Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
CHƯƠNG 3:
ĐV CHÂN KHỚP - Coggle Diagram
CHƯƠNG 3:
ĐV CHÂN KHỚP
cái ghẻ
hình thể
- đầu ngực bụng dính nhau thành 1 khối
- con đực: 2 đôi chân trc kthuc bằng đĩa hút; chân 3 lông tơ, chân 4 đĩa hút
- con cái: 2 đôi chân trc kthuc bằng đĩa hút; 2 đôi chân sau lông tơ
chu trình ptr
- con cái đào hầm giữa lớp sừng và lớp malpighi để đẻ trứng; thường đẻ vào ban đêm
- trứng - AT 6 chân - nhộng 8 chân - trưởng thành (biến thái ko htoan)
- con cái sống suốt đời trong hầm; con đực chết đi sau khi giao hợp
dịch tễ
- bệnh gặp nhiều ở lứa tuổi thanh niên với lối sống tập thể
- lây trực tiếp giữa người vs người
- lây gián tiếp qua quần áo, chăn mùng
bệnh lý
- ngứa về đêm; có đường hầm, mụn nước mụn mủ
- cho DD xanh methylen ngấm vào, đường hầm nổi rõ hơn
- rất dễ bị bội nhiễm nếu gãi nhiều, gây tổn thương da
chẩn đoán
- ls: ngứa, mụn nước ở đầu đường hầm
- cận ls: chích lây mụn nước bắt cái ghẻ
điều trị
- phải điều trị tất cả ng bệnh trong gđình/ phòng tập thể
- điều trị thuốc + vsinh cá nhân
-
bọ chét
hình thể
con trưởng thành
- đầu: miệng, mắt, lông và gai giúp định danh loài
- ngực: 3 đốt chứa 3 đôi chân chắc khỏe, nhảy xa gấp 300 lần kthuoc
- bụng: con cái chứa tinh ở 2 đốt cuối, con đực có gai giao hợp
-
-
-
phân loại
có lược
-
có 2 lược
1 ở hàm, 1 ở ngực
-
-
-
chu trình ptr
- sống tạm thời ở ĐV có xương sống máu nóng
- nhảy xa nên di chuyển từ ký chủ này sang ký chủ khác
- con cái sau khi thụ tinh, đẻ trên sàn nhà, lông thú và rác
-
bài trừ
- B1: rắc hóa chất vào nơi sống của chuột để diệt bọ chét
- B2: diệt chuột bằng thuốc / bẫy
- lưu ý: chuột chết hàng loạt, bọ chét rời vật chủ tìm máu người thay thế
muỗi
-
hình thể
con trưởng thành
đầu:
- có 2 mắt kép, có 1 đôi xúc biện hàm nhiều đốt
- miệng có vòi, 2 hàm dưới, 2 hàm trên, hạ hầu chứa ống nước bọt
ngực:
- có 3 đốt ngực, mỗi đốt ngực mang 1 đôi chân 5 đốt
- đốt ngực giữa mang đôi cánh nên rất ptr
bụng:
có 10 đốt, thấy rõ 8 đốt, những đốt bụng cuối tạo thành cquan sduc
trứng
- muỗi đẻ trứng ở mặt nước
- trứng nổi nhờ sức căng bề mặt / phao ở 2 bên (Anopheles) hay ở đầu (Culex)
ấu trùng
- 4 gđoạn hình dạng giống nhau, khác về kthuoc
- gđoạn 4 để định danh
nhộng
- hdang giống dấu phẩy
- gồm đầu, ngực, bụng
- có ống thở ở ngực trước
chu trình ptr
-
gđoạn ấu trùng
- lột xác ltiep 4 gđoạn để thành nhộng
- AT rất di động, sống trong tù ao, nước đọng
- t/ăn là những SV nổi (vi trùng, vi tảo, đơn bào) và những AT nhỏ hơn
gđoạn nhộng
- là gđoạn chuyển tiếp sâu sắc về hthai và sinh lý
- ko ăn, di động, thở nhờ 2 ống thở
gđoạn trưởng thành
- muỗi trưởng thành chui ra khỏi xác nhộng từ vết nứt dọc ở lưng
- con đực ăn dịch TV, chỉ có vai trò trong thụ tinh
- con cái dinh dưỡng bằng dịch TV, hút máu để DD và ptr trứng
-
sinh thái
- sinh sản ở nước, ưa chuộng nước đọng
- tầm bay -> phát tán mầm bệnh
- thu hút muỗi: màu sắc, a/sáng, mùi
- có loài đốt ban ngày, có loài đốt ban đêm
- sau khi hút máu, tìm nơi đậu để tiêu hóa; tùy loài thích nghi trong/ ngoài nhà.
- muỗi cái sống từ 3 tuần - 6 tháng; muỗi đực sống từ vài ngày đến 1 tháng
vai trò gây bệnh
ko gây bệnh khi muỗi đốt, chỉ ngứa và mẫn đỏ
trung gian truyền bệnh
bệnh sốt rét
- chỉ có muỗi Anopheles mới truyền bệnh sốt rét
- ko phải muỗi Anopheles nào cũng truyền bệnh sốt rét được
- muốn truyền phải sống đủ lâu để chu trình hữu tính của KST sốt rét ptr đến thoa trùng
bệnh do Arbovirus
- sốt xuất huyết: do Aedes agypti
- sốt vàng: do Aedes sp
- viêm não NB B: do Culex tritaeniorhuynchus
bệnh giun chỉ
- Wuchereria bancrofti: Culex, Aedes, Anopheles, Mansonia, đb là Culex fatigans
- Brugia malayi: Aedes, Anopheles, Mansonia
- Brugia timori: Anopheles
- bệnh giun chỉ chó: do Aedes
-
kiểm soát ĐV chân khớp
PP quản lý mtr
là biện pháp hiệu quả và bền vững; ko gây OONMT; ít tốn kém, mọi người dân đều có thể tgia
-
PP sinh học
- kẻ thù tự nhiên ăn thịt côn trùng
- kẻ thù tự nhiên gây bệnh
PP dtruyen học
- con đực vô sinh: áp dụng cho con cái chỉ giao hợp 1 lần
- vô sinh bằng PP lai ghép
- chuyển vị NST: dùng tia phóng xạ cắt NST thành từng mảnh
- thay đổi quần thể côn trùng
-
-