Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบหัวใจ หลอดเลือดและไต - Coggle Diagram

- - - - น้ำ
      - อิเล็กโทรไลต์
      - กรดด่างในร่างกาย
      - โดยการขับน้ำและเกลือแร่ส่วนเกินออกจากร่างกาย หรือดูดซึมกลับน้ำและเกลือแร่ที่ร่างกายต้องการ เพื่อควบคุมสมดุลต่างๆให้อยู่ในสภาวะปกติ
        
        ขับถ่ายของเสีย
        
        ขับสิ่งแปลกปลอมที่ได้จาก ยา สารเคมี อาหาร ออกจากร่างกาย
        
        หลั่งสาร สร้างฮอร์โมนที่จำเป็นต่อร่างกาย :
        
        erythropoietin ควบคุมการผลิตเม็ดเลือดแดงในไขกระดูก
        
        rennin-angiotensin-aldosterone ; RASS system
        
        vitamin D
    - - ลดปริมาตรของเหลวในร่างกายโดยการเพิ่มการขับออกของปัสสาวะ
      - ใช้ในการรักษาภาวะบวมน้ำ ได้แก่
        
        ภาวะหัวใจล้มเหลว (Congestive heart failure)
        
        โรคตับแข็ง (Cirrhosis)
        
        กลุ่มอาการของโรคไต(Nephrotic syndrome)
    - - Manitol is a sugar
        
        มีคุณสมบัติในการดึงน้ำจากเนื้อเยื่อต่างๆออกมา
        
        ไม่นิยมใช้ในการลดความดันโลหิตสูงแบบปกติ แต่มักใช้ในการลดความดันโลหิตขณะผ่าตัดตา (Intraocular pressure) หรือมีความดันในกระโหลกสูง
    - - ยับยั้งการทำงานของ Na+-K+-2Cl- cotransporter
        
        ทำให้ลดการดูดซึมกลับของโซเดียมและคลอไรด์ที่ thick ascending limb ของ loop of Henle
        
        จึงเพิ่มการขับออกของโซเดียม คลอไรด์ โพแทสเซียม ออกมากับปัสสาวะ
        
        อาการไม่พึงประสงค์ที่สำคัญ
        
        Hypokalemia จากการที่ยาไปยับยั้งการทำงานของ Na+-K+-2Cl- cotransporter ที่ thick ascending limb ของ Henle’s loop
        - จึงเพิ่มการขนส่งของโซเดียมไปยัง collecting duct - เพิ่มการขับออกของโพแทสเซียมและไฮโดรเจน - และทำให้เกิดความไม่สมดุลของอิเล็คโทรไลต์ตัวอื่นๆ ได้แก่ hyponatremia hypomagnesemia hypocalemia
        
        พิษต่อหู (ototoxicity)
        - เสียงแว่วในหู (tinnitus) - รบกวนการได้ยิน - เวียนศีรษะ บ้านหมุน (vertigo) - หูหนวกชั่วคราว หรือถาวร (deafness) เกิดจากการใช้ยาในขนาดสูงและการให้ยาโดยการฉีด
        
        Hyperuricemia ภาวะยูริกในเลือดสูง และทำให้เกิดโรคเก๊าท์กำเริบ เนื่องจากยาทำให้เกิดภาวะ hypovolemia จึงเพิ่มการดูดซึมกลับของกรดยูริกจาก proximal tubule ภาวะนี้ป้องกันได้จากการลดขนาดยาลง
    - - ไม่นิยมใช้เป็นยาขับปัสสาวะตัวแรกเนื่องจากฤทธิ์อ่อน
        นิยมใช้เป็นยาลดความดัน ในลูกตามากกว่า นิยมใช้ในการป้องกัน altitude/Mountain sickness เนื่องจากขับ NaHCO3 ออกจากร่างกายจึงมักทำให้เกิด metabolic acidosis Hypokalemia Paresthesias (tingling) of extremities
        
        กลไกการออกฤทธิ์
        
        เอนไซม์ Carbonic anhydrase (CA) โดยปกติจะทำหน้าที่เร่งปฏิกิริยาการรวมตัวกันของ
        
        คาร์บอนไดออกไซด์+น้ำ ได้เป็น กรดคาร์บอนิค ซึ่งจะสลายตัวอย่างรวดเร็วเป็น ไบคาร์บอเนต และ ไฮโดรเจน
        
        จากนั้น ไบคาร์บอเนตจะถูกส่งข้ามผ่านเมมเบรนออกมา ในขณะที่ไฮโดรเจนจะถูกหลั่งออกมาที่ lumen เพื่อแลกเปลี่ยนกับโซเดียม จากนั้นไฮโดรเจนจะรวมตัวกับไบคาร์บอเนตที่กรองออก กลายเป็นกรดคาร์บอนิค ซึ่งสลายตัวอย่างรวดเร็วเป็น คาร์บอนไดออกไซด์และน้ำ
        
        ยากลุ่ม CAI ไปออกฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของ CA จึงรบกวนการดูดซึมกลับของไบคาร์บอเนต ตัวอย่างยาในกลุ่มนี้ที่เป็นยารับประทาน คือ Azetazolamide
    - - ออกฤทธิ์ที่ท่อไต บริเวณ distal convoluted tubule
        
        ยับยั้งการทำงานของ Na+-Cl- symporter ที่อยู่บริเวณ luminal membrane
        
        ทำให้ลดการดูดซึมกลับของโซเดียมและคลอไรด์
        
        Thiazide diuretics
        
        Thiazide diuretic
        - Hydrochlorothiazide 25 mg
        
        Thiazide-like diuretic
        - Chlorthalidone 12.5 mg - Indapamide SR 1.5 mg
        
        อาการไม่พึงประสงค์จากยา/ข้อควรระวัง
        
        Hypokalemia จากการที่ยาออกฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของ Na+-Cl- symporter ที่ distal covouluted tubule จึงเพิ่มการขับออกของโพแทสเซียมและไฮโดรเจน
        
        ภาวะอิเล็คโทรไลต์เสียสมดุล
        - hyponatremia, hypochloremia, hypomagnesemia - hyperuricemia, hypercalemia
    - - 5.1 ENa Channel inhibitor
        
        ออกฤทธิ์ยับยั้ง Na+ channel ที่อยู่บน luminal membrane บริเวณส่วน distal tubule ของท่อไต โดยมีฤทธิ์ลดการซึมผ่านของโซเดียมผ่านผนังเซลล์ท่อไต ทำให้การดูดซึมกลับของโซเดียมลดลง และลดการเสียโพแทสเซียมออกมาในปัสสาวะ
        
        ENaC= Epithelial Sodium Channel blocker
        - Amiloride - Triamterene
        
        อาการไม่พึงประสงค์
        
        Hyperkalemia
        
        คลื่นไส้
        
        อาเจียน
        
        วิงเวียน ปวดศีรษะ
        
        ข้อควรระวัง
        
        อาจทำให้เกิดภาวะ hyperkalemia ที่มีความรุนแรงถึงชีวิตได้
        
        ความรุนแรงนั้นขึ้นกับ
        
        ขนาดยา
        
        ผู้ป่วยมีภาวะการทำงานของไตบกพร่อง
        
        การใช้ยาขับปัสสาวะกลุ่ม K+-sparing ร่วมกับยาขับปัสสาวะกลุ่ม Thiazide
      - 5.2 Aldosterone receptor antagonist (ARA) =Mineralocorticoid receptor antagonist (MRA)
        
        Aldosterone สร้างจากต่อมหมวกไต
        
        ทำงานร่วมกับเอนไซม์ rennin และฮอร์โมน angiotensin จากระบบ RAAS เพื่อควบคุมสมดุลของน้ำ โซเดียม และ โพแทสเซียม
        
        Aldosterone จะจับกับ aldosterone receptor ที่เซลล์เยื่อบุท่อไตบริเวณ collecting tubule
        
        aldosterone-receptor complex จะเคลื่อนไปในนิวเคลียสของเซลล์แล้วส่งสัญญาณเพื่อเพิ่มการสร้างและการทำงานของ Na+-Channel บริเวณ lumen และเพิ่มการทำงานของ Na + /K + ATPase บริเวณ basolateral membrane
        
        aldosterone จึงมีฤทธิ์เพิ่มการดูดซึมกลับโซเดียมและคลอไรด์ และเพิ่มการขับออกของโพแทสเซียม
        
        Aldosterone Receptor Antagonist
        - Spironolactone - Eplerinone
    - - ฮอร์โมน vasopressin เป็นฮอร์โมนที่สังเคราะห์จากสมองส่วนไฮโปธาลามัส เก็บไว้ที่ต่อมใต้สมองส่วนหลัง
        
        ใช้ในการควบคุมสมดุลน้ำในร่างกายและความดันโลหิต
        
        ออกฤทธิ์กระตุ้นให้หลอดเลือดหดตัว และเพิ่มการดูดกลับน้ำที่ไต
        
        ตัวรับที่ไต เป็นตัวรับชนิด V2-receptor อยู่บริเวณ basolateral membrane ของท่อไตบริเวณ collecting duct
        
        กลไกการออกฤทธิ์
        
        Vasopressin กระตุ้นการทำงานของเอนไซม์ adenylate cyclase และสร้าง cAMP ให้ไปกระตุ้น protein kinase A ให้ไปเติมหมู่ฟอสเฟตให้ Aquaporin ซึ่งเป็น water channel เป็นทางผ่านของน้ำที่ท่อไต
        
        เหนี่ยวนำให้ Aquaporin เคลื่อนย้ายไปที่เยื่อหุ้มเซลล์ จึงเพิ่มการดูดน้ำกลับจาก tubular ไปที่หลอดเลือด
        
        ตัวอย่างยาในกลุ่ม vasopressin receptor antagonist
        ลงท้ายด้วย _vaptan
        
        Tolvaptan
        
        Lixivaptan
        
        Mozavaptan
        
        Satavaptan
        
        Convivaptan
        
        อาการไม่พึงประสงค์
        
        Hypernatremia โซเดียมในเลือดสูง
        
        ปากแห้ง กระหายน้ำ
        
        ความดันโลหิตต่ำ
        
        ตับอักเสบ
        
        การติดตาม (monitoring)
        
        ยากลุ่มนี้มีฤทธิ์กำจัดน้ำเพียงอย่างเดียว (aquaresis) จึงทำให้ระดับโซเดียมในเลือดสูง ต้องมีการติดตามระดับโซเดียมในเลือด
        
        ความต้านทานต่อยาขับปัสสาวะ
        (Diuresis resistance)
        
        หมายถึง ภาวะบวมน้ำที่เกิดขึ้นแม้จะได้รับยาขับปัสสาวะแล้วก็ตาม ส่งผลให้ยาขับปัสสาวะที่ใช้ไม่มีประสิทธิภาพ จึงควรเปลี่ยนไปใช้ยาขับปัสสาวะที่มีประสิทธิภาพแรงกว่าแทน
        
        เพิ่มขนาด
        
        ลดขนาดยาลงแต่เพิ่มความถี่ในการให้ยา
        
        เปลี่ยนเป็นยาขับปัสสาวะชนิดฉีด
        
        ใช้ยาหลายชนิดร่วมกัน เพิ่มเสริมการทำงาน แต่ต้องไม่ออกฤทธิ์ที่ตำแหน่งเดียวกัน
        
        ลดการบริโภคเกลือ
        
        กินยาก่อนอาหารเพื่อเพิ่มการดูดซึมยา
- - - - วัตถุประสงค์ของการรักษาอาการปวดเค้นหัวใจ
        
        บรรเทาอาการปวดเค้นหัวใจ
        
        ป้องกันการเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด
        
        เป้าหมาย
        
        เพิ่มคุณภาพชีวิต
        
        เพิ่มอัตราการอยู่รอดของผู้ป่วย
      - การรักษา
        
        การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม โดยการลดปัจจัยเสี่ยง
        
        การรักษาด้วยยา
        
        ยารักษาอาการปวดเค้นหัวใจ
        
        ยาสำหรับป้องกันอาการปวดเค้นหัวใจ
        
        อาการปวดเค้นหัวใจ (angina pectoris)
        
        ปัจจัยเสี่ยง
        
        ผู้สูงอายุ
        
        โรคเบาหวาน โรคไขมันในเลือดสูง โรคความดันโลหิตสูง
        
        การสูบบุหรี่
        
        โรคอ้วน
        
        การไม่ออกกำลังกาย
        
        ผู้ป่วยที่เคยมีประวัติหรือมีบุคคลในครอบครัวเคยเป็นโรคหัวใจหลอดเลือดหัวใจมาก่อน
        
        การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมโดยการลดปัจจัยเสี่ยง
        (Lifestyle modification)
        
        ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ไขมันในเลือด ระดับความดันโลหิต
        
        หยุดสูบบุหรี่
        
        ควบคุมน้ำหนักตัว
        
        ออกกำลังกาย
        
        กลไกการออกฤทธิ์โดยทั่วไปของยารักษาอาการปวดเค้นหัวใจ
        
        ยาที่ทำให้หลอดเลือดขยายตัวจึงอาจออกฤทธิ์ผ่านหลายกลไก
        
        เพิ่มระดับ cGMP ภายในเซลล์
        
        cGMP จะกำจัดหมู่ฟอสเฟตออกจาก MLC จึงป้องกันการสร้าง actin-myosin crossbridge โดยมี NO เป็นตัวกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์ guanylyl cyclase ส่งผลให้หลอดเลือดขยายตัว
        
        ยาที่ออกฤทธิ์ผ่านกลไกนี้ คือ ยากลุ่ม organic nitrate
        
        ลดระดับแคลเซียมภายในเซลล์
        
        แคลเซียมภายในเซลล์เป็นตัวกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์ MLCK ที่เซลล์กล้ามเนื้อเรียบ การลดระดับแคลเซียมภายในเซลล์จึงทำให้หลอดเลือดขยายตัว
        
        ยาที่ออกฤทธิ์ผ่านกลไกนี้ คือยากลุ่ม β-blocker และยากลุ่ม CCB
        
        เพิ่มความเสถียรของเยื่อหุ้มเซลล์
        
        การป้องกันการเกิด depolarization ที่เยื่อหุ้มเซลล์ ทำให้เยื่อหุ้มเซลล์เสถียรขึ้นและอยู่ในระยะพักจากการเปิดของ K+ channel
        
        ยาที่ออกฤทธิ์ผ่านกลไกนี้ ได้แก่ยาที่มีฤทธิ์เป็น K+ channel opener ได้แก่ minoxidil
        
        ยาที่ใช้ในการรักษา Angina pectoris
        
        2. Calcium Channel Blocker (CCB)
        แบ่งเป็นกลุ่มตามโครงสร้างทางเคมี
        
        กลไกการออกฤทธิ์
        
        L-type Channel พบได้ที่
        
        cardiac muscle
        
        smooth muscle
        
        skeletal muscle
        
        ความจำเพาะเจาะจง
        
        DHP CCB มีผลต่อ L-type channel บริเวณหลอดเลือดมากที่สุด
        
        Non-DHP CCB มีผลต่อ L-type channel บริเวณกล้ามเนื้อเรียบที่หัวใจมากที่สุด
        
        อาการไม่พึงประสงค์
        
        หลอดเลือดขยายตัวมากเกินไป
        
        ท้องผูก เนื่องจากยากลุ่ม CCB ออกฤทธิ์ปิดกัน Ca channel ที่กล้ามเนื้อเรียบของระบบทางเดินอาหาร มักพบบ่อยในการใช้ยา verapamil
        
        ภาวะหัวใจเต้นช้า หัวใจหยุดเต้น และ AV block โดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้ยากลุ่ม non-dihydropiridine ซึ่งออกฤทธิ์เด่นที่หัวใจ และมีการใช้ยากลุ่ม B-blocker ร่วมด้วย
        
        บวมน้ำ
        เป็นผลมาจากเมื่อความดันโลหิตลดลง ไตจะตอบสนองชดเชยโดยการเพิ่มการดูดซึมกลับของโซเดียมและน้ำ จึงทำให้เกิดภาวะบวมน้ำที่อวัยวะส่วนปลาย
        
        ข้อควรระวังในการบริหารยา
        
        –CR : Controlled Release
        
        –SR : Sustained Release
        
        –MR : Modified Release
        
        –ER, XR, XL : Extended Release
        
        –PR : Prolonged Release
        
        –Retard
        
        3.β-adrenergic receptor antagonist (β-blocker)
        
        กลไกการออกฤทธิ์
        
        ลดอัตราการเต้นของหัวใจ
        
        ลดแรงบีบตัวของหัวใจ
        
        ลดการส่งสัญญาณไฟฟ้าผ่าน AV node
        
        Pharmacological Actions
        
        Heart
        
        Blood vessels
        
        Respiratory tract
        
        เภสัชจลนศาสตร์
        
        รูปการณ์กำจัดยาและการขับออกของยากลุ่ม B-blocker ทางตับและทางไต
        
        Propranolol และ metoprolol ถูกกำจัดออกทางตับเป็นหลัก จึงเหมาะสมสำหรับใช้ในผู้ป่วยโรคไต แต่ไม่ใช้ในผู้ป่วยโรคตับ
        
        Atenolol, Nadolol เกือบทั้งหมดถูกกำจัดออกทางไตเป็นหลัก จึงเหมาะสมสำหรับใช้ในผู้ป่วยโรคตับ แต่ไม่ใช้ในผู้ป่วยโรคไต
        
        อาการไม่พึงประสงค์
        
        หลอดลมตีบ จากยากลุ่ม non-selective B-blocker จากฤทธิ์ที่ปิดกั้น B2-receptor
        
        ภาวะหัวใจเต้นช้า จากฤทธิ์ที่ปิดกั้น B1-receptor (negative chronotropic effect)
        
        บดบังอาการของภาวน้ำตาลในเลือดต่ำ เช่นใจสั่น มือสั่น ผู้ป่วยจึงไม่สามารถรับรู้ได้ว่าเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ
        
        อาการทางระบบประสาทส่วนกลาง เช่นนอนไม่หลับ ฝันร้าย พบได้บ่อยกับยาที่ละลายในไขมันได้ดีและผ่าน blood brain barrier เข้าสู่สมองได้สูง เช่น propranolol เป็นต้น
        
        ข้อห้ามใช้
        
        ภาวะหัวใจเต้นช้าระดับรุนแรง
        
        ภาวะหัวใจล้มเหลวอย่างรุนแรง
        
        โรคความดันโลหิตต่ำระดับรุนแรง
        
        โรคหืดและโรคปอดอุดกันเรื้อรัง ระดับรุนแรง
        
        1. Organic nitrates
        
        Nitroglycerin (NTG)
        
        Isosorbide dinitrate (ISDN)
        
        Isosorbide mononitrate (ISMN)
        
        ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา :ฤทธิ์ต่อกล้ามเนื้อเรียบของหลอดเลือด
        
        ยากลุ่ม organic nitrate มีฤทธิ์เด่นในการขยายหลอดเลือดดำมากกว่าหลอดเลือดแดง ยกเว้น NTG ที่มีฤทธิ์ขยายหลอดเลือดดำ และหลอดเลือดแดงพอๆกัน เมื่อหลอดเลือดดำขยายตัว จะลด preload คือลดแรงต้านทานของหลอดเลือดปอด ลดขนาดของห้องหัวใจ ทำให้ปริมาตรเลือดที่ไหลกลับเข้าสู่หัวใจลดลง กล้ามเนื้อหัวใจจึงต้องการออกซิเจนลดลง
        
        ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา :ฤทธิ์ต่อกล้ามเนื้อเรียบของหลอดเลือดอื่นๆ
        
        ยามีฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อเรียบ บริเวณ: หลอดลม ทางเดินอาหาร ทางเดินปัสสาวะ แต่ไม่ค่อยมีผลทางคลินิก
        
        ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา :ฤทธิ์ต่อเกล็ดเลือด
        
        การเพิ่มขึ้นของ cGMP นั้น ทำให้การเกาะกลุ่มกันของเกร็ดเลือดลดลง NO ที่ได้จากยากลุ่ม organic nitrate นี้ จึงทำให้ต้านฤทธิ์การเกาะกลุ่มกันของเกร็ดเลือดด้วย (antiplatelets)
        
        แบ่งตามระยะเวลาออกฤทธิ์ (Duration of action) ดังนี้
        
        3 more items...
        
        อาการไม่พึงประสงค์ (Adverse drug reaction; ADR)
        
        ปวดศีรษะ
        
        หน้าแดง ร้อนวูบวาบ
        
        หน้ามืดเมื่อเปลี่ยนอิริยาบท
        
        Methemoglobinemia : เนื้อเยื่อขาดออกซิเจนจนตัวเขียว
        
        ข้อควรระวัง
        
        หลีกเลี่ยงการใช้ร่วมกับยากลุ่ม Phosphodiesterase-5 (PDE-5) inhibitor
        (ยากลุ่มนี้ลงท้ายด้วย –afil) ซึ่งเป็นยาที่ใช้ในการรักษาภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ (erectile dysfunction, ED) โดยจะไปเสริมฤทธิ์ (synergism) กับ vasodilators โดยเฉพาะ organic nitrates
        
        Sildenafil, Tadalafil, Vardenafil
        
        เพราะจะเกิดความดันโลหิตลดต่ำลงอย่างรวดเร็ว เป็นเหตุให้ผู้ป่วยช็อคและเสียชีวิตได้
- - - - ยากลุ่ม PDE inhibitor ที่มีการใช้ในภาวะหัวใจล้มเหลว คือ Milrinone
    - - คำแนะนำในการใช้ยากลุ่ม ARNI
        
        หากผู้ป่วยยังไม่เคยได้รับยากลุ่ม ACEIs หรือ ARBs มาก่อนสามารถเริ่มยาได้ทันที
        
        กรณีผู้ป่วยกำลังรับประทานยากลุ่ม ACEIs มาก่อน จะต้องหยุดยา ACEIs 36 ชั่วโมงก่อนเริ่ม ARNI เนื่องจากมีผลทำให้เกิด angioedema ได้เพิ่มขึ้น
        
        หากผู้ป่วยได้รับ ARBs มาก่อน สามารถเปลี่ยนเป็น ARNI ได้เลยโดยไม่ต้องหยุดยา ARB 36 ชั่วโมง
  - - - เพิ่มความไวของ troponin C ต่อแคลเซียม (calcium-sensitizing drug) มีผลเพิ่ม actin-myosin interaction เพิ่มแรงบีบตัวของกล้ามเนื้อหัวใจโดยไม่มีผลเพิ่มความต้องการออกซิเจนของกล้ามเนื้อหัวใจ
        2.กระตุ้นการเปิดของ ATP-sensitive K+ channel นำไปสู่การขยายตัวของหลอดเลือดส่วนปลาย
        
        มีประโยชน์ในผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจล้มเหลว และอาจลดอัตราการเสียชีวิต (cardioprotection)
    - - มีฤทธิ์กระตุ้น myosin ที่หัวใจโดยตรง โดยไม่มีผลเพิ่มความต้องการออกซิเจนของกล้ามเนื้อหัวใจ
        
        โดยจับกับ myosin catalytic domain
        
        ยายับยั้งการหมุนเวียนของ ATP ในสภาวะที่ไม่มี actin
        
        จึงสงผลให้ actin-bound conformation ของ myosin มีความเสถียร