Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบต่อมไร้ท่อ, นางสาวจิราทิพย์ อุ่นธง ชั้นปี 2 เลขที่ 9…
ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบต่อมไร้ท่อ
เบาหวาน
ยาฉีด insulin
เลียนแบบการทำงานของฮอร์โมน insulin ลดระดับน้ำตาลในเลือด เปลี่ยนกลูโคสเป็น glycogen ผู้ป่วยเบาหวานทุกประเภทใช้ได้ ชนิดที่ 1 กับเบาหวานในคนท้องใช้ได้แค่ insulin เท่านั้น
อาการข้างเคียง
นํ้าตาลในเลือดต่ำ
hypoglycemia
(หน้ามืด ใจสั่น ซึม อ่อนเพลีย หมดสติ) เป็นง่ายในคนพึ่งเริ่มใช้ เกิดตุ่มนูนแข็งตรงที่ฉีด ฉีดซ้ำยิ่งนูนมาก
ยาลดระดับน้ำตาลในเลือด hypoglycemic drugs
กลุ่ม incretin based drugs
Exenatide, Liraglutide, Albiglutide
ยาฉีด
กระตุ้นรับ GLP-1
ซึ่งจะกระตุ้นการหลั่ง insulin ลด Glucagon หลังกินอาหาร
อาการข้างเคียง
เบื่ออาหาร คลื่นไส้ น้ำหนักลด
Sitagliptin, Vildagliptin, Saxagliptin
เป็นยากินกลุ่ม
DPP-4 inhibitors
ยับยั้งเอนไซม์ DPP-4 ที่ทำลาย GLP-1
อาการข้างเคียง
ติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน เยื่อจมูกอักเสบ
กลุ่ม SGLT-2 inhibitors
Canagliflozin, Empagliflozin, Dapagliflozin
ยับยั้งการดูดกลับของกลูโคสที่หน่วยไตตรง SGLT-2 ขับกลูโคสทางปัสสาวะเพิ่มขึ้น
อาการข้างเคียง
ติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ อวัยวะเพศอักดสบ น้ำหนักลด ของเหลวในเลือดลด/hypovolemia ไม่เกิดน้ำตาลในเลือดต่ำ
กลุ่ม α-glucosidase inhibitors
Acarbose
ยับยั้งเอนไซม์ α-glucosidase, amylase ย่อยแป้งเป็นน้ำตาลโมเลกุลเดี่ยว ลดการดูดซึมน้ำตาล ห้ามใช้ในผู้ป่วยตับ ไต GI tract
อาการข้างเคียง
ปวดท้อง ท้องเสีย ท้องอืด
ตดบ่อย
ลดการดูดซึม Fe เลือดจาง พิษต่อตับ
กลุ่ม Biguanides
Metformin
ลดการดื้อต่อ insulin ทำให้ cell ตอบสนองต่อ insulin ดีขึ้น ไม่เกิดน้ำตาลในเลือดต่ำ ห้ามใช้กับผู้ป่วยไตทำงานบกพร่อง หัวใจวาย ดื่มสุรา เกิด lactic acidosis (หอบ BPต่ำ)
อาการข้างเคียง
เบื่ออาหาร คลื่นไส ้ท้องผูก,เสีย
น้ำหนังลด
ลดการดูดซึม B12 folic acid
กลุ่ม Thiazolidinediones
Pioglitazone
ลดการดื้อต่อ insulin ช่วยให้กลูโคสเข้า cell
อาการข้างเคียง
บวมน้ำ น้ำหนักเพิ่ม เพิ่ม LDL>HDL เกิดพิษต่อตับ (ตัวเหลือง ปัสสาวะดำ)
กลุ่ม Sulfonylureas
Gliclazide MR, Glipizide, Glimepiride, Chlorpropamide
กระตุ้นการหลั่งอินซูลินจากเบต้าเซลล์ที่ตับอ่อน ต้องระวังการใช้กับผู้ป่วย G6PD RBC แตกง่าย
อาการข้างเคียง
น้ำหนักเพิ่ม
นํ้าตาลในเลือดต่ำ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ถ้ากินร่วมกับ alcohol เกิด disulfiram-like reaction ห้ามใช้ในผู้แพ้ยา sulfonamide
น้ำตาลในเลือดต่ำ
ให้ฉีด glucagon เพิ่มการสลาย glycogen เป็นกลูโคส
อาการข้างเคียง
คลื่นไส้อาเจียน
ความผิดปกติของ
ต่อมธัยรอยด์
Hyperthyroidism
Iodides
สารละลาย I เข้มข้น เช่น
SSKI, Lugol’s solution
จะยับยั้งการสร้าง thyroid ใช้เพื่อลดขนาดต่อม ลดเลือดที่มาเลี้ยงต่อมก่อนผ่าตัด
อาการข้างเคียง
สะสม iodide มาก (จากยาและอาหาร) เกิดพิษไอโอดีน iodism (ต่อมน้ำลายอักเสบ แสบร้อนในปาก รับรสเฝื่อน)
Radioactive iodine
เป็นการกินแร่ I-131 มีทั้งแคปซูล,น้ำ แร่ถูกดูดซึมและสะสมที่ต่อม thyroid แร่จะปล่อยรังสีทำลายต่อม มากน้อยตามปริมาณที่กิน
อาการข้างเคียง
เกิด hypothyroid กดไขกระดูก เลือดจาง เกร็ดเลือดต่ำ ท้อง ให้นมห้ามใช้
กลุ่ม thioamides
Propylthiouracil, Methimazole
ยับยั้งการสังเคราะห์ฮอร์โมน thyroid ทำให้ระดับ thyroid กลับสู่ภาวะปกติ
อาการข้างเคียง
เกิดกดไขกระดูก WBC ลด=agranulocytosis รับยามากไปเกิด hypothyroid เกิดตับอักเสบ ผื่น
Hypothyroidism
Thyroxine T4
Levothyroxine
ยากิน,ฉีด เพิ่มฮอร์โมน thyroid T4
อาการข้างเคียง
เกิดฮอร์โมนสูง hyperthyroid (ใจเต้นเร็ว กระสับกระส่าย น้ำหนักลด) ห้ามกินร่วมกับยาลดกรด ยาลดไขมันเพราะจะดูดซึมได้น้อย
Liothyronine T3
มีแบบกิน,ฉีด เพิ่มฮอร์โมน thyroid T3
อาการข้างเคียง
ข้อระวังการใช้เหมือนที่ให้ T4
Estrogens
ยามีทั้งกิน ฉีด มีจากร่างกาย
estradiol
สังเคราะห์ขึ้น
ethinyl estradiol
มีในยาคุมกำเนิด สังเคราะห์แต่ไม่ใช่ steroid
diethylstilbestrol/DES
ใช้ใน รพ โรคทางสูตินารีเวช
การออกฤทธิ์
ยาผ่าน membrane จับกับตัวรับที่จำเพาะต่อฮอร์โมน แล้วเข้านิวเคลียสไปหา DNA จับตำแหน่งจำเพาะบนโครมาติน (ต้องมีองค์ประกอบเหมาะสมถ้าไม่เหมาะจะเป็น Anti-estrogen) เกิดกระตุ้นการสังเคราะห์ RNA,โปรตีน เพื่อไปสู่อวัยวะเป้าหมาย
ผลของ estrogens ควบคุมการเจริญของมดลูก ช่องคลอด เต้านม เร่งการปิด epiphysis ของ long bone ทำให้ร่างกายเป็นผู้หญิง ควบคุมการเกิดประจำเดือน (ถ้าปวดกินได้) ยับยั้งการสลายกระดูก
โรคกระดูกพรุน
เพิ่ม HDL ลด LDL
เลือดแข็งตัวง่าย
เพิ่มโอกาสเกิดมะเร็งเต้านม มดลูก
ใช้เป็นยาคุม
ร่วมกับ Progestins ถ้ากินยาปฏิชีวะจะไม่เกิด enterohepatic circulation เกิด estrogens ลดลง ยาคุม=ไม่ได้ผล
อาการข้างเคียง
คลื่นไส้อาเจียน ปวดหัว เจ็บเต้านม บวมน้ำหนักเพิ่ม หายได้เอง เกิดฝ้า เสี่ยงต่อภาวะเส้นเลือดอุดตัน ปวดไมเกรนมากขึ้น ท้อง
ให้นม
หัวใจ ตับ ไมเกรน ลมชัก ซึมเศร้าห้ามใช้
Anti-estrogen
Clomiphene
กระตุ้นการตกไข่หญิงมีบุตรยาก
Fulvestrant
มะเร็งเต้านม
SERMs
ยาเป็น agonists ของเอสโตรเจนต่ออวัยวะหนึ่ง และเป็น antagonists ต่ออีกอวัยวะ
Tamoxifen
antagonist ที่เต้านม รักษามะเร็งเต้านม agonist ที่กระดูกและเยื่อบุโพรงมดลูก
Raloxifene
agonist ที่กระดูก ใช้คนวัยทอง ไม่มีผลต่อมดลูก +
Tibolone (STEAR)
รักษาอาการวัยหมดประจาเดือน
Androgens
ชนิดสำคัญคือเทสโทสเตอโรน สร้างขึ้นในอัณฑะหรือรังไข่ และเปลือกนอกต่อมหมวกไต
ผลของฮอร์โมน ทำให้มีลักษณะของเพศชาย พัฒนาการสร้างกระดูก กล้ามเนื้อ เสียงแตก มีหนวด บางคนหัวล้าน เกิดสิว เกิดความเสี่ยงเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก สร้าง RBC จากไขกระดูกมากจนเลือดหนืด จึงใช้ใน
ภาวะที่อัณฑะสร้างฮอร์โมนน้อย รักษาภาวะโลหิตจาง
โดยกระตุ้น erythropoietin
อาการข้างเคียง
เพศหญิงถ้ามีมากจะขนดก สิว กดประจำเดือน อวัยวะเพศใหญ่ เสียงห้าว คั่ง Na+น้ำ เพศชายถ้ารับเพิ่มอาจต่อมลูกหมากโต ปัสสาวะไม่ออก คลื่นไส้ ความรู้สึกทางเพศแปรปรวน เป็นไข้ สิว เป็นหมัน
Progestins
มีทั้งยากิน,ฉีด แบ่งเป็น 2 กลุ่ม 19
nortestosterone
รุ่น 2
levonorgestrel
มีผลต่อหัวใจ หลอดเลือดน้อยกว่ารุ่น 3
desogestrel
, norgestimate รุ่น 4
drospirenone
ดีแพง 17 hydroxy progesterone เช่น
cyproterone
ตัวหนา=ใช้เป็นส่วนประกอบยาคุมที่นิยมใช้
ผลของ progesterone เปลี่ยนเยื่อบุมดลูกให้เหมาะกับการฝังตัวของไข่ ป้องกันภาวะแท้ง (ใช้ตกไข่ถึงไตรมาสแรก) ลดปริมาณมูกปากมดลูก มูกมีลักษณะเหนียวข้น กระตุ้นเต้านมให้สร้างน้ำนม รักษาปวดประจำเดือน ทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นช่วงกลางรอบเดือน ลด HDL ใช้เป็นฮอร์โมนทดแทนในวัยทอง ใช้เป็นยาคุม
อาการข้างเคียง
เลือดออกกระปริดกระปรอย อ่อนเพลีย น้ำหนักเพิ่ม คัดเต้านม น้ำตาล+ไขมันในเลือดสูง BPสูง กล้ามเนื้อหัวใจตายระหว่างตั้งครรภ์
SPRM : Ulipristal acetate/UPA
ยาคุมกำเนิดฉุกเฉินชนิดกิน 1 เม็ด ภายใน 120 ชม หลังมีเพศสัมพันธ์ ใช้รักษาพังผืดที่มดลูก uterine fibroids ได้
Progesterone antagonists
Mifepristone เป็นยาคุมกำเนิด สามารถเหนี่ยวนำให้
แท้ง
ได้ ใช้รักษาเนื้องอกที่มดลูก มะเร็งเต้านม
ยาเม็ดคุมกำเนิด Oral contraceptives
ประกอบด้วยฮอร์โมน Estrogens+Progesterone
ชนิดฮอร์โมนรวม combined oral contraceptives
ชนิดที่มีฮอร์โมนในขนาดคงที่ Monophasic pills : ฮอร์โมนปริมาณสูง เช่น
Eugynon, Ovral ใช้สาหรับโรคทางนรีเวช
ฮอร์โมนปริมาณต่ำ ใช้ในการคุมกำเนิดทั่วไป
ชนิดที่มีฮอร์โมนในขนาดคงที่แตกต่างกัน Multiphatic pillspills ใช้เป็นยาคุมทั่วไปที่ยาแต่ละเม็ดฮอร์โมนไม่เท่ากันเลียนแบบธรรมชาติของร่างกาย เช่น
Biphasic pills, Triphasic pills
ชนิดฉุกเฉิน Emergency contraceptive pills
1.ให้
ชนิดรวมมี estrogens สูง
2 เม็ดหลังร่วมเพศไม่เกิน 72 ชม,12 ชม อีก 2 เม็ด จะอาเจียนมาก 2.
Levonorgestrel 0.75 mg
1 เม็ด หลังร่วมเพศไม่เกิน 72 ชม,12 ชม อีก 1เม็ด 3.
Levonorgestrel 1.5 mg
หลังร่วมเพศไม่เกิน 72 ชม *ยิ่งกินครั้งแรกเร็วยิ่งป้องกันได้ดี
ชนิดมี progesterone อย่างเดียว Minipills
มี progesterone ขนาดน้อยเท่ากันทุกเม็ด ใช้ในผู้ที่ทนอาการข้างเคียงจาก estrogens ไม่ได้+
หญิงให้นมบุตร
เช่น
Exluton (lynestrenol 0.5 mg)
กลไกของยา
มีหลายกลไกคือ ยับยั้งการหลั่ง FSH ทำให้ไข่ไม่เจริญ, ยับยั้งLH ให้ไม่มี LH surge ไข่จะไม่ตก, เมือกปากมดลูกน้อยและเหนียวข้น อสุจิผ่านได้ยาก, ทำให้ยื่อบุโพรงมดลูกบาง ฝังตัวไม่ได้, ท่อนำไข่บีบตัวมากขึ้น ไข่ถึงโพรงมดลูกเร็วไปฝังตัวไม่ได้
อาการข้างเคียง
ภาวะ
Estrogens เกิน
ฝ้า บวมน้ำ ตกขาวมาก
Estrogens ขาด
หลังกินยาหมด ประจำเดือนมาน้อยหรือไม่มา
Progesterone เกิน
น้ำหนักขึ้น สิว ซึมเศร้า ขนดก
Progesterone ขาด
ตอนแรกประจำเดือนมาช้า กินยาหมดแผงประจำเดือนมามาก
นางสาวจิราทิพย์ อุ่นธง ชั้นปี 2 เลขที่ 9 รหัสนักศึกษา 63126301009