Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
การเตรียมสมุนไพรสำหรับเครื่องสำอางและยา - Coggle Diagram
การเตรียมสมุนไพรสำหรับเครื่องสำอางและยา
แบบผงแห้ง
3.อบหรือตากแห้ง
ผึ่งให้แห้ง เหมาะสําหรับพืชที่มีน้ํามันหอมระเหย มักใช้วิธีแขวนที่กระจาดที่มีรูวางไว้ในที่โปร่งไม่โดนแดดโดยตรง มีลมพัดผ่าน ใช้อุณหภูมิ 50 องศาเซลเซียส
ตู้อบแสงอาทิตย์ประหยัดพลังงาน แต่มีข้อเสียคือต้องได้รับแสงแดดโดยตรง ซึ่งอาจทําลายสารสําคัญบางชนิด
ตู้อบลมร้อนพลังงานไฟฟ้า แก๊ส ถ่าน ไม้ หรือแกลบ ข้อดีคืออุณหภูมิสม่ําเสมอ แต่ราคาตู้อบค่อนข้างแพง
4.การบดเป็นผง
หลังจากผ่านเข้าเครื่องบดแล้วให้นําไปผ่านแร่งเพื่อแยกผงยาที่มีความละเอียดไปดําเนินการต่อ
ความละเอียดของผงยาที่ใช้ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์
ใช้เป็นผงในเครื่องสําอางผ่านแร่งเบอร์ 60 ขึ้นไป
ใช้สําหรับสกัดให้บดหยาบไม่จําเป็นต้องผ่านแร่ง
หากใช้เครื่องบดที่มีตะแกรง ต้องใช้ตะแกรงหยาบที่สุด โดยใช้ตะแกรงขนาดไม่เกินเบอร์ 2
2.การล้างสมุนไพรให้สะอาด
โดยเฉพาะส่วนที่ขุดจากดินต้องล้างดินออกให้หมด และผึ่งในถาด ที่มีรูขนาดกลางเพื่อระบายน้ำ
1.การเก็บสมุนไพรสด
อายุพืช
ให้เก็บเกี่ยวสมุนไพรที่มีอายุโตเต็มที่
ช่วงระยะเวลาที่เก็บ
พืชที่ใช้ใบหรือทั้งต้นเป็นยา เมื่อพืชโตเต็มที่แล้วสามารถเก็บได้ทั้งปีให้เก็บใบที่โตเต็มที่โดยวิธีเด็ด
พืชที่ใช้ดอกเป็นยา เก็บในช่วงที่ดอกเริ่มบาน ควรเก็บในช่วงหัวค่ําหรือเก็บในช่วงเช้ามืดขณะที่พระอาทิตย์ยังไม่ขึ้น
พืชที่ใช้เปลือกต้นหรือเปลือกรากเป็นยา เก็บในช่วงปลายฤดูร้อนต่อกับฤดูฝน เพราะเปลือกจะลอกออกง่าย
พืชที่ใช้แก่นเป็นยา มักเก็บในฤดูร้อนควรเก็บกิ่ง หรือแขนงย่อยที่โตเต็มที่ และไม่ควรโค่นลําต้น
พืชที่ใช้รากหรือหัว เก็บช่วงที่พืชหยุดการเจริญเติบโต ซึ่งมักเป็นช่วงต้นฤดูหนาวถึงปลายฤดูร้อน
แบบสารสกัด
การเคี่ยวในน้ำมันหรือการหุงน้ำมัน
น้ำมันที่ใช้ควรเป็นน้ำมันพืช
ใช้สมุนไพร สด หรือแห้ง1-2 เท่า ของน้ำหนักน้ำมันพืช
ชั่งน้ำหนักสมุนไพร
ชั่งน้ำหนักน้ำมันพืช ยกขึ้นตั้งไฟปานกลาง
เมื่อน้ำมันพืชร้อน ประมาณ 100-150 องศาเซลเซียส ใส่สมุนไพรลงไปทอดจนกรอบตักกากสมุนไพรทิ้ง
กรองน้ำมันพืชด้วยผ้าขาวบาง 3 ชั้น จึงนําน้ำมันไปใช้
2.การคั้นน้ำสด
ต้องใช้สมุนไพรสด บีบเอาแต่น้ำ ซึ่งเหมาะสมกับสมุนไพรที่ทนความร้อนไม่ได้ สมุนไพรไม่ค่อยคงตัว มักต้องใช้สารกันบูด ต้องมีการควบคุมคุณภาพ
น้ำคั้นผลไม้
ใช้เครื่องคั้นน้ำผลไม้
วิธีทำล้างทําความสะอาดผิวด้านนอกของผลไม้
น้ำคั้นใบหรือเหง้า
ใช้เครื่องปั่นน้ำผลไม้
ปั่นสมุนไพรสดกับน้ำจํานวนครึ่งเท่าของน้ำหนักสมุนไพร ในเครื่องปั่นน้ำผลไม้ กรองด้วยผ้าขาวบาง
4.สกัดด้วยแอลกอฮอล์
ตัวทําละลายที่ใช้ คือ เอทิลแอลกอฮอล์
การสกัดที่ได้สารเคมีจากพืชในปริมาณมากที่สุด
ข้อเสีย คือ ได้สารที่ไม่ต้องการติดมาด้วย
การสกัดด้วยแอลกอฮอล์มีหลายวิธี
การหมัก
เหมาะสําหรับสารที่ไม่ทนต่อความร้อน
เครื่องมือที่ใช้ ถังหมัก เครื่องระเหยแห้งสุญญากาศ
วิธีทำ
ชั่งผงสมุนไพรสดหรือแห้งใส่ในถุงผ้า
แช่แอลกอฮอล์ 2-3 เท่าตัวในภาชนะปิดสนิททิ้งไว้ 7 วัน คนทุกวัน
กรองเอาส่วนน้ำ บีบสารละลายออกจากกาก
แล้วเติมสารละลายเพื่อล้างกาก ทําซ้ำเพื่อหมักซ้ำ เพื่อให้ได้สารสกัดมากที่สุด
เอาสารสกัด 2 ครั้งรวมกัน นําไปทําให้เข้มข้นด้วยเครื่องระเหยแห้งสุญญากาศ ห้ามนำไปทำให้เข้มข้นด้วยการตั้งไฟตรง หรือตุ๋นในลังถึงหรือเครื่องไอน้ำ
1.การต้ม
1.1 ให้ชั่งสมุนไพรสดหรือแห้งย่อยสมุนไพรให้มีขนาดเล็กพอประมาณ
1.2 เติมน้ำ 3-5 เท่า ของน้ำหนัก ถ้าเป็นสมุนไพรสดจะใช้น้อยกว่า ถ้าเป็นสมุนไพรแห้งให้แช่ในน้ํา 20 นาที
1.3 นำกากมาต้มซ้ำเช่นเดิม และรวมน้ำสกัด 2 ครั้ง เข้าด้วยกัน
1.4 ข้อเสีย กรณีที่จะเตรียมเก็บไว้นานๆอาจมีเชื้อแบคทีเรีย ทําให้บูดเน่าเสียได้ง่าย สามารถแก้ไขได้ 2 วิธี
เคี่ยวให้เข้มข้นมากที่สุดเท่าที่จะทําได้
เติมสารกันเสีย
1.5 ปัจจัยที่ต้องควบคุมในการสกัดแบบต้ม
อัตราส่วนระหว่างน้ำและสมุนไพร
เวลาที่ใช้ต้ม จดรายละเอียดทุกครั้งที่สกัด