Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
การดูแลผู้ใหญ่ที่มีความผิดปกติของเลือดและส่วนประกอบของเลือด - Coggle…
การดูแลผู้ใหญ่ที่มีความผิดปกติของเลือดและส่วนประกอบของเลือด
ภาวะซีดจากธาลัสซีเมีย (Thalassemia)
พยาธิสรีรภาพ
ร่างกายสร้างสายฮีโมโกบินที่ปกติลดลงจะเป็นผลให้สายโกลบินที่เหลือเพิม่ สูงขึ้น
โมโกลบินที่ผิดปกติไม่สามารถทำหน้าที่ได้ตามปกติและจะตกตะกอนเมื่อเซลล์แก่ ทำให้เม็ดเลือดอายุสั้นลง
พบได้ตั้งแต่แต่ Mild microcytosis จนถึงตายในมดลูก (Death in utero)
สาเหตุ
ความผิดผกติของการสร้างสายแอลฟา (Alpha-defect thalassemia
ความผิดปกติของการสังเคราะห์ฮีโมโกลบิน
เป็นความผิดปกติรุนแรงเพราะมีสภาวะโฮโมไซกัส (Homozygous state)
อาการและการแสดงอาการ
ซีด โหนกแก้มสูง หน้าผากนูนใหญ่ตาเหลือง ดั้งจมูกแฟบ
ผิวหนังคล่ำเพราะเม็ดเลือดแดงแตกมากทำให้เหล็กเพิมขึ้น
ชนิดของธาลัสซีเมีย
ธาลัสซีเมีย α-trait (The carrier state)
ซีดเล็กน้อยจนถึงซีดมาก บางรายอาจมีตับและม้ามโตเล็กน้อย
ซีดมากจะมีความผิดปกติของโครงกระดูกเนืองจากมีการขยายตัวของไขกระดูก
α-Thalassemia major
ทำให้เกณฑ์ตามคลอดหรือเสียชีวิตตั้ง แต่อยู่ในครรภ์มารดาได้
เด็กทารกมีหัวใจและตับโต บวมและท้องมานอย่างมาก
สาเหตุให้เกิด Hydrops fetalis และ Fulminant intrauterine congestive heart failure
β-Thalassemia minor
ม้ามโตเล็กน้อย ผิวหนังเป็นสีบรอนซ์ และมีการขยายตัวของไขกระดูก
ความผิดปกติของโครงกระดูกซึ่งขึ้นกับระดับของ Reticulocytosis และขึ้นกับความรุนแรงของภาวะซีด มักไม่มีอาการ
เป็นสาเหตุให้มี Mild to moderate microcytic hypochromic anemia
การวินิจฉัย
การซักประวัติ เกี่ยวกับประวัติในครอบครัว
การตรวจร่างกาย พบ Thalassemic face ได้แก่ ซีด เหลือง ตับโต และม้ามโต
การตรวจทางห้องปฏิบัติการและการตรวจพิเศษอื่น ๆ
ลักษณะเม็ดเลือดแดงผิดปกติ
การตรวจหา Hb H Inclusion body
การตรวจชนิดของฮีโมโกลบิน (Hb typing, hemoglobin analysis)
การรักษา
แบบประคับประคอง โดยรักษาตามอาการ และป้องกันไม่ให้เกิดภาวะแทรกซ้อน
การให้เลือดชนิดพึ่งพาเลือด (TDT)
ยาขับเหล็ก ผู้ปวยจะได้รับเหล็กจากเลือดประมาณครั้ ละ 230 มิลลิกรัม หรือปีละ 6 กรัม
การพยาบาล
การให้เลือดในผู้ป่วยธาลัสซีเมียที่พึ่งพาการรับเลือด (TDT)
การให้ยาขับเหล็ก
การให้ Folic
การให้ยาเพือเพิ่มฮีโมโกลบิน เอฟ (Hemoglobin F induction therapy)
การรับประทานอาหารสำหรับผู้ป่วยธาลัสซีเมีย
การรักษา
กรดโฟลิก (Folic acid)
การรักษาอาการแทรกซ้อน
การตัดม้าม
การปลูกถ่ายไขกระดูก
การเปลี่ยนยีน (Gene therapy)
การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำหนดเม็ดเลือด
ภาวะซีดจากการขาดวิตามินบี 12
พยาธิ
การฝ่อของกระเพาะอาหารส่วนต้น
ขาดIntrinsic factor เกิดจากพันธุกรรม
ความผิกปกติของระบบออโตอิมมูน จึงทำให้บี12 ที่สะสมนำมาใช้จนหมด
อาการและอาการแสดง
อาการทางระบบประสาท เช่น ความจำเสือม สับสน ชาที่แขนขา
อาการทางระบบทางเดินอาการ เช่น อาการไม่ย่อย คลื่นไส้ อาเจียน
อาการขาดออกซิเจน ได้แก่ อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย
การวินิจฉัย
การตรวจ
การทดสดสอบSchilling test
ระดับฮีโมโกลบิน
การตรวจไขกระดูก
การซักประวิติ
คลื่นไส้อาเจียน
เบืออาหาร น้ำหนักลด ท้องอืด ท้องเสีย และท้องผูก
อาการอ่อ่นเพลีย เจ็บปาก ชาที่แขนขา
การรับรสผิดปกติ
ควบคุมการถ่ายอุจจาระปัสสาวะไม่ได้
การรักษา
รับประทานอาหารพวกลา เนื้อสัตว์ นมและไข่
ให้ยาช่วยสร้างเม็ดเลือด
การให้เลือดเมือซีด และนอนพักให้ระดับฮีโมโกลบิน
ภาวะซีดอะพลาสติก
การตรวจร่างกาย
มีเลือดออกในเรตินา
อาจมีอาการสับสนและอ่อนแรง
ซีด จ้ำเลือด จุดเลือดเล็ก ๆ
การตรวจทางห้องปฏิบัติการและการตรวจพิเศษอื่น ๆ
เม็ดเลือดแดงมีขนาดและการติดสีปกติ Reticulocyte count ต่ำมาก
กรณีมีเลือดออก เกล็ดเลือดและจำนวนเม็ดเลือดขาวต่ำ
การสเมียร์เลือด
ไขกระดูกจะพบมีจำนวนเซลล์ลดน้อยลงมากมีลักษณะเป็นไขมัน พังผืดและเจลแทนที่เม็ดเลือด
การซักประวัติ
หายใจไม่สะดวก และปวดศีรษะ
อาการอ่อนเพลีย ไม่มีแรง
อาการของความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
การรักษา
การปลูกถ่ายไขกระดูกสำหรับผู้ป่วยที่มีเม็ดเลือดขาวตำ
จึงควรป่องกันโดยการล้างมือบ่อย ๆ ให้ยาปฏิชีวนะเมื่อมีการติดเชื่อ
ให้ Packed red cell, Platelet และให้เลือดชนิดต่าง ๆ
ภาวะแทรกซ้อน มีการเสียเลือดอย่างทันทีทันใด
และมีการติดเชื่อจากการที่ผู้ป่วยได้รับยากดภูมิคุ้มกัน
กระตุ้นให้มีการดื้อยา ให้ออกซิเจนสำหรับผู้ป่วยที่มีระดับฮีโมโกลบินต่ำ
ให้ยาเคมีบำบัดหรือรังสีรักษา
อาการและอาการแสดง
มีอาการอ่อนเพลีย และหายใจลำบากเมื่อออกแรง เลือดออกง่ายเนื่องจากเกล็ดเลือดต่ำ
พบจ้ำเขียวตามผิวหนัง เหงือกและฟัน มีไข้จากการติดเชื่อในร่างกาย
พบเม็ดเลือดขาวในเลือดต่ำกว่า 2,000 เซลล์/ลบ.มม.
มีจุดเลือดออกที่เยื่อบุเปลือกตาหรือเรตินา พบจำนวนเม็ดเลือดแดงน้อยกว่า 1 ล้านเซลล์/ลบ.มม.
การวางแผนทางการพยาบาล
มีโอกาสติดเชื้อเนื่องจากปริมาณเม็ดเลือดขาวลดลง
มีโอกาสเสียเลือดเนื่องจากปริมาณเกล็ดเลือดต่ำและมีการแข็งตัวของเลือดผิดปกติ
ไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ เนื่องจากภาวะพร่องออกซิเจน
พยาธิสรีรภาพ
เซลล์ต้นกำเนิดมีคุณสมบัติผิดปกติไปจากเดิม เซลล์ฝ่อ
กระดูกลดลงมากจนถึงขึ้นไม่มีเซลล์ในไขกระดูกเลย
ความผิดปกติของเซลล์ต้นกำเนิดในไขกระดูก
อาจมีผลมาจากสิ่งแวดล้อมในไขกระดูกที่ทำให้การแบ่งตัวและการเ
จริญเติบโตของเซลล์ผิดปกติ การได้รับสารหรือยากดภูมิคุ้มกัน
ภาวะเลือดจางจากขาดโฟเลต
สาเหตุ
ผู้ที่ทานอาหารน้อย มีภาวะทุพโภชนาการ หรือมีโรคจิตเภททำให้ไม่ยอมรับประทานอาหาร
ร่างกายมีความต้องการวิตามินโฟเลตสูงขึ้น
ได้รับยาที่ออกฤทธิต่อต้านการทำงานของวิตามินโฟเลต
ไม่สามารถดูดซึมได้วิตามินโฟเลต
การตรวจทางห้องปฏิบัติการพยาบาล
ขนาดใหญ่กว่าปกติมีจำนวนน้อยกว่ายังเปนรูปทรงรีไม่ใช่วงกลม
HCT HB ตา
เม็ดเลือดแดงโตผิดปกติ (megaloblastic anemia)
ภาวะซีดจากการเสียเลือด
แบ่งเป็น 2 ชนิด
ชนิดเฉียบพลัน
หลอดเลือดโป่งพองแตกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่
การบาดเจ็บที่รุนแรงของหลอดเลือดหรืออวัยวะของร่างกาย
อุบัติเหตุที่มีผลกับหลอดเลือดอย่างรุนแรง
ชนิดเรื้อรัง
โรคแผลในกระเพาะอาหาร โรคริดสีดวงทวาร
เลือดออกจากทางเดินอาหาร
ให้พลาสมา Packed red cell ให้ออกซิเจนทางจมูกหรือหน้ากาก
ควรอยู่ในท่านอนราบและให้ความอบอุ่น
รักษาภาวะช็อก ให้สารน้ำทดแทนเพื่อเพิ่มอิเล็กโทรไลต์
ควบคุมภาวะเลือดออกในกรณีเลือดออกมากๆ
ติดตาม HCT HB
ติดตามการตรวจทางปฏิบัติการ และการถ่ายภาพรังสี
ให้ยาเพิ่มธาตุเหล็ก
หากภาวะสับสนให้ยานอนหลับ
อาการและอาการแสดง
มีภาวะช็อกจากการเสียเลือด
กระหายน้ำ ชีพจรเร็ว ซีด ความดันโลหิตลดลง
ออกซิเจนเลี้ยงสมองน้อยลง
มีภาวะช็อกจากการเสียเลือด
กระหายน้ำ ชีพจรเร็ว ซีด
ความดันโลหิตลดลง ตะคริว
สับสนจากออกซิเจนเลี้ยงสมองน้อยลง
พยาธิสภาพ
ทำให้ปริมาตรของเลือดที่ไหลเวียนในร่างกายลดลง
ทำให้ปริมาณเลือดในร่างกายพร่อง (Hypovolemia)
การเสียเลือดออกนอกหลอดเลือดหรือภายนอกร่างกาย
โรคที่เกี่ยวข้องกับเม็ดเลือดแดง
สาเหตุ
การสร้างของเม็ดเลือดแดงลดลง/ไขกระดูกล้มเหลว ได้แก่ Iron
deficiency ,Apastic Anemia
การแตกทำลายของเม็ดเลือดแดง G6PD deficiency,
thalassemia, autoimmune hemolytic anemia (AIHA)
การสร้างของเม็ดเลือดแดงเพิ่ม มากขึ้น ได้แก่ Polycythemia Vera
การสูญเสียเม็ดเลือดแดงออกจากร่างกาย เช่น Acute blood
loss และ Chronic blood loss
โรคเม็ดเลือดแดงขั้นปฐมภูมิ
(Polycythemia Vera)
สาเหตุ
ไขกระดูกผลิตเซลล์เม็ดเลือดแดงออกมาในปริมาณที่
มากเกินไป (Absolute Polycythemia)
ภาวะเลือดข้นทีไขกระดูกผลิตเซลล์เม็ดเลือดแดงมากผิดปกติ (Primary Polycythemia หรือ Polycythemia Vera)
ภาวะเลือดข้นทีมีสาเหตุมาจากการผลิตฮอร์โมนอีริโทโพอิติน (Erythropoietin) ในปริมาณทีมากเกินไป (Secondary Polycythemia)
ปริมาณน้ำเลือดหรือพลาสมาลดลง (Apparent Polycythemia)
การวินิจฉัย
การวินิจฉัยหลัก (Major criteria)
ฮีโมโกลบิน > 16.5 g/dl ในผู้ชายหรือ ฮีโมโกลบิน > 16 g/dl ในผู้หญิง
หรือ hematocrit (Hct) > 49% ในผู้ชาย และ Hct > 48% ในผู้หญิง
ตรวจไขกระดูกพบ bone marrow trilineage proliferation with
pleomorphic megakaryocyte
ตรวจพบ JAK2V617F mutation หรือ JAK2 exon 12
mutation
การวินิจฉัยรอง (Minor criteria)
major criteria ทั้ง 3 ข้อ หรือ major criteria 2 ข้อ
แรกร่วมกับ minor criteria 1 ข้อ
ตรวจพบระดับ serum erythropoietin ต่ำกว่าค่าอ้างอิงปกติ
อาการและอาการแสดง
ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ อ่อนเพลีย เหนือยง่าย ตามัว ความดันโลหิตสูง
ท้องอืด แน่นท้อง จากม้ามโตมีลิ้มเลือดอุดตัน
ภาวะเลือดออกง่ายกว่าปกติจาก platelet dysfunction
ผิวหนังและเยือบุตาแดง (skin and conjunctival plethora)
การพยาบาล
การนำเลือดออก (phlebotomy)
ยาเคมีบำบัดทีใช้ลดเซลล์ (Cytoreductive drugs):
Ruxolitinib เปนยาในกลุ่ม JAK1 และ JAK2 inhibitor
Hydroxyurea: เพือให้ได้ระดับ Hct < 45%
Low dose aspirin
การสร้างเม็ดเลือดแดงลดลง
ผลของการขาดธาตุเหล็ก
ระบบโลหิตวิทยา
เริ่ม จากอาการซีด
เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย เวียนศรีษะ
ซีดมาก อาจมีที่แสดงถึงภาวะหัวใจล้มเหลวร่วมด้วย
ระบบอื่นๆ
ผลต่อเซลล์ เล็กอ่อนแบนรูปซ้อน
ระบบภูมิต้านทาน
การควบคุมอุณหภูมิของร่างกาย
การรักษา
การกำจัดและรักษาสาเหตุร่วมกับใช้ธาตุเหล็กทดแทน
ซีดมากจนเกิดหัวใจวายให้ Packed red cell (PRC)
และควรให้ร่วมกับกับยาขับปึสสาวะ
การวินิจฉัย
มีอาการซีด หน้ามืด
เหนือยง่าย อ่อนเพลียเวียนศรีษะ
หากรุนแรง อาจมีอาการมึนงง หัวใจล้มเหลว
การพยาบาล
หลีกเลียงสาเหตุของการเสียเลือด
ให้เหล็กโดยการให้กินอาหารที่มีธาตุเหล็ก
ระมัดระวังผลข้างเคียงของยา
แนะนำให้ผู้ป่วยรับประทานยาเพิม
หลีกเลี่ยงอาหารที่ยับยัง้ การดูดซูมธาตุเหล็ก
ห้รับประทานวิตามินสูงในมื้อเดียวกัน
การวินิจฉัย
การตรวจไขกระดูก
การตรวจระบบทางเดินอาหาร
การตรวจหาเลือดในทางเดินอุจจาระ
สาเหตุ
ภาวะซีดจากความผิดปกติของเซลล์ที่สร้างเม็ดเลือดแดงหรืออวัยวะที่เกี่ยวกับการเจริญเติบโตของเม็ดเลือดแดง
ภาวะซีดจากการขาดสารอาหารจำเปนสำหรับการสร้างเม็
ดเลือดแดง
ภาวะซีดจากพยาธิสภาพของโรคต่างๆ เช่น โรคไตวายเรื้อรัง โรคตับ โรคเอสแอลอี (Systemic lupus erythematosus: SLE) โรครูมาตอยด์ (Rheumatoid) เป็นต้น
การทำลายของเม็ดเลือด
สาเหตุ
ความผิดปกติของHemogloin ส่งผลให้เม็ดเลือดแดงแตก
ผนังเซลล์เม็ดเลือดแดงมีรูปร่างกลม ทำให้แตกและถูกทำลายโดยม้ามได้ง่าย
ความผิดปกติของ enzyme ในเม็ดเลือดแดง ขาด G-6-PD
ความผิดปกติของฮีโมโกลบินทำให้เกิดเม็ดเลือดแดงแตก