Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหาร, Screenshot 2021-08-21 082912, Screenshot…
ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหาร
ยารักษาอาการท้องเดิน
ยาที่สามารถควบคุมหรือหยุดอาการท้องเดินได้
ทําให้จํานวนครั้งของการถ่ายอุจจาระลดลง และทําให้อุจจาระรวมเป็นก้อนมากขึ้น
ยาทีมีฤทธิ์การเปลี่ยนแปลงการเคลื่อนไหวของลำไส้
ออกฤทธิ์โดยทําให้การเคลื่อนไหวของลําไส้ลดลง
ยาที่ฤทธิ์ลดการเคลื่อนไหวของลําไส้
Loperamide HCl
ยาลดอาการหดเกร็ง
atropine และ antimuscarinc agents อื่น ๆ เช่น hyoscine
,chlordiazepoxide , dicyclomine
ปิดกั้น muscarinic receptor
ทําให้การเคลื่อนไหวลดน้อยลง ลดแรงตึงตัว ความแรง และความถี่ของการบีบตัว
ลดการหลั่งนํ้าลายและนํ้าย่อยของกระเพาะอาหาร
ยาที่ดูดซึมน้ำ
polycarbophil ,psyllium
ไม่ค่อยนิยมใช้ กลไกการออกฤทธิ์ช้า
ยาที่มีฤทธิ์
ดูดซับ
ผงถ่าน (Activated charcoal) Diosmectile
ยาที่ออกฤทธิ์โดยทําให้มีการเปลี่ยนแปลงของการขนส่งอิเลคโตรไลท์
สารละลายน้ำตาลและเกลือแร่ ors
ช่วยเพิ่มการดูดซึม หรือช่วยลดการหลั่งนํ้าและเกลือแร่จากลําไส้
ยาที่ออกฤทธิ์ทําให้มีการเปลี่ยนแปลงของ Intestinal flora
lactobacillus acidophilus
ยับยั้งการเจริญเติบโต
ของเชื้อก่อโรคและป้องกันการเกาะติดของแบคทีเรีย
รักษาผู้ป่วยท้องเสียเรื้อรัง ได้ผลดี
การพยาบาล
ส่วนใหญ่รักษาตามอาการ
แผลในทางเดินอาหาร
การมีแผลในกระเพาะอาหารหรือลําไส้เล็กส่วนต้น คนเป็นเยอะ พบได้ในคนทั่วไป
สาเหตุ
การเกิดแผลในทางเดินอาหารซึ่งสัมพันธ์กับยาในกลุ่มต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ เช่นยาaspirin
การเกิดแผลในทางเดินอาหารซึ่งสัมพันธ์กับเชื้อ Helicobacter pylori (HP)
ตำแหน่งที่เกิด
แผลในกระเพาะอาหาร (Gastric Ulcer, GU)
แผลในลําไส้เล็กส่วนต้น (Duodenal Ulcer, DU)
การรักษาลด ปัจจัยที่ทําให้เกิดแผลในทางเดินอาหาร และ เพิ่
มปัจจัยในการป้องกัน
แบ่งเป็น5กลุ่ม
ยาที่มีฤทธิ์ยับยั้งการหลั่งกรดและป้องกัน เยื่อบุกระเพาะอาหาร
Misoprostol (กลุ่ม Prostaglandin) ยับยั้งการหลั่งกรดและป้องกันเยื่อบุกระเพาะอาหาร ออกฤทธิ์2ทาง
รักษา NSAIDs-induced PU ใช้เฉพาะในรพ.
อาการท้องเดิน (ร้อยละ 10) ปวดท้อง ทําให้มดลูกหดรัดตัว ในผู้หญิงตั้งครรภ์อาจแท้งได้
ยากำจัดเชื้อ Helicobacter pylori
อาการของโรคแผลในทางเดินอาหารร่วมกับการส่องกล้องและพบแผล
การให้ยาในกลุ่ม PPI 1 ชนิด ร่วมกับยาปฏิชีวนะ 2 ชนิด ใช้ยา omeprazole
ยาที่มีฤทธ์ป้องกันเยื่อบุกระเพาะอาหาร (Cytoprotective drug)
Sucralfate
ไม่มีการดูดซึมยา ดังนั้นอาการข้างเคียงทั่วร่างกายพบได้น้อย
ต้องอยู่ในพีเอชที่เป็นกรด ห้ามให้พร้อมยาลดกรด
ยาที่มีฤทธิ์ยับยั้งการหลั่งกรด (Antisecretory agents)
Histamine H2-receptor antagonists
Cimetidine Ranitidine Famotidine แข่งขันกับฮีสตามีน ในการจับกับตัวรับแบบผันกลับได
มื่อจับกับตัวรับแล้วจะทําให้การหลั่งกรดของ Parietal cell ลดลง
วิธีใช้
Cimetidine 400 mg bid Ranitidine (150 mg bid)
อาการข้างเคียง
เช่น ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ คลื่นไส้ ปวดตามกล้ามเนื้อ ผื่นตามผิวหนัง คัน ตัวยาcimetidine
ยายับยั้งปั๊มที่หลั่งโปรตอน Omeprazole ยับยั้งการหลั่งกรดที่ปั้มจ่ายโปรตอน (เอนไซม์ H+ / K+ ATPase) ซึ่งเป็นขั้นตอน
สุดท้ายของการหลั่งกรด แบบไม่ผันกลับ
ข้อกำจัด
ใช้เวลา 3-5 วัน ยาให้ฤทธิ์ในการยับยั้งเอนไซม์สูงสุด
ความแตกต่างของ CYP2C19 polymorphism: PK PD
ยาPotassium Competitive Acid Blockers, PCAB
Vonoprazan
กลไกการออกฤทธิ์:แย่ง K+ ในการจับกับเอนไซม์ H+/K+-ATPaseทําให้ยับยั้งการหลั่งกรดได้
ยาลดกรด (Antacid)
ยาที่ใช้ Aluminium hydroxide , Magnesium hydroxide
ลดความเป็นกรด (neutralization),ลดอาการปวดท้องได้ แต่ไม่สามารถทําให้แผลหายเร็วขึ้น
ข้อดี
เป็นการรวมยาที่ออกฤทธิ์
เร็วและช้าเข้าด้วยกัน
ยาที่มีประสิทธิภาพดี และฤทธิ์
คงอยู่นานพอสมควร
รสชาติของยาดีขึ้น
ผลข้างเคียง
Aluminium hydroxide : ท้องผูก
Magnesium hydroxide : ท้องเสีย
หลักการเลือกใช้ยาลดกรดในการรักษาแผลในทางเดินอาหาร
ใช้ยานํ้าดีกว่ายาเม็ด
ควรระมัดระวังปฏิกิริยาที่มีต่อกันระหว่างยาของยาต่าง ๆ ที่ให้ร่วมกับยาลดกรด
ข้อควรระวัง
ปฏิกิริยาต่อกันระหว่างยาทั้ง2ตัว มีการเปลี่ยนแปลงพีเอช ทําให้มีการเปลี่ยนแปลงอัตราการแตกตัวและการดูดซึม
หลีกเลี่ยงโดยให้ยาห่างกัน 2 ชั่วโมง
ขนาดของยา
15-30 มิลลิลิตรหลังอาหาร 1 ชั่วโมงและก่อนนอน นาน6-8ชั่วโมง เพราะทำให้ออกฤทธิ์ได้นาน
ยาที่ช่วยเสริมประสิทธิภาพของยาลดกรด
2.bismuth subsalicylate
เป็นยาฆ่าเชื้อที่ใช้ในการรักษาการติดเชื้อที่ทําให้เกิดภาวะกรดเกินในกระเพาะอาหาร ยาในกลุ่มนี้เช่น Gastro-bismol
algenic acid หรือ sodium alginate
สารกลุ่มเดียวกับแป้งที่เมื่อสัมผัสกับกรดจะพองตัวเป็นเจลที่มีความสามารถในการจับกับแก๊สจะมีความหนืดและลอยตัวเป็นแพอยู่บนผิวของอาหารที่ถูกย่อยอยู่ในกระเพาะอาหาร
1.simethicone ,dimethyl polysiloxane
ลดแรงตึงผิวที่ทําให้ฟองและแก๊สในกระเพาะอาหาร จึงใช้บรรเทาอาการท้องอืด ยาในกลุ่มนี้เช่น Air-X
ยาระบายและยาถ่าย
ยาระบาย (laxative ) คือ ยาที่ทําให้อุจจาระเหลวถ่ายได้ง่ายขึ้น
ยาที่ทําให้อุจจาระเหลวถ่ายได้ง่ายขึ้น
กลไกการออกฤทธิ์
คุณสมบัติของยาซึ่งมีความชอบนํ้าหรือมีคุณสมบัติดูดนํ้า
ออกฤทธิ์ทั้งโดยตรงและโดยอ้อมต่อลําไส้ใหญ่
เปลี่ยนแปลงลักษณะของอุจจาระ ได้แก่ ยาที่ทําให้อุจจาระอ่อนนุ่ม
แบ่งเป็น
ยาระบายที่ เพิ่มปริมาณกากอาหาร
เม็ดแมงลัก (pysllium seed)
เป็นยาถ่ายที่ปลอดภัยและคล้ายธรรมชาติมาก
การถ่ายมักเกิดภายหลัง 24
ชั่วโมง แต่ได้ผลเต็มที่ภายในเวลา 2-3 วัน หรือนานกว่านั้น
ไม่ควรรับประทานยาแห้ง ๆ
ยาระบายชนิดมีแรงดึงน้ำ
lactulose , glycerin
เหมาะกับเด็ก สตรีมีครรภ์ และหญิงให้นมบุตร
Glycerin
ยาเหน็บทวารหนัก
ยาระบายที่เป็นเกลือ
เกลือของแมกนีเซียม โซเดียม และโปตัสเซียม
ได้ผลถ่ายภายหลังให้ยาภายใน 3ชั่วโมง
ใช้ในการทําให้ท้องว่างก่อนการผ่าตัด ฉายรังสี ส่องกล้องทีลําไส้ใหญ่ กําจัดพยาธิ
ยาที่ช่วยหล่อลื่นอุจจาระ
น้ำมันแร่ (mineral oil), นํ้ามันมะกอก (olive oil)
ห้ามใช้ใน ผป สูงอายุและเด็กเล็ก เนื่องจากเสี่ยงต่อการสําลักของยาลงปอดได้
ยาที่ทําให้อุจจาระอ่อนนุ่ม
Docusate salts
ใช้ใน ผป ที่ไม่ต้องให้ออกแรงเบ่งเช่น ผป ไส้เลื่อน ผป โรคหัวใจ
ยาทําให้อุจจาระอ่อนนุ่มลงภายใน 24-48ชม
ยาที่มีฤทธิ์กระตุ้นและทําให้ระคายเคือง
Bisacodyl, cascara, นํามันละหุ่ง มะขามแขก
รู้จักอย่างแพร่หลายและมีการใช้ยาในทางทีผิด
ให้ผลภายใน 6-12 ชั่วโมง
ยาสวนทวารหนัก
ใช้ในกรณีทําความสะอาดลําไส้ก่อนผ่าตัดหรือก่อนคลอด
นํ้าสบู่ SSE(soap sus emema)
ข้อบ่งใช้
ในผู้ป่วยที่ชอบเก็บกลั้นอุจจาระ
การพยาบาล
ห้ามใช้ยาระบายในผู้ที่ท้องผูกและมีอาการปวดท้องโดยไม่ทราบสาเหต
ไม่ควรใช้ยาระบายเพื่อลดนํ้าหนัก เพราะจะเกิดผลเสียกับร่างกาย
ยา lactulose และ lactitol มีส่วนผสมของนํ้าตาล จึงควรระวัง
ในผู้ป่วยโรคเบาหวาน
ยากระตุ้นการอาเจียนและยาต้านการอาเจียน
Central emetics
apomorphine HCl ยาออกฤทธิ์
แรงและเร็ว
Local emetics
เช่น copper sulfate, Zinc sulfate และ ipecac เป็นต้น
ยาทําให้อาเจียนกรณีได้รับสารพิษ ที่นิยมใช้กันมากคือ Syrup of ipecac
กลุ่มยาแบ่งเป็น 6 ชนิด
Histamine H1 receptor antagonist
diphenhydramine, dimenhydrinate
ยับยั้ง histaminergic
อาการข้างเคียงที่พบ คือ ง่วงนอน
Serotonin type3 receptor antagonis
Ondansetron
ยับยั้งที่ 5 HT3 receptor
ใช้ในการป้องกันอาการคลื่นไส้และอาเจียนที่เกิดจากการใช้ยารักษามะเร็ง
Muscarinic cholinergic receptor antagonist
scopolamine
ใช้ในการป้องกันการอาเจียนเฉพาะที่เกิดจาก motion sickness และมีการพัฒนา transdermal scopolamine
Substance P antagonist
Aprepitant
ใช้ร่วมกับ serotonin 5 HT3 receptor antagonistsเพื่อป้องกันการเกิดการอาเจียนแบบ acute และ delay หลังได้รับ
เคมีบําบัดหรือการฉายรังสี
Dopamine D2 receptor antagonists
Metoclopramide Domperidone
มีฤทธิ์เป็น prokinetic
ใช้รักษากรดไหลย้อน อาหารไม่ย่อยได้
ยับยั้งที่ Dopamine D2 – receptor ที่ CTZ
ผลข้างเคียง
extrapiramidal effects
ยาอื่น ๆ เช่น วิตามินบี 6
ยาขับลม (Antiflatulents)
Asafoetida, simethicone, peppermint oil
ยาช่วยย่อย
่(Digestant)
Pancreatic enzyme
pancreatin และ pancrelipase
ใช้รักษาผู้ป่วยซึ่งขาดนํ้าย่อยจากตับอ่อน การให้ยาจะช่วยลด
nitrogen และไขมันในอุจจาระ
Bile acids
cholic , chenodiol และ ursodiol
ยากระตุ้นให้เกิดความอยากอาหาร
cyproheptadine HCl , Pizotifen
ยากดความอยากอาหาร
dexfenfluramine
การพยาบาลผู้ป่วยที่ได้รับการต้านการอาเจียน
ห้ามให้ยาที่มีฤทธิ์เพิ่มการเคลื่อนไหวทางเดินอาหารในผู้ป่วยลําไส้อุดตัน
หลีกเลี่ยงการใช้ยา metoclopramide ในผู้ป่วยลมชักและโรคพาร์กินสัน