Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหาร - Coggle Diagram
ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหาร
ยารักษาอาการท้องเดิน (Antidiarrheadrugs)
ยาลดอาการหดเกร็ง (Antispasmodics)
atropine และ antimuscarincagents ปิดกัน muscarinicreceptor ทําให้การเคลื่อนไหวลดน้อยลง และความถี่ของการบีบตัวลดการหลั่งน้ำลายและน้ำย่อยของกระเพาะอาหารประสิทธภาพน้อยในการควบคุมอาการอุจจาระร่วง
ไม่สมควรใช้ในเด็กอาจใชใ้นรายที่มีอาการปวดท้องเป็นอาการเด่น
ร่วมด้วย
ยาที่ดูดซึมน้ำ (Hydrophilic Agents)
polycarbophil,psyllium ดูดซึมน้ำ เข้ามาในตัวยาทําให้เห็นว่าอุจจาระมีเนื้อมากขึ้นดูเหมือนอาการอุจจาระร่วงดีขึ้น เป็นยาที่ค่อนข้างปลอดภัย ไม่มีผลข้างเคียงต่อระบบต่าง ๆ
ข้อเสียคือ เริ่มออกฤทธิ์ช้าอาจใช้เวลาถึง 48 ชั่วโมง
ยาที่มีฤทธิ์ดูดซับ (adsorbents)
ผงถ่าน (Activated charcoal), Kaolin และ pectin, Diosmectile ดูดซับสารพิษและแบคทีเรีย ที่เป็นสาเหตุของการเกิดท้องร่วงสามารถดูดซับเอายาตัวอื่น ด้วยจึงห้ามใช้ร่วมกับยาอื่น
ยาที่ออกฤทธิ์โดยทําให้มีการ
เปลี่ยนแปลงของการขนส่งอิเลคโตรไลท์
ช่วยเพิ่ม การดูดซึมหรือช่วยลดการหลั่งน้ำและเกลือแร่จากลําไส้
ได้รับการพิสูจน์แล้วว่า ได้ผลดีทําให้อุจจาระร่วงลดลง
และช่วยรักษาภาวะขาดน้ำและเกลือแร่ได้ทุกอายุ
สารละลายน้ำตาลและเกลือแร่ (ORS, oral rehydration solution)
ยาที่ฤทธิ์เปลี่ยนแปลงการเคลื่อนไหว
ของลําไส้: อนพุันธ์ของ Opioids
ทําให้การเคลื่อนไหวของลําไส้ลดลง ลำไส้มีการบีบตัวและหลั่งสารคัดหลั่งลดลง
ทําให้กากอาหารผ่านไปช้า ช่วยใหน้ำและเกลือแรต่าง ๆ ถูกดูดซึมกลับมากขึ้น
แต่ถ้าการดูดซึมบกพร่องจะเกิดอาการท้องอืดมากขณะเดียวกันจะเพิ่ม ทําให้อาการปวดท้อง
ยาที่ออกฤทธิ์ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของ
(Intestinal flora) lactobacillus acidophilus
ทําให้มีการเปลี่ยนแปลงของpHในลําไส้และยังทําให้ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อก่อโรคและป้องกันการเกาะติดของแบคทีเรีย
รักษาผู้ป่วยท้องเสียเรื้อรังได้ผลดี
ประสิทธิผลของยากลุ่มนี้ยังไม่ได้รับการพิสูจน์แน่นอน แต่เป็นยาที่ปลอดภัยและไม่มีคุณสมบัติรบกวนกับยาอื่น
ยาที่ใช้ในการร้กษาโรคของระบบทางเดินอาหารอื่น ๆ
Bile acids cholic, chenodio lและ ursodiol
ช่วยละลายไขมันทําให้ไขมันเป็นอนุภาคเล็ก ๆ ช่วยย่อยสลายและดูดซึมลดการหลั่ง cholesterol จากตับสู่น้ำดี
ลดการสังเคราะห์ cholesterol และลดการดูดซึมของ cholesterol
ยากระตุ้นให้เกิดความอยากอาหาร (Drug induce appetite)
คือ cyproheptadineHCl, Pizotifen
ยากดความอยากอาหาร (Drug suppress appetite)
คือ Fenfluramine, dexfenfluramine
ยาช่วยย่อย (Digestant)
ช่วยทําให้ขบวนการย่อยอาหารในระบบทางเดินอาหารขณะขาดสารสําคัญบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับ
การย่อยอาหารดีขึ้น
Pancreatic enzyme
ยา pancreatinและ pancrelipase ใช้รักษาผู้ป่วยที่ขาดน้ำย่อยจากตับอ่อน
ยาขับลม (Antiflatulents)
ได้แก่ Asafoetida, simethicone, peppermint oil บรรเทาอาการท้องอืด แน่นท้อง จุเสียด เนื่องจากมีแก๊สในทางเดินอาหารมาก
ยากระตุ้นการอาเจียนและ
ยาต้านการอาเจียน
(EmeticsandAntiemetics)
ยากระตุ้นการอาเจียน
Central emetics
เช่น apomorphine HC ใช้ฉีดใต้ผิวหนัง ทําให้อาเจียนภายใน 2-3นาที
Local emetics
เช่น copper sulfate, Zinc sulfate และ ipecac
ไม่ค่อยนิยมใช้เนื่องจากเป็นพิษต่อร่างกาย
ยาทําให้อาเจียนกรณีได้รับสารพิษ
คือ Syrup of
ipecac และต้องให้ร่วมกับ activated charcoal แต่จะให้ activated charcoal หลังจากเกิดการอาเจียนแล้ว (ประมาณ10-30 นาทีหลังให้ipecac) จะไม่ให้ยาทั้งสองชนิดนี้พร้อมกัน
ชนิดของยาป้องกันการคลื่นไส้อาเจียน
2.Muscariniccholinergic receptor antagonist
เช่น
ยา scopolamine
1.Dopamine D2receptor antagonists
ยับยั้งที่ Dopamine D2–receptor ที่ CTZ
cisapride
Phenothiazine และ Butyrophenones
Metoclopramide และ Domperidoe
3.Histamine H1receptor antagonist
เช่น ยา diphenhydramine, dimenhydrinate
4.Serotonin type3receptor antagonis
เช่น ยา Ondansetron และ Granisetron
5.Substance P antagonist
เช่น ยา Aprepitant ใช้ร่วมกับ serotonin 5 HT3receptor antagonists
6.ยาอื่นๆ เช่น วิตามินบี6
หลักการเลือกใช้ยาป้องกันการคลื่นไส้อาเจียน
3.ยารักษามะเร็งและการฉายแสง
: ondansetron*
4.การใช้ยาคลื่นไส้อาเจียนในเด็ก
: domperidone
2.การเมารถเมาเรือ :
dimenhydrinate
5.ในหญิงมีครรภ์
:pyridoxine , dimenhydrinateและ dicyclomineหรือ
dimenhydrinate
1.การติดเชื้อในทางเดินอาหาร
:
metoclopramidedomperidone
6. สาเหตุอื่น ๆ
:metoclopramideและ domperidone
ยาระบายและยาถ่าย
ยาที่ทําให้อุจจาระอ่อนนุ่ม (Stool softener )
ลดความตึงผิวของก้อนอุจจาระ ทําให้น้ำและไขมันรวมตัวกันทําใหอุจจาระนุ่มลงได้
ยาสวนทวารหนัก
น้ำสบู่ SSE(soap susemema) ใช้ในกรณีทําความสะอาดลําไส้ก่อนผ่าตัดหรอืก่อนคลอ
ยาที่ช่วยหล่อลื่นอุจจาระ (lubricant laxative)
เช่น น้ำมันแร่(mineral oil), น้ำมันมะกอก (olive
oil) ทําใหอุจจาระอ่อนนุ่มลงและป้องกันการดูดกลับน้ำเข้าร่างกายใช้ในผู้ป่วยที่ไม่ต้องการออกแรงเบ่ง
ยาที่มีฤทธิ์กระตุ้นและทําให้ระคายเคือง (Stimulant laxative)
Bisacodyl, cascara, น้ำมันละหุง
มะขามแขก กระตุ้นใหม่มีการคั่งของน้ำอเิล็กไตรไลท์ในทางเดินอาหารและเพิ่ม การเคลื่อนไหวของลําไส้
ยาระบายที่เพิ่มปริมาณกากอาหารเม็ดแมงลัก
ยาระบายที่เพิ่มปริมาณกากอาหารเม็ดแมงลัก แก่ลําไส้ทําให้มีกากเพิ่ม ขึ้นมีคุณสมบัติดูดซับน้ำ
ยาระบายที่เป็นเกลือ (Salinelaxative)
ทําให้มีการขับอุจจาระออกมาปนกับน้ำ
ค่อนข้างมากได้ผลถ่ายภายหลังให้ยาภายใน 3 ชั่วโมงหรอืเร็วกวา่นั้น
ยาระบายชนิดมีแรงดึงน้ำ (osmotic laxative)
lactulose
ยาทําให้เกิดแรงดันออสโมติก มีผลต่อการระคายเคือง
เฉพาะที่ทําให้ลำไส้เกิดการเคลื่อนไหว
Glycerin
: osmotic effect ทําใหอุจจาระอ่อนนุ่มและหล่อล่นทางออกของอุจจากระกระตุ้นให้เกิดการหดตัวของทวารหนัก
อาการข้างเคียง : พบการูดดซึมอิออนบางตัวเข้าสู่ร่างกาย
กลไกการออกฤทธิ์ของยาระบาย
มีคุณสมบัติดููดน้ำทําใหเ้กิดการคั่งน้้ำในทางเดินอาหารผลคือ เพิ่มปริมาณและความนุ่มเร่งการขับออกของอุจจาระ
เพิ่มการเคลื่อนไหวของลําไส้ทําให้ลดการดูดซึมน้ำและเกลือแร่
เปลี่ยนแปลงลักษณะของอุจจาระ
ลดการดูดซึมน้ำและเกลือทําใหเ้พิ่มปริมาณน้ำในอุจจาระ
ยารักษาแผลในทางเดินอาหาร
ยาลดกรด (Antacid)
ได้แก่ยา Aluminiumhydroxide , Magnesium hydroxide,Calcium carbonate ,Sodium bicarbonate
ยายับยั้งการหลั่งกรด(Antisecretoryagents)
Histamine H2-receptor antagonists ได้แก่ Cimetidine,Ranitidine,Famotidine,Nizatidine
ยาที่มีฤทธิ์ปกป้องเยื่อบุกระเพาะอาหาร
(Cytoprotective drug)
ได้แก่ Bismuth subsalicylate , Sucralfate , Misoprostol
ยากําจัดเชื้อ Helicobacter pylori
ยาที่ช่วยเสริมประสิทธิ์
ภาพของยาลดกรด
simethicone ,dimethyl polysiloxane บรรเทาอาการท้องอืด
bismuth subsalicylate เป็นยาฆ่าเชื้อที่ใช้ในการรักษาการติดเชื้อที่ทําใหเ้กิดภาวะ
กรดเกินในกระเพาะอาหาร
algenicacid หรือ sodium alginate ลดการระเหยของไอกรดไปที่ยังหลอดอาหาร
ลดการระคายเคืองจากกรดในกระเพาะ