak Mesias desberdina ikusten edo itxaron zuen
Jesusen ikasleetako zenbaitek ere uste osoa, itxaropen guztia zuen harengan
Taldeak itxaroten zutena
Apaizak: buruaskiak sentitzen ziren
Eromatarrak: Matxinada piztu zezakeen lider politikoa
Baptistak: Herria egiazko erlijiora itzuliko zuen profeta
Fariseoak: Ziur zeuden herriak Moisesen Legea bete zezanean agertuko zela Mesias.
Herria: Erromatarren zapalketatik askatu eta zuzentasuna ezarriko zuen norbait
Zeloteak: Herria erromatarren menpetik atera eta guztiei erlijio judua ezarriko zien
Esenioak: Mesiasitxaronzuten: profeta, apaiza, gudaria...
