Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ยาต้านปรสิต Anti-parasitic drugs, ยาต้านมาลาเรีย (Antimalarial Drugs),…
ยาต้านปรสิต Anti-parasitic drugs
ยาต้านพยาธิ (anthelmintics)
โรคเกิดจากหนอนพยาธิ(helminthiasis)
เป็นสัตว์ประเภทปรสิต อาศัยเกาะกินอาหารและ
สืบพันธุ์ในร่างกายของคนและสัตว์ เรียกว่า โฮสท์(host)
พยาธิที่ทำให้เกิดโรคในคนเเบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่
พยาธิตัวเเบน(Flatworms)
พยาธิใบไม้ (Flikes)
พยาธิตัวตืด
พยาธิตัวกลม (Nematodes)
พยาธิตัวกลมในลำไส้ (Intestinal nematodes)
พยาธิตัวกลมในเนื้อเยื่อ (Tissue nematodes)
ยารักษาโรคพยาธิ
Diethylcarbamazine
มีฤทธิ์ฆ่าพยาธิกลุ่มฟิลาเรียเเละอาจฆ่าพยาธิตัวเเก่ได้ด้วยทำให้กล้ามเนื้อ microfilariae ของพยาธิอ่อนเเรงได้
ผลข้างเคียง
ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย ไม่มีแรง ปวดข้อ เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน
Mebendazole
เป็นยาตัวเลือกอันดับ 1 ในการกำจัดพยาธิไส้เดือน พยาธิปากขอพยาธิเข็มหมุด พยาธิแส้ม้า พยาธิแคปิลา
ผลข้างเคียง
ปวดท้อง ท้องเสียได้บ้างในผู้ที่มีพยาธิจำนวนมาก ๆ ขนาดสูง ๆ
ข้อควรระวัง
ไม่ควรใช้ยานี้ในสตรีตั้งครรภ์ เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี และผู้ที่แพ้ mebendazole
Albendazole
มีฤทธิ์ต่อพยาธิคล้ายคลึงกับ mebendazole เเต่ฤทธิ์ฆ่าได้ทั้งตัวอ่อน
ผลข้างเคียง
ปวดศีรษะ มึนงง ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน
ข้อควรระวัง
ห้ามใช้ยานี้ในสตรีมีครรภ์ และไม่แนะนำให้ใช้ในหญิงที่เตรียมจะตั้งครรภ์ภายใน 1 เดือนหลังจากใช้ยานี้
Thiabendazole
มีผลต่อพยาธิไส้เดือนตัวกลม พยาธิเส้นด้าย พยาธิแส้ม้า พยาธิปากขอ
โดยยับยั้งการสร้าง microtubules ในพยาธิ
ผลข้างเคียง
เบื่ออาหาร คลื่นไส้ วิงเวียน ท้องเสีย อ่อนเพลีย ปวดศีรษะ
Piperazine
มีผลต่อพยาธิไส้เดือน และพยาธิเข็มหมุด
ยาออกฤทธิ์ยับยั้งที่ acetylcholine receptor ที่ neuromuscular junction
ผลข้างเคียง
คลื่นไส้ อาเจียน เขียวช้ำ ปวดท้อง ท้องเดิน ลมพิษ กล้ามเนื้อกระตุกความรู้สึกทางประสาทสัมผัสผิดปกติ
Pyrantel pamoate (combantrin)
เป็นยาที่เลือกใช้เป็นอันดับแรกในการกำจัดพยาธิไส้เดือน พยาธิเข็มหมุดและพยาธิปากขอ
ข้อดี
ยานี้สามารถใช้ได้กับผู้ป่วยทุกอายุ
ผลข้างเคียง
คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องเดิน ปวดศีรษะและวิงเวียน
ข้อควรระวัง
ควรใช้ยานี้อย่างระมัดระวังในหญิงมีครรภ์
Niclosamide
เป็นยาเลือกใช้อันดับแรกสำหรับการรักษาพยาธิตัวตืดชนิดต่าง ๆ
ผลข้างเคียง
คลื่นไส้ ปวดท้อง มึนงง
ในกรณีใช้ Niclosamide ถ่ายพยาธิตัวตืด โดยเฉพาะตืดหมู ควรให้ยากันอาเจียนก่อนให้ยาถ่ายพยาธิ 1-2 ชั่วโมง
Praziquantel
เป็นยาที่เลือกใช้เป็นอันดับแรก ในการกำจัดพยาธิใบไม้เกือบทุกชนิด และพยาธิตัวตืด
โดยเฉพาะพยาธิตืดหม
ผลข้างเคียง
ปวดท้อง ปวดศีรษะ วิงเวียน ผื่น เบื่ออาหาร ปวดหลัง ปวดกล้ามเนื้อ
ห้ามเคี้ยวยา เพราะมีรสขม
ยาต้านโปรโตซัว (antiprotozoal drugs)
ยาต้านปรสิตภายนอก (ectoparasiticides)
การพยาบาล
ให้รับประทานยาหลังอาหารเช้าหรือก่อนนอน ไม่ต้องให้ยาถ่าย
อธิบายให้ผู้ใช้ยาทราบเกี่ยวกับการรับประทานยาให้ครบตามแผนการรักษามิฉะนั้นจะทำให้การรักษาไม่ได้ผล
แนะนำผู้ใช้ยาให้สังเกตอาการผิดปกติ ถ้าพบคงามผิดปกติหยุดยาไว้ก่อนแล้วปรึกษาแพทย์
ยาต้านมาลาเรีย (Antimalarial Drugs)
เชื้อมาลาเรียเป็นโปรโตซัว (protozoa) ที่ทำให้เกิดโรคมาลาเรียในคนมี 5 ชนิด
Plasmodium falciparum
Plasmodium vivax
Plasmodium malariae
Plasmodium ovale
Plasmodium knowlesi
วงจรชีวิตของเชื้อมาลาเรีย
การกระจายของเชื้อมาลาเรีย ต้องอาศัยคนและยุงก้นปล่องตัวเมีย เป็นพาหะแพร่เชื้อ
การถ่ายเลือดที่มีเชื้อมาลาเรียอยู่ก็เป็นอีกทางหนึ่งที่เชื้อจะผ่านเข้าสู่คนได้
อาการของโรคมาลาเรีย
Cholroquine
กลไกการออกฤทธิ์
ออกฤทธิ์ยับยั้งการสังเคราะห์ Polysaccharide
เภสัชจลนศาสตร์
ดูดซึมได้ดีและรวดเร็วในทางเดินอาหาร มีความเข้มสูงในพลาสมา นาน 1-2 ชั่วโมง
ผลข้างเคียง
ซีด ,พิษต่อหู ,พิษต่อตา ทำให้ตาพร่า เกิดความผิดปกติของจอตา
ผิดต่อระบบประสาท,รบกวนทางเดินอาหาร, กล้ามเนื้อผิดปกติ
ปฏิกริยาระหว่างยา
ไม่ควรใช้ chloroquine ร่วมกับ mefloquine เพราะเพิ่มความเสี่ยงต่อการชัก
Chloroquine ต้านฤทธิ์ของยาต้านชัก ทำให้โรคชักกำเริบได้
Quinine
กลไกการออกฤทธิ์ของยา
เป็นอัลคาลอยด์ ที่สกัดจากต้นซินโคนา quinine มีฤทธิ์เป็น Blood schizontocide มีฤทธิ์สูงฆ่า Gametocyte
การใช้ยาทางคลินิก
เป็นยากินรักษามาลาเรียที่เกิดจากเชื้อดื้อต่อยา chloroquineไม่ใช้ quinine ในการป้องกันมาลาเรีย เพราะยามีพิษมาก
ผลข้างเคียง
Cinchonism มีอาการหูอื้อ มีเสียงในหู หูตึง ตาพร่ามัว ถ้าอาการพิษที่เกิดขึ้นรุนแรงจะต้องหยุดยาหรือลดขนาดลง
Mefloquine
เป็นยากลุ่ม Quinoline-methanol มีสูตรโครงสร้างคล้ายกับ quinine
ข้อดี
ยานี้คือ ใช้กินครั้งเดียว (Single dose therapy) เนื่องจากยามีค่าครึ่งชีวิตยาว (17-20 วัน)
ผลข้างเคียง
คล้าย quinine แต่รุนแรงน้อยกว่า เช่น คลื่นไส้ อาเจียน มึนศีรษะ
ข้อห้ามใช้
สตรีมีครรภ์ในช่วงไตรมาสแรก เพราะอาจทำให้ทารกเสียชีวิตในครรภ์ และควรคุมกำเนิดอย่างน้อย 3 เดือนหลังจากหยุดยา
Primaquine
รักษามาลาเรียที่เกิด relapse ซึ่งเกิดจากเชื้อฟักตัวในตับ
กลไกการออกฤทธิ์ของยา
ยับยั้งการสร้าง Nucleoprotein ของเชื้อมาลาเรีย และยับยั้ง enzyme G6PD ในเม็ดเลือดแดงปกติ
เภสัชจลนศาสตร์
Primaquine ถูกดูดซึมได้ดีจากทางเดินอาหาร กระจายตัวได้ดีในร่างกาย มีค่าครึ่งชีวิต ประมาณ 6 ชั่วโมง
ผลข้างเคียง
ทำให้เม็ดเลือดแดงแตกโดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีภาวะบกพร่องของเอนไซม์ G6PD ดังนั้นก่อนให้ยาต้องวัดการทำงานของเอนไซม์ G6PD
ยับยั้งการสังเคราะห์โปรตีนในเชื้อมาลาเรีย โดยจับกับหน่วยย่อยไรโบโซม 30s
เภสัชจลนศาสตร์
Doxycycline ละลายในไขมันได้ดี ทำให้ถูกดูดซึมจากทางเดินอาหารได้ดี
กระจายตัวในร่างกายได้มากและถูกดูดกลับที่ท่อไตได้มาก จึงมีค่าครึ่งชีวิตนาน
ใช้ร่วมกับ quinine เพื่อรักษามาลาเรีย
ใช้รักษาและป้องกันมาลาเรียทั้งชนิด falciparum และ vivax
ยาจับกับโปรตีนในพลาสมามาก มีค่าครึ่งชีวิตนาน ซึ่งมีข้อเสียคือทำให้เกิดการเหนี่ยวน ให้เชื้อดื้อยาในกระแสเลือด
ผลข้างเคียง
คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร ปฏิกริยาแพ้ยา ซึ่งอาจรุนแรงถึงขั้น Stevens Johnsonsyndrome ผลต่อระบบเลือด
