Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ยาที่ใช้รักษาทางจิตเวช - Coggle Diagram
ยาที่ใช้รักษาทางจิตเวช
ยาต้านโรคจิต
Antipsychotic drucs
ใช้รักษาอาการทางจิต (psychosis)
ที่เกิดจากโรคต่างๆ
โรคจิตเภท
โรคติตหวาดระแวง
โรคซึมเศร้าที่มีอาการทางจิตร่วมด้วย
ยาต้านโรคจิต
แบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่
ยากลุ่มเดิม
Typical antipsychotics หรือ
Classical antipsychotics (CAs) หรือ
Dopamine Antagonists (DA)
เป็นยากลุ่มเดิมที่ใช้มานาน
แต่ทำให้เกิดผลข้างเคียงประเภท
Extrapyramidal Symptoms
สูงกว่า ยากลุ่ม ATypical antipsychotics
ยากลุ่มนี้จะลดอาการกระสับกระส่าย วุ่นวาย เอะอะ อาละวาด ก้าวร้าว ระหวาดระแหวง หลงผิด ประสาทหลอน
ยาในกลุ่มนี้
Phenothiazine
Chlorpromazine
Perphenazine
Thioridazine
Trifluoperazine
Fluphenazine
Thioxanthene
Zuclopentixol
Flupentixol
Butyrophenone
Haloperidol
Diphenylbutypiperidine
Pimozide
ผลข้างเคียงของยากลุ่มเดิม
1) Extrapyramidal side effects ( EPS )
ความผิดปกติของการเคลื่อนไหว
มี 4 กลุ่ม
Acute Dystonia
ผู้ป่วยมีอาการเกร็งกล้ามเนื้อ
อาการคอบิดหรือตัวบิดไปข้างใดข้างหนึ่ง
กล้ามเนื้กระตุกตาเหลือกขึ้นบนตลอดเวลา
ขากรรไกรแข็ง น้ำลายไหล ลิ้นคับปาก พูดไม่ชัด กลืนลำบาก
อาการเกิดในช่วง 1-5 วันแรกที่ได้รับยา
Akathisia
เป็นความรู้สึกกระวนกระวาย
กระสับกระส่าย อยู่ไม่สุข อยู่นิ่งไม่ได้
มือและขาสั่น เดินไปเดินมา ผุดลุกผุดนั่ง
อาการจะเกิดภายใน 5-40 วันหลังได้ยา
Tardive dyskinesia (TD)
อาการของการเคลื่อนไหวช้าๆ
กล้ามเนื้อใบหน้า ลิ้น ลำคอ ควบคุมไม่ได้
มีอาการดูดปาก แลบลิ้น เลียริมฝีปาก เคี้ยวปาก แสยะใบหน้า กลืนลำบาก
อาการเกิดจากใช้ยาขนาดสูงเป็นเวลานาน ติดต่อกันอย่างน้อย 3 เดือน
Pseudoparkinsonism /Parkinsonism
อาการเหมือนคนเป็นโรค Parkinson
เคลื่อนไหวช้า(Akinesia)
เดินขาลาก
อาการสั่น (Tremor) มีอาการมือสั่น
กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง (Rigidity)
สีหน้าเฉยเมยไม่แสดงความรู้สึกเหมือนใส่หน้ากาก
กลืนน้ำลายไม่ลง ทำให้น้ำลายไหลเต็มปาก
2) Neuroleptic Malignant Syndrome
มีอาการเกร็งกล้ามเนื้อทั่วไปอย่างรุนแรง
มีไข้ หัวใจเต้นเร็ว BPไม่คงที่
เหงื่อออกมาก
ปัสสาวะน้อย
ความรู้สึกตัวลดลง
อาจเกิดระบบหายใจล้มเหลว
3) Anticholinergic effects
มีผลต่อระบบประสาทอัตโนมัติ
ทำให้เกิดอาการ ปากแห้ง คอแห้ง ตาพร่า ท้องผูก ปัสสาวะลำบาก
ยากลุ่มใหม่
Atypical antipsychotics หรือ
Serotonin-Dopamine Antagonist (SDA)
เป็นยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่
มีการตอบสนองต่อการรักษาและผลข้างเคียง Extrapyramidal Symtoms น้อยกว่ายากลุ่มเดิม แต่ราคาค่อนข้างสูงกว่า
ออกฤทธิ์ดีในการรักษา negative symptoms ของ schizophrenia
ข้อดีของยากลุ่มนี้ ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดอาการ tardive dyskinesia อาการความผิดปกติของการเคลื่อนไหว
ยาในกลุ่มนี้
Clozapine
Olanzapine
Risperidone
S/E ประจำเดือนผิดปกติ จากprolactin เพิ่ม
ความต้องการทางเพศลดลง ง่วงซึม น้ำหนักตัวเพิ่ม
Quetiapine
S/E ง่วงซึม น้ำหนักตัวเพิ่ม ความดันต่ำจากการเปลี่ยนท่า
Ziprasidone
Aripiprazole
Paliperidone
Amisulpride
Lurasidone
ผลข้างเคียงของยากลุ่มใหม่
ยา Clozapine (Clozaril, Clopaze) ยาตัวนี้ มีอัตราการเกิด ภาวะเม็ดเลือดขาวลดลง (agranulocytosis) สูงร้อยละ 1-2 โดยเฉพาะ 18 wk แรกของการใช้ยา wbcลงลง ทำให้เกิดการติดเชื้อง่าย
ตรวจ CBC ดู wbc ทุกสัปดาห์ wbc ควรมี 3500/ mm3 ขึ้นไป
ติดตามผล lab นานประมาณ 6 เดือน
มีผลให้เกิดโรคเมตาบอลิก เช่น น้ำหนักตัวเพิ่ม น้ำตาลหรือไตรกลีเซอไรด์ในเลือดสูง
กลไกการออกฤทธิ์
ออกฤทธิ์ต่อสมอง โดยเฉพาะกระบวนการทางชีวเคมีของสารสื่อประสาท (Neurotransmitter) โดยยับยั้งการส่งของ Dopamine ไปปิดกั้นที่ post synaptic dopamine D2 receptor ที่สมอง มีผลให้ลดอาการประสาทหลอน และหลงผิดของผู้ป่วยลง
หรือเรียกว่า Neuroleptics ,Major Tranquilizers
ยาต้านอารมณ์เศร้า
Antidepressant drugs
ยากลุ่มนี้มีสมบัติทำให้อารมณ์แจ่มใสขึ้น ยกระดับจิตใจอารมณ์ให้สูงขึ้น (mood elevating effect
ใช้รักษา
ผู้ป่วยอารมณ์ซึมเศร้า
Bipolar disorder ,depressive disorder
Major depressive disorder,Persistent depressive disorder
Pt.Anxiety disorder เชทน Panic disorder, obsessive – compulsive disorder, social phobias
ยารักษาอารมณ์เศร้า
แบ่งเป็น 3 กลุ่ม
Monoamines Oxidase Inhibitors (MAOI)
ยากลุ่มแรกที่นำมาใช้รักษาอารมณ์เศร้า ไม่นิยมนำมาใช้เนื่องจากผลข้างเคียงรุนแรง
มี S/E อันตราย orthostatic hypotension(ความดันต่ำเมื่อเปลี่ยนท่า)
hypertensive crisis (ความดันโลหิตสูงกะทันหัน)
ยาในกลุ่มนี้
Aurorix (Moclobemide)
Phenelzine (Nardil)
Tranylcypromine (Parnate)
Isocarboxazid (Marplan)
Tricyclic Antidepressants (TCA)
ยากลุ่มนี้นิยมใช้ในปัจจุบัน ปลอดภัยสูง ราคาถูก
ยาทำให้อารมณ์เศร้าลดลง และช่วยให้ง่วงซึมในpt.ที่นอนไม่หลับ ช่วยให้อาการอ่อนล้าดีขึ้น
ช่วยเพิ่มการอยากอาหาร ช่วยลดความวิตกกังวล
ยาในกลุ่มนี้
เพิ่มซีโรโตนินมากกว่านออิพิเนฟฟิน
Imipramine (Tofranil)
Clomipramine (Anafranil)
Amitriptyline (Tryptanol)
ยาเพิ่มนออิฟิเนฟฟินมากว่าซีโรโตนิน
Nortriptyline (Aventyl, Nortrilen, Pamelor)
Amoxapine
ผลข้างเคียง
ปากแห้ง
เหงื่อออกน้อง
สายตามัว
ท้องผูก
ปัสสาวะคั่ง
Atypical Antidepressants หรือ Selective Serotonin Reuptake Inhibitors( SSRI )
รักษาโรคซึมเศร้า โรคตื่นตะหนก โรคย้ำคิดย้ำทำ โรคกลัวสังคม อาการผิดปกติหลังเผชิญเหตุการณ์สะเทือนขวัญ
ยาที่ใช้ในกลุ่มนี้
Floxetine (Prozac)
Fluvoxamine (Faverin, Luvox)
Paroxetine (Paxil, Seroxat)
Sertraline (Zoloft)
Citaloprm (Celexa, Cipram)
ผลข้างเคียง
ท้องไส้ปั่นป่วน ท้องเสีย
น้ำหนักตัวเพิ่มหรือลด
นอนไม่ พักผ่อนไม่ได้
หงุดหงิด
ปวดศีรษะ วินเวียน
มือสั่น
กลไกการออกฤทธิ์
ยากลุ่มนี้จะไปเพิ่มระดับ nor-epinephine (NE) และ serotonin ( 5-HT )ในสมอง โดยมีกลไกดังนี้
1.ยับยั้งการ re-uptake ของ neurotransmitters ซึ่งได้แก่ NE และ 5-HT กลับเข้าไปใน ปลายประสาท Presynaptic Neuron ทําให้ปริมาณของ Neurotransmitter ระหว่าง Neuron เพิ่มขึ้น
ยับยั้ง presynaptic alpha adrenergic receptors alpha-2 โดยปกติ NE ที่หลั่งออกจากปลายประสาทจะจับกับ alpha-2 receptors ที่ presynaptic ทําให้ NE หลั่งออกไม่ได้ เมื่อยาไปจับกับ alpha-2 receptors แทน มีผลให้NE หลั่งออกจากปลายประสาทได้ตลอดเวลา โดยการหลั่งจะเกิดขึ้นอย่างช้าๆการออกฤทธิ์รักษาส่วนใหญ่ต้องใช้เวลาประมาณ2-3 สัปดาห์
ยาต้านความวิตกกังวล
(Antianxiety drugs)
ยาต้านความวิตกกังวล หรือ ยาคลายวิตกกังวล ( Antianxiety drugs/ Anxiolytic Drugs /Minor Tranquillizers )
ยามีฤทธิ์ทำให้ประสาทสงบ ลดความวิตกกังวล ลดความกระวนกระวาย ลดอาการตื่นเต้น คลายเครียด
นอกจากนี้ยังใช้รักษาโรคพิษสุราเรื้อรัง ใช้เป็นยานอนหลับ ใช้ในผู้ป่วยโรคลมชัก
ยาในกลุ่มนี้แบ่งย่อย 4 กลุ่มคือ
Barbiturates ได้แก่ Phenobarbital, secobarbital,Phetobarbital
Non-barbitulates
Azaspirones
Benzodiazepines เป็นกลุ่มที่นิยมนํามาใช้รักษามากที่สุด**
ได้แก่ Diazepam (Valium), Lorazepam (Ativan, Loramed), Alprazolam (Xanax),
Chlordiazepoxide (Librium), Dipotassium Clorazepate (Tranxene, Trancon), Flurazepam( Dalmadorm), Clonazepam(Rivotril), Oxazepam, Nitrazepam
กลไกการออกฤทธิ์
ยากลุ่ม Benzociozepines จะออกฤทธิ์โดยการเข้าไปจับกับ gammaaminobytyric acid ( GABA ) และ chloride ion ในระบบประสาทส่วนกลางบริเวณ Iimbic system และ reticular formation มีผลให้สงบผ่อนคลายกล้ามเนื้อ และช่วยให้หลับได้
ผลข้างเคียงของยากลุ่มนี้
Central nervous system effects
มือสั่น
หงุดหงิด
กระสับกระส่าย
นั่งไม่ติด
ง่วงนอน
การเคลื่อนไหวผิดปกติ เช่น เดินเซ
การจำบกพร่อง เช่น ลืมเหตุการณ์ช่วงใกล้ๆ แต่จำเหตุการณ์ในอดีตได้ (Anterograd amesia)
Physical dependence
ยากลุ่มนี้ถ้าใช้ปริมาณที่สูงเป็นเวลานานจะทำให้
ผู้ป่วยเกิดอาการติดยาและดื้อยาได้
ยาควบคุมอารมณ์
( Mood-stabilizing drugs )
ยาควบคุมอารมณ์ ( Mood-stabilizing drugs / Antimanic Drugs ) ใช้รักษาโรคอารมณ์แปรปรวน โรค Bipolar disorder โดยเฉพาะ mania และรักษา chronic aggressive จึงอาจเรียกว่ายา antimania และยังมีคุณสมบัติป้องกันการกลับเป็นซ้ำของโรค ด้วย
ประเภทของยาควบคุมอารมณ์
Tricyclic anticonvulsant (ยากันชัก) ได้แก่ Carbamazepine(Tegretol),Gabapentin(Neurontin),
Valproate (Depakene), Topiramate (Topamase)
Lithium ได้แก่ Lithium carbonate และ Lithium citrate ระดับ Lithium ที่เหมาพละสมในการรักษา คือ 0.6-1.2 mEq/L
กลไกการออกฤทธิ์
1)การออกฤทธิ์ของยาเพื่อใช้รักษาอาการ affective disorder ไม่แน่ชัด
2) ออกฤทธิ์โดยแทนที่ Sodium ion ที่อยู่ในทุกส่วนของร่างกาย (Replace some ions, Na+, K+, Mg+)
3) ลดปริมาณ beta-adrenergic receptor หรือ 5-HT
ผลข้างเคียงของยา
ทางเดินอาหาร เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน ถ่ายเหลว ปากแห้งคอแห้ง
ระบบประสาทส่วนกลาง ที่พบมากคือเกิด fine tremor
3.หัวใจ ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของคลื่นไฟฟ้าหัวใจ
ไต ถ้าใช้ระยะยาวอาจเกิดพิษต่อไตได้ ทำให้ปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำ
ต่อมไทรอยด์ พบ hypothyroidism ประมาณร้อยละ 5-8
ผิวหนัง เกิดผื่นแพ้ สิว
แบ่งเป็น
1) Early side effects เป็นอาการที่เกิดขึ้นในช่วงแรกที่ได้ยา ได้แก่ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ปวดท้อง กล้ามเนื้ออ่อนแรง อ่อนเพลีย มือสั่น (โดยเฉพาะเวลาเขียนหนังสือ) ปาก แห้ง กระหายน้ํา ปัสสาวะบ่อย
2) Later side effects ได้แก่ กระหายน้ํา ปัสสาวะบ่อยมากกว่าเดิม มากกว่า ระยะแรก น้ําหนักเพิ่มบวม
ระดับความเป็นพิษของยาลิเทียม(ลิเทียมมีระดับยา
ที่ให้ผลในการรักษาจะอยู่ในช่วง 0.6-1.2 mEq/L)
1) ระดับเฝ้าระวัง (SerumLithium1.2-1.5mEq/L) เป็นระดับที่มี Lithium สูงสุดที่ มีผลในการรักษา อาการข้างเคียงที่พบ เช่น มือสั่น ปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำ ท้องเสีย ปวดท้อง อ่อนเพลีย ซึ่งอาจจะไม่รุนแรง
2) ระดับเป็นพิษปานกลาง (SerumLithium1.5-2.0mEq/L) เป็นระดับที่มี Lithium สูงจนเกิดอาการเป็นพิษ ระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง S/E ที่พบบ่อย ปวดท้อง ท้องเสีย คลื่นไส้อาเจียน ปากแห้ง มึนศีรษะ กล้ามเนื้ออ่อนแรง พูดไม่ชัด
3) ระดับระดับเป็นพิษรุนแรง (SerumLithium2.0-2.5mEq/L) เป็นระดับที่มี Lithium สูงจนเกิดอาการเป็นพิษ S/E ที่พบบ่อย ท้องเสีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียนตลอด แขนขนกระตุกเป็นระยะ จนแสดงอาการชัก สับสนมาก หัวใจทำงานผิดปกติ
ยาลดอาการข้างเคียงของยาต้านโรคจิต
( Anticholinergic or Antiparkinson drugs )
ยากลุ่มแอนตี้โคลิเตอร์จิก มีฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของ acetylcholine นิยมใช้รักษาผลข้างเคียงจากยารักษาอาการทางจิตเป็นหลัก
ข้อบ่งใช้
Neuroleptic-induced acute dystonia
Neuroleptic-induced Parkinsonism
ยาในกลุ่มนี้
Benztropine (Cogentin) 0.5 mg, 1 mg, 2 mg
Trihexyphenidyl (Aca, Artane, Benzhexol) 2 mg, 5 mg
Diphenhydramine (Benadryl) 25 mg
Biperidan (Akineton) 2 mg, 6 g
ผลข้างเคียงของยา
ปากแห้ง คอแห้ง
ตาพร่า
ท้องผูก
ปัสสาวลำบาก
ผลข้างเคียงของยา
1.Anticholinergiceffect เช่น ปากแห้ง ตาพร่า ท้องผูก อาจมีปัสสาวะลำบากในผู้สูงอายุ
Sedation, Drowsiness และ Dizziness
Orthostatic Hypotension
Anticholinergic Delirium อาการสำคัญ คือ สับสน ไม่รู้วัน เวลา สถานที่ หรือแสดง อาการทางจิตต่างๆ
2คลื่นไส้ ปั่นป่วนในท้อง
การดูแลผู้ป่วยที่มีอาการจากผลข้างเคียงของยา
หยุดยาทันที ถ้าผู้ป่วยยังรู้สึกตัวให้ยาแก้อาเจียน และทำ Gastric lavage