Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
เภสัชวิทยาพื้นฐานสำหรับนักศึกษพยาบาล - Coggle Diagram
เภสัชวิทยาพื้นฐานสำหรับนักศึกษพยาบาล
Pharmacology
Pharmacokinetics (เภสัชจลนศาสตร์)
การกระจายตัว (Distribution)
การเปลี่ยนแปลงยา (Metabolism)
การดูดซึม (Absorption)
การขับถ่าย (Excretion)
Pharmacodynamics (เภสัชพลศาสตร์)
อาการไม่พึงประสงค์ (Adverse effects)
ปฏิกิริยาต่อกันของยา (Drug interactions)
กลไกการออกฤทธิ์ (Mechanism of action)
กระบวนการทางเภสัชจลนศาสตร์
การเปลี่ยนแปลงยา
การเปลี่ยนรูปของยา เป็นไปเพื่อการขจัดออกจากร่างกาย (เพิ่ม / ลดฤทธิ์ของยาเดิมก็ได้)
การขับถ่ายยา
การส่งผ่านยาออกจากร่างกาย หลังการเปลี่ยนแปลงยาแล้ว หรืออาจจะขับถ่ายออกจากร่างกายในรูปแบบเดิมที่ได้เข้าไปก็ได้
การกระจายยา
การส่งผ่าน ลำเลียงยาจากบริเวณที่มีการดูดซึมยา ไปยังอวัยวะส่วนต่างๆ (ที่ไม่จำเป็นต้องเป็นอวัยวะที่ออกฤทธิ์ของยา)
ตัวกลางในการส่งผ่านยาออกนอกร่างกาย (น้ำดี)
อุจจาระ ปัสสาวะ เหงื่อ ลมหายใจ น้ำนม น้ำอสุจิ สารคัดหลั่งอื่นๆ จากร่างกาย
การดูดซึมยา
การส่งผ่านจากบริเวณที่มียา / บริหารยาไปยังกระแสเลือด
การให้ยาทางปาก (PO)
ข้อดี
ประหยัด
ขั้นตอนไม่ยุ่งยาก
ปลอดภัย
สะดวก
กรณีมีการแพ้สามารถแพ้สามารถหยุดยาได้ทันทีและอาการไม่รุนแรงมาก
ข้อเสีย
ยาบางชนิดไม่มีในรูปแบบยากิน (เพราะไม่ทนกรดในกระเพาะอาหาร)
ยาบางแบบออกฤทธิ์เนิ่นนานไม่สามารถให้ทางปากในผู้ที่ใส่ NG tube ได้
ผู้ที่ต้องอดอาหาร-น้ำก่อนผ่าตัด
ต้องรอการดูดซึม
ไม่เหมาะกับผู้ที่ไม่รู้สึกตัว
ไม่เหมาะกับยาที่ต้องการออกฤทธิ์เร็ว
การให้ยาทางหลอดเลือด (Parenteral)
ข้อดี
ผู้ที่ต้อง งดน้ำ-งดอาหาร
เหมาะกับยารูปแบบที่ไม่ทนกรดในกระเพาะอาหาร
ผู้ที่ไม่รู้สึกตัว
ไม่ต้องรอการดูดซึม
ออกฤทธิ์เร็วเหมาะกับผู้ป่วยฉุกเฉิน
ข้อเสีย
ต้องให้ผู้เชี่ยวชาญในการบริหารยา หรือเครื่องมือเฉพาะหากมีอาการแพ้จะแก้ไขได้ยาก หรือไม่ทัน
มีความเสี่ยงในการเกิดอาการเเทรกซ้อนได้มาก
กระบวนการยุ่งยาก
(รั่วออกนอกหลอดเลือด การอักเสบ ปวดบริเวณที่บริหารยา ผู้ป่วยเจ็บตัว)
การใหยารูปแบบแผ่นแปะผิวหนัง (Transdermal)
ข้อดี
ไม่ต้องกินยา
ฉีดยาบ่อย
เหมาะกับยาที่ต้องให้ออกฤทธิ์ยาวนาน
เหมาะกับกลุ่มโรคเรื้อรัง หรือบรรเทาอาการเรื้อรังระยะยาว
ข้อเสีย
อาจไม่เหมาะกับตัวยาบางชนิด
ราคาแพงกว่ายารูปแบบทั่วไป
อาจมีการแพ้จากวัสดุปิด
อาจมีการหลุดของวัสดุโดยไม่รู้ตัวทำให้ไม่ได้รับยา
การให้ยารูปเเบบเหน็บทวารหนัก / ช่องคลอด
ข้อดี
ออกฤทธิ์เฉพาะที่ / ตรงเป้า
ลดอาการข้างเคียงที่ไม่จำเป็น
ใช้ปริมาณยาน้อย
ยาที่ออกฤทธิ์ทั่วกายบางชนิดอาจนำวิธีนี้มาบริหารยาได้ เช่น พาราเซตามอลรูปแบบเหน็บ
ข้อเสีย
ต้องมีการสอนอธิบาย
ผู้ใช้บางรายอาจไม่สะดวกใจในการใช้ อาจมีการเลอะเทอะจากการใช้ยา
วิธีการใช้ยุ่งยาก
การให้ยารูปแบบพ่น (nebulizer , inhalation)
ข้อดี
ใช้ปริมาณน้อย
ออกฤทธิ์เฉพาะที่ / ตรงเป้า
ออกฤทธิ์เร็ว
ลดอาการข้างเคียงที่ไม่จำเป็น
ข้อเสีย
ต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญในการบริหารยา
ยาต้องมีรูปแบบเฮพาะในการบริหารยา ซึ่งอาจไม่ใช่ทุกตัวที่ทำได้เเบบนี้
กระบวนการยุ่งยาก
การพ่นยาด้วยตนเองมีข้อจำกัดในผู้ป่วยบางราย
พื้นฐานคำศัพท์ทางเภสัชศาสตร์ที่ควรทราบ
การเจือจางยา (dilution)
อายุของยา (drug shelf- life)
การละลายผงยา (reconstitution)
อาการไม่พึงประสงค์ (ADR ; adverse drug reaction)
ค่าครึ่งชีวิตของยา (half-life)
การแพ้ยา (drug allergy)
ความคงตัวของยา (drug stability)
ความคงที่ของตัวยา (drug stability)
ความคงตัวของยา คือความสารมารถของรูปแบขนาดการใช้งานทางเภสัชกรรมในการรักษา 1. คุณสมบัติทางกายภาพ (physical) 2. ทางเคมี (chemical) 3. คุณภาพการรักษา (therapeutic) 4. ทางจุลินชีววิทยา (microbialproperties) ในเวลาการจัดเก็บและการใช้งานจะอยู่ที่ผู้ป่วย
ค่าครึ่งชีวิต (half-life)
ตั้งต้นจาการกิน แอสไพรินขนาด 650 มิลลิกรัม / เม็ด เเละปริมาณยาจะค่อยๆลดลงในร่างกาย เมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงของยา
การตอบสนองของยา (Drug response)
หลังจากรับประทานยาครั้งเดียว อาจมีผลกระทบเริ่มต้นเมื่อความเข้มข้นฤทธิ์ของยาที่มีความรุนงเเรงขึ้น
เมื่อมีอาการจะโคบคุมโดยปัจจัยหลายอย่าง รวมถึงการบริหารยา การดูดซึม การกระจายไปยังไซต์เป้าหมาย และความล่าช้าอื่นๆ
เเต่เมื่อมีการเพิ่มขนาดยามักจะย่นระยะเวลามี่เริ่มมีอาการการลดเวลสที่จำเป็นเะื่อให้ไดความเข้มข้นที่สำคัญในบริเวณที่เกิดการกระทำ
คำศัพท์ที่เกี่ยวข้องทางเภสัชจลนศาสตร์
T max
F
C max
T 1/2
Duration
AUC
Onset
ประเภทของอันตรกิริยา (ปฏิริยา)
ยากับการตั้งครรภ์ / ให้นมบุตร (drug-preg / lactation...) teratogenic congenital anomaly
ยากับอาหาร (drug-food...) increase, deceaseabsorption
ยากับแล็บ (drug-lab...):false-ve, false+ve
ยากับเเอลกอฮอลล์ (drug-alcohol...) increase, decreasepotency
ยากับโรค (drug-disease ...): worsening of disease
ยากับบุหรี่ (drug-tobacco ...) increase, decrease potency
ยากับยา (drug-drug interaction): induction inhibition
Pharmacokinetic interaction
Distribution interaction:
Metabolism interaction: induction, inhibition
ciprofloxacin, levodopa กับ high-protein diets
Excretion interaction:แอสไพรินกับกรดยูริค,โปรเบเนซิดกับแอมพิซิลลิน
Absorption interaction: โดยการ แย่งการดูดซึม,ทำให้ยาอีกตัวตกตะกอนหมดฤทธิ์ เช่น สังกะสีกับเหล็ก,เหล็กกับแคลเซียม
กระบวนการเปลี่ยนแปลงและการขจัดยา
Metabolism แล้วได้ฤทธิ์ที่มากขึ้นกว่าเดิม / หรือพิษมากขึ้นกว่าเดิม