Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ยาออกฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหารและยารักษาแผลในกระเพาะอาหาร - Coggle Diagram
ยาออกฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหารและยารักษาแผลในกระเพาะอาหาร
ยารักษาแผลในทางเดินอาหาร
ยาลดกรด
Aluminium hydroxide , Magnesium hydroxide, Calcium carbonate , Sodium bicarbonate
ลดความเป็นกรด (neutralization), ลดอาการปวดท้องได้, แต่ไม่สามารถทําให้แผลหายเร็วขึ้น
ขนาดของยา 15-30 มิลลิลิตรหลังอาหาร 1 ชั่วโมงและก่อนนอน
ข้อดี
หลีกเลี่ยงข้อเสียด้านอาการท้องผูก(อลูมินัม)ท้องเสีย(แมกนีเซียม) ของยาแต่ละชนิด
ยาที่มีประสิทธิภาพดี และฤทธิ์คงอยู่นานพอสมควร
เป็นการรวมยาที่ออกฤทธิ์เร็วและช้าเข้าด้วยกัน
ลดขนาดของยาแต่ละชนิดลง รสชาติของยาดีขึ้น
ผลข้างเคียง
Calcium carbonate : rebound acid secretion , milk alkali syndrome
Aluminium hydroxide : ท้องผูก
Magnesium hydroxide : ท้องเสีย
ข้อควรระวัง
การใช้ยาลดกรดในผู้ป่วยโรคไตควรระมัดระวัง
อาจเป็นประโยชน์ในผู้ป่วยไตวาย แต่อาจเกิดภาวะฟอสเฟตในเลือดตํ่า
ปฏิกิริยาต่อกันระหว่างยา
มีการเปลี่ยนแปลงพีเอช ทําให้มีการเปลี่ยนแปลงอัตราการแตกตัวและการดูดซึม
ดูดซับยาบางชนิด
จับกับโลหะบางชนิดหลีกเลี่ยงโดยให้ยาห่างกัน 2 ชั่วโมง
ยาที่มีฤทธ์ป้องกันเยื่อบุกระเพาะอาหาร(Cytoprotective drug)
Sucralfate
อาจขัดขวางการดูดซึมยาอื่น ต้องห่างกันอย่างน้อย 2 ชั่วโมง ไม่มีการดูดซึมยา ดังนั้นอาการข้างเคียงทั่วร่างกายพบได้น้อย
เกิดโพลีเมอร์ที่เหนียวข้นและจับกับผนังของทางเดินอาหาร : ต้องอยู่ในพีเอชที่เป็นกรด ห้ามให้พร้อมยาลดกรด
การให้ยาควรให้ยาตอนท้องว่าง
อาการข้างเคียงพบได้น้อย
ท้องผูกประมาณร้อยละ 2
มีอาการคลื่นไส้ปวดศีรษะแบบเล็กน้อย อาหารไม่ย่อย ปากแห้ง มึนงง การรับรสเปลี่ยนไป
ยาที่มีฤทธิ์ยับยั้งการหลั่งกรด (Antisecretory agents)
Histamine H2-receptor antagonists
Cimetidine Ranitidine Famotidine Nizatidine (Cimetidine 400 mg bid Ranitidine (150 mg bid))
แข่งขันกับฮีสตามีน ในการจับกับตัวรับแบบผันกลับได้
รักษา GU, DU
GERD (gastroesophageal reflux disease, กรดไหลย้อน)
Zollinger-Ellison Syndrome (มะเร็งตับอ่อน)
อาการข้างเคียง
ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ คลื่นไส้ ปวดตามกล้ามเนื้อ ผื่นตามผิวหนัง คัน
ข้อควรระวังและข้อห้ามใช้
ห้ามใช้ยาในสตรีมีครรภ์ และมารดาที่ให้นมบุตร
ควรลดขนาดยาในกรณีที่ผู้ป่วยมีภาวะการทํางานของตับหรือไตบกพร่อง
ยายับยั้งปั้มที่หลั่งโปรตอน(Proton Pump Inhibitor,PPI)
Omeprazole , Lansoprazole , Rabeprazole , Esomeprazole
ยับยั้งการหลั่งกรดที่ปั้มจ่ายโปรตอน (เอนไซม์ H+ / K+ ATPase) ซึ่งเป็นขั้นตอน สุดท้ายของการหลั่งกรด แบบไม่ผันกลับ (Ome 20 mg วันละครั้ง ก่อนอาหาร 4 สัปดาห์)
อาการข้างเคียง
ไม่รุนแรงและผู้ป่วยสามารถทนได้
ข้อจํากัด PPIs
ความแตกต่างของ CYP2C19 polymorphism: PK PD
ประสิทธิภาพในการรักษาของ PPIs
เกิดความแปรปรวนระหว่างบุคคล
ใช้เวลา 3-5 วัน ยาให้ฤทธิ์ในการยับยั้งเอนไซม์สูงสุด
ไม่ควบคุมอาการของโรคที่สัมพันธ์กับการหลั่งกรดในช่วงเวลากลางคืน
enteric coating ความไม่สะดวกต้องการสภาวะที่เป็นกรดในการออกฤทธิ์และไม่คงตัวในสภาวะกรด enteric coating ความไม่สะดวก
Potassium Competitive Acid Blockers, PCAB
Vonoprazan
กลไกการออกฤทธิ์: แย่ง K+ ในการจับกับเอนไซม์ H+/K+-ATPase ทําให้ยับยั้ง การหลั่งกรดได้ พันธะอิออนิกแบบผันกลับได้
ประสิทธิภาพในการรักษาโรคที่สัมพันธ์กับกรดไม่ด้อยกว่า PPIs
จับกับเอนไซม์ได้ทั้งในสภาวะพักและสภาวะถูกกระตุ้น
ความเป็นกรดไม่มีผลต่อการออกฤทธิ์ของยา
ยากําจัดเชื้อ Helicobacter pylori
การให้ยาในกลุ่ม PPI 1 ชนิด ร่วมกับยาปฏิชีวนะ 2 ชนิด
omeprazole 20 มิลลิกรัม วันละ 2 ครั้ง ก่อนนอน +amoxicillin 1 กรัม วันละ 2 ครั้ง หลังอาหาร + clarithromycin 500 มิลลิกรัม วันละ 2 ครั้ง หลังอาหารเป็นเวลา 1 สัปดาห์
อาการของโรคแผลในทางเดินอาหารร่วมกับการส่องกล้องและพบแผล
การให้ยาตั้งแต่ 1 ชนิด จนถึง 4 ชนิด
ยาที่มีฤทธิ์ยับยั้งการหลั่งกรดและป้องกันเยื่อบุกระเพาะอาหาร
Misoprostol (กลุ่ม Prostaglandin)
รักษา NSAIDs-induced PU (ยาตัวนี้มีในรพ.เท่านั้น)
อาการท้องเดิน (ร้อยละ 10) ปวดท้อง ทําให้มดลูกหดรัดตัวในผู้หญิงตั้งครรภ์ เนื่องจากอาจทําให้แท้ง
Bismuth subsalicylate
เคลือบกันแผลเปบติก,มีฤทธิ์ต่อต้านเชื้อ H.pylori
อาจพบลิ้นผู้ป่วยมีสีดําหรืออุจจาระดํา
ยาระบายและยาถ่าย
ยาระบาย (laxative )คือ ยาที่ทําให้อุจจาระเหลวถ่ายได้ง่ายขึ้น
กลไกการออกฤทธิ์ของยาระบาย
คุณสมบัติของยาซึ่งมีความชอบนํ้า หรือมีคุณสมบัติดูดนํ้า ทําให้เกิด การคั่งนํ้าในทางเดินอาหารผลคือ เพิ่มปริมาณและความนุ่ม เร่งการ ขับออกของอุจจาระ
ออกฤทธิ์ทั้งโดยตรงและโดยอ้อมต่อลําไส้ใหญ่ ทําให้ลดการดูดซึมนํ้า และเกลือ ทําให้เพิ่มปริมาณนํ้าในอุจจาระ
เปลี่ยนแปลงลักษณะของอุจจาระ ได้แก่ ยาที่ทําให้อุจจาระอ่อนนุ่ม 4. อาจเพิ่มการเคลื่อนไหวของลําไส้ ทําให้ลดการดูดซึมนํ้าและเกลือแร่
ยาระบายที่เพิ่มปริมาณกากอาหาร
เม็ดแมงลัก (pysllium seed, Metamucil®) , methylcellulose ไม่ควรรับประทานยาแห้ง ๆ
ช่วยเพิ่มกากอาหารหรือปริมาณ แก่ลําไส้ทําให้มีกากเพิ่มขึ้นมีคุณสมบัติดูดซับนํ้า
เป็นยาถ่ายที่ปลอดภัยและคล้ายธรรมชาติมาก อาการข้างเคียงพบน้อย อาจพบการแพ้,ท้องอืด , มีแก๊สในลําไส้
ยาระบายชนิดมีแรงดึงนํ้า(osmotic laxative)
Lactulose
ช่วยลดการดูดซึมกลับของแอมโมเนีย ในhepatic encephalopathy
อาจทําให้เกิดอาการแน่นท้อง ตะคริว ไม่สบายท้อง คลื่นไส้ อาเจียน
ยาในขนาดสูงจะทําให้ท้องเสียสูญเสียโปแตสเซียมและนํ้า
lactulose เป็น disaccharide ของ galactose และ fructose จึงควรระวังในผู้ป่วยที่ไม่ สามารถรับประทาน galactose และในผู้ป่วยเบาหวาน
Glycerin
ออกฤทธิ์โดย osmotic effect ทําให้อุจจาระอ่อนนุ่มและหล่อลื่นทางออกของอุจจาระกระตุ้นให้เกิด การหดตัวของทวารหนัก
ยาเหน็บทวารหนักจะทําให้อุจจาระภายใน 30 นาที
ยาที่ช่วยหล่อลื่นอุจจาระ (lubricant laxative)
นํ้ามันแร่ (mineral oil), นํ้ามันมะกอก (olive oil)
เคลือบกากอาหาร ทําให้อุจจาระอ่อนนุ่มลงและป้องกันการดูดกลับนํ้า เข้าร่างกาย ใช้ในผู้ป่วยที่ไม่ต้องการออกแรงเบ่ง
ห้ามใช้ในผู้ป่วยสูงอายุและเด็กเล็ก
ยาที่ทําให้อุจจาระอ่อนนุ่ม (Stool softener )
ลดความตึงผิวของก้อนอุจจาระ ทําให้นํ้าและไขมันรวมตัวกัน
ใช้ในผู้ป่วยที่ไม่ต้องให้ออกแรงเบ่ง ยาทําให้อุจจาระอ่อนนุ่มลงภายใน 24-48 ชม
ยาถ่าย (cathartic) คือ ยาที่ทําให้อุจจาระเป็นนํ้า
ข้อบ่งใช้โดยทั่วไป
ในผู้ป่วยที่ชอบเก็บกลั้นอุจจาระ (faulty habit)
ผู้ป่วยที่ได้รับอาหารหรือยาเป็นพิษ นิยมใช้ saline cathartics
ใช้ร่วมกับยาถ่ายพยาธิบางชนิด
เตรียมผู้ป่วยในการถ่ายภาพรังสีของช่องท้อง ทํา sigmoidscope , proctoscope
ลดอันตรายจากการเบ่งอุจจาระในผู้สูงอายุ ผู้ป่วยโรคหัวใจ โรคไส้ เลื่อน โรคริดสีดวงทวาร
ข้อห้ามใช้
ในผู้ป่วยที่มีอาการทางช่องท้อง และยังหาสาเหตุไม่ได้ ปวดเกร็งช่อง ท้อง คลื่นไส้ อาเจียน
ช่องท้องอักเสบ เช่น ไส้ติ่งอักเสบ , ลําไส้อักเสบ , เยื่อบุช่องท้อง อักเสบ เป็นต้น
ระบบทางเดินอาหารอุดตัน ทะลุ หรือมีเลือดออก
ในผู้ป่วยที่มีอาการอ่อนเพลียมาก
ยารักษาอาการท้องเดิน (Antidiarrhea drugs)
ยาที่ฤทธิ์เปลี่ยนแปลงการเคลื่อนไหวของลําไส้: อนุพันธ์ของ Opioids
ออกฤทธิ์โดยทําให้การเคลื่อนไหวของลําไส้ลดลง ทําให้ลําไส้มีการบีบตัวและ หลั่งสารคัดหลั่งลดลง
ทําให้กากอาหารผ่านไปช้า ช่วยให้นํ้าและเกลือแร่ต่าง ๆ ถูกดูดซึมกลับมากขึ้น
แต่ถ้าการดูดซึมบกพร่องจะเกิดอาการท้องอืดมาก ขณะเดียวกันจะเพิ่มทําให้ อาการปวดท้อง
ยาที่ยับยั้งเอนไซม์ enkephalinas : Racecadotril (Hidrasec®)
ยาลดอาการหดเกร็ง (Antispasmodics)
ปิดกั้น muscarinic receptor
ทําให้การเคลื่อนไหวลดน้อยลง ลดแรงตึงตัว ความแรง และความถี่ของการบีบตัว
ลดการหลั่งนํ้าลายและนํ้าย่อยของกระเพาะอาหาร
มีประสิทธิภาพน้อยในการควบคุมอาการอุจจาระร่วง อาจใช้ในรายที่มีอาการปวดท้องเป็นอาการเด่นร่วมด้วย
เด็กอาจมีความไวต่อยานี้สูงมากจนเกิดภาวะพิษได้ จึงไม่ สมควรใช้ในเด็ก
atropine และ antimuscarinc agents อื่น ๆ เช่น hyoscine , chlordiazepoxide , dicyclomine
ยาที่ดูดซึมนํ้า (Hydrophilic Agents)
polycarbophil ,psyllium
จะมีการสูญเสียเกลือแร่และนํ้าไปในอุจจาระมากขึ้น
เป็นยาที่ค่อนข้างปลอดภัย ไม่มีผลข้างเคียงต่อระบบต่าง ๆ ดูดซึมนํ้าเข้ามาในตัวยาทําให้เห็นว่าอุจจาระมีเนื้อมากขึ้น
ข้อเสียคือ เริ่มออกฤทธิ์ช้า อาจใช้เวลาถึง 48 ชั่วโมง
ยาที่มีฤทธิ์ดูดซับ (adsorbents)
ผงถ่าน (Activated charcoal), Kaolin และ pectin, Diosmectile
ดูดซับสารพิษและแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุของการเกิดท้องร่วง
สามารถดูดซับเอายาตัวอื่นด้วย จึงห้ามใช้ร่วมกับยาอื่น
ยาที่ออกฤทธิ์โดยทําให้มีการเปลี่ยนแปลงของการขนส่งอิเลคโตรไลท์
ยาที่ออกฤทธิ์โดยทําให้มีการเปลี่ยนแปลงของการขนส่งอิเลคโตรไลท์
ช่วยเพิ่มการดูดซึม หรือช่วยลดการหลั่งนํ้าและเกลือแร่จากลําไส้
ได้ผลดีทําให้อุจจาระร่วงลดลง และช่วยรักษาภาวะขาดนํ้า และเกลือแร่ได้ทุกอายุ
ยาที่ออกฤทธิ์ทําให้มีการเปลี่ยนแปลงของ Intestinal flora
lactobacillus acidophilus
ทําให้มีการเปลี่ยนแปลงของพีเอชในลําไส้ ทําให้ยับยั้งการเจริญเติบโต ของเชื้อก่อโรคและป้องกันการเกาะติดของแบคทีเรีย รักษาผู้ป่วยท้องเสียเรื้อรัง ได้ผลดี
แต่เป็นยาที่ ปลอดภัย และไม่มีคุณสมบัติรบกวนกับยาอื่น
ยากระตุ้นการอาเจียนและยาต้านการอาเจียน
ยากระตุ้นการอาเจียน
Central emetics
apomorphine HCl ยาออกฤทธิ์แรงและเร็ว ใช้ฉีดใต้ผิวหนัง 0.1 มก./กก. (ไม่ เกิน 5 มก.) ทําให้อาเจียนภายใน 2-3 นาที
Local emetics
copper sulfate, Zinc sulfate และ ipecac
สารเหล่านี้ออกฤทธิ์เฉพาะที่ ไม่ค่อยนิยมใช้เนื่องจากเป็นพิษต่อร่างกาย
ชนิดของยาป้องกันการคลื่นไส้อาเจียน
Dopamine D2 receptor antagonists
Phenothiazine, Butyrophenonesจะมีอาการข้างเคียง มาก การใช้ยาจึงควรอยู่ในความดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด Metoclopramide, Domperidone จะออกฤทธิ์ทั้งระบบ ประสาทส่วนกลางและทางเดินอาหาร ทําให้ป้องกันการอาเจียนได้ อาการ ข้างเคียงที่พบคือ extrapiramidal effects ยกเว้น
Muscarinic cholinergic receptor antagonist
scopolamine อาการข้างเคียงที่พบ คือ ปากแห้ง, มองเห็นภาพไม่ชัด, ง่วงนอน
Histamine H1 receptor antagonist
diphenhydramine, dimenhydrinate อาการข้างเคียงที่พบ คือ ง่วงนอน
Serotonin type3 receptor antagonis
Ondansetron และ Granisetron ใช้ในการป้องกันอาการคลื่นไส้และอาเจียนที่เกิดจากการใช้ยารักษา มะเร็ง อาการข้างเคียงที่พบ คือ ปวดหัวและท้องผูก ที่พบน้อยคือ ท้องเสีย นอนไม่หลับ มีไข้
Substance P antagonist
Aprepitant ใช้ร่วมกับ serotonin 5 HT3 receptor antagonists เพื่อป้องกันการเกิดการอาเจียนแบบ acute และ delay หลังได้รับ เคมีบําบัดหรือการฉายรังสี
ยาอื่น ๆ เช่น วิตามินบี 6
ยาขับลม (Antiflatulents)
Asafoetida, simethicone, peppermint oil ใช้บรรเทาอาการท้องอืด แน่นท้อง จุกเสียด จากมีแก๊สในทางเดินอาหารมาก คุณสมบัติดูดซับแก๊ส
ยาช่วยย่อย (Digestant)
เป็นยาที่ช่วยทําให้ขบวนการย่อยอาหารในระบบทางเดินอาหาร
ยากระตุ้นให้เกิดความอยากอาหาร (Drug induce appetite)
ยากระตุ้นให้เกิดความอยากอาหาร (Drug induce appetite)