Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

บทที่9 - Coggle Diagram

- - - - ปัจจัยทางจิต
        
        1) ความขัดแย้งทางด้านจิตใจ ทฤษฎีจิตวิเคราะห์เชื่อว่าความวิตกกังวลเป็นความขัดแย้งทางด้านจิตใจ ซึ่งเกิดขึ้นครั้งแรกของชีวิตในขณะที่ทารกอยู่ในกระบวนการคลอด ต่อมามีความวิตกกังวลเกี่ยวกับการได้รับตอบสนองตามความต้องการของร่างกายในระยะนี้ความวิตกกังวลเกิดจากความข้ดแย้ง
        ระหว่างแรงขับภายในร่างกายกับสิ่งแวดล้อมภายนอก ที่ทำให้ร่างกายถูกคุกคาม
      - 3.ปัจจัยทางสังคม
        
        1) สัมพันธภาพระหว่างแม่กับลูก ทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล เชื่อว่าการกลัวถูกปฏิเสธเป็นสาเหตุสำคัญของความวิตกกังวล ความวิตกกังวลในวัยแรกของชีวิตคือสัมพันธ์ระหว่างทารกกับแม่ การยอมรับหรือการปฏิเสธของแม่ เป็นพื้นฐานในการพัฒนาระบบ (self-system)
        
        2) ความเชื่อทฤษฎีทางสังคม เชื่อว่าพื้นฐานของความวิตกกังวลเกิดจากความเชื่อว่าตนขาดคนช่วยเหลือ (Helplessness) จึงมีความคิดมุ่งร้าย (Projection) และแยกตัวจากสังคม (Isolation) ความเชื่อดังทำให้บุคคลเกิดความคับข้องใจ และแสดงพฤติกรรมแข็งกระด้าง
      - ปัจจัยทางชีวภาพ
        
        1.1 พันธุกรรม ข้อมูลที่ได้จากการศึกษาเบื้องต้นในขณะนี้บ่งชี้ว่าโรควิตกกังวลสุดขีด และโรควิตกกังวลพื้นฐาน เป็นโรคที่มีอิทธิพลทางพันธุกรรมเข้ามาเกี่ยวข้องด้วยโดยพันธุกรรมอาจมีบทบาททั้งการถ่ายทอดและอาจเป็นปัจจัยประการหนึ่งที่ชวนให้เกิดโรค
        
        1.2 การเปลี่ยนแปลงของชีวเคมี
        
        1) การได้รับกาแฟในปริมาณมากเกินไป ทำให้บุคคลเกิดความวิตกกังวลขึ้นได้
        
        2) ยาในกลุ่มเบนโซไดอะซิปิน (benxodiazepine) มีประสิทธิภาพในการรักษาอาการวิตกกังวล โดยไปเพิ่มการทำงานของระบบสารสื่อนำประสาทโดย
        
        3) การเปลี่ยนแปลงของหน้าที่การทำงานทางประสาทเอนโดครีน (Neuroendocrine function) โดยเฉพาะการมีฮอร์โมนธัยรอยด์มากหรือน้อยเกินไป
    - - ด้านพฤติกรรมการเคลื่อนไหว ความวิตกกังวลในระดับสูง มีผลกระทบต่อการประสานงานของกล้ามเนื้อ การเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อนอกอำนาจจิตและการตอบสนองต่อสิ่งเร้าซึ่งสามารถสังเกตุ
      - ด้านการรู้ บุคคลที่มีความวิตกกังวลในระดับปานกลาง รุนแรง หรือวิตกกังวลสุดขีดจะมีความตั้งใจเสื่อม สมาธิสั้น ลืมง่าย ตัดสินใจผิดพลาด ความคิดหยุดชะงัก การรับรู้แคบลง ความคิดสร้างสรรค์ลดลง สับสน ระแวดระวัง
      - ด้านร่างกาย เมื่อมีความวิตกกังวลเกิดขึ้น สรีระของบุคคลตอบสนองโดยระบบประสาทอันโนมัติทำงานมากกว่าปกติ และกระตุ้นต่อมหมวกไตให้หลั่งฮอร์โมนอิฟิเนฟริน ฮอร์โมนนอร์เนฟริน และฮอร์โมนคอร์ ติโซน ทำให้ระบบอวัยวะของร่างกายเกิดการเปลี่ยนแปลง
      - ด้านอารมณ์บุคคลที่มีความวิตกกังวล มักอธิบายความรู้สึกตนเองในลักษณะเครียดหงุดหงิด รู้สึกไม่สบาย ยุ่งยากใจ กระสับกระส่าย หวั่นไหวง่าย กลัวผิดธรรมดา ตื่นตกใจ ขวัญอ่อน
    - - 1.3 โรคแพนิค (Panic disorder) โรคแพนิค (หรือโรคตื่นตระหนก) เป็นโรคที่แสดงการตื่นกลัว โดยไม่มีเหตุผล เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว รุนแรงในทันที และมีอาการทางกายร่วมด้วย ผู้ที่เป็นโรคแพนิคจะมีอาการตื่นกลัวอย่างสุดขีด (panic attack) เกิดขึ้นซ้ำๆเกิดขึ้นเองโดยไม่มีสิ่งกระตุ้น
      - 1.4 โรคย้ำคิดย้ำทำ (Obsessive -Compulsive Disorder, OCD) โรคนี้จะแสดงอาการทั้งการคิดซ้ำ ๆ และทำซ้ำ ๆ โดยมีเหตุอย่างหนึ่งเข้ามาในใจตลอดเวลา อย่างห้ามใจไม่ให้คิดและไม่ให้ทำไม่ได้ และไม่ได้ทำตามที่คิดจะยิ่งวิตกกังวล
      - 1.2 โรคกลัว (Phobia / Panic disorder) โรคกลัว (phobia) แตกต่างจากความกลัวทั่วไป (fear) โรคกลัวเป็นความกลัวอย่างมากที่ไม่สมเหตุสมผล เป็นการกลัววัตถุ สถานการณ์ หรือสถานที่เฉพาะ ผู้ป่วยทราบว่าตนเองกลัวเกินกว่าเหตุแต่ห้ามความกลัวไม่ได้จึงพยายามหลีกเลี่ยงสิ่งที่ต้องเผชิญสิ่งที่กลัวจนมีผลกระทบกับการใช้ชีวิตประจำวัน
      - 1.5 โรคเครียดเฉียบพลัน (Acute stress disorder, ASD) และโรคเครียดภายหลังเผชิญภยันตราย (Posttraumatic stress disorder, PTSD) ทั้งสองโรคนี้ที่เกิดขึ้นหลังจากเผชิญกับเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนใจอย่างรุนแรง เช่น การถูกข่มขืน การทรมาน การถูกเรียกค่าไถ่ ภัยธรรมชาติ
      - 1.1 โรควิตกกังวลทั่วไป (Generalized anxietydisorder, GAD)
        เป็นโรคที่แสดงอาการวิตกกังวลกับเรื่องทั่วไปในชีวิตประจำวันหลายเรื่องที่มากเกินกว่าเหตุ
    - - 1.การรักษาด้วยยา (pharmacotherapy)
        
        1) ยาต้านเศร้า (กลุ่ม Selective Selective Serotonin Reuptake inhibitor, SSRI) เช่น sertraline paroxetion การให้ยาต้านเศร้าในขนาดต่ำๆมีฤทธิ์ในการคลายกังวลและได้ผลดีในการลดอาการทางจิตใจ เช่น วิตกกังวล คิดฟุ้งซ่าน
        
        2) ยาคลายกังวล (กลุ่ม benzodiazepine) เช่น diazepam เพื่อลดอาการวิตกกังวลและอาการทางกาย แต่มีผลข้างเคียงที่พบบ่อยและพึงระวังคือ ง่วง ซึม อ่อนเพลีย
        
        3) ยากลุ่ม Beta blockers เช่น propanolol เฉพาะในกรณีที่มีอาการใจสั่น มือสั่น (เพราะยากลุ่มนี้ไม่ได้ช่วยลดความวิตกกังวลแต่อย่างใด)
      - จิตบำบัด (psychotherapy) เช่น จิตบำบัดชนิดหยั่งรู้สภาพตนเอง (insight psychotherapy) จิตบำบัดชนิดประคับประคอง (supportive psychotherapy) การเปลี่ยนความรู้ความเข้าใจที่ไม่ถูกต้องให้กลายเป็นความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง
      - พฤติกรรมบำบัด (behavior therapy) เป็นการลดความรู้สึกอย่างเป็นระบบ เป็นการบำบัดโดยค่อยให้ผู้ป่วยเผชิญกับสถานการณ์หรือสิ่งที่กลัวอย่างเป็นขั้นตอนจากระดับน้อยไปหามาก เริ่มจากให้ผู้ป่วยจัดลำดับสิ่งเร้าที่ทำให้เกิดความกังวล/กลัวจากน้อยไปหามาก แล้วฝึกให้ผู้ป่วยเรียนรู้วิธีการผ่อนคลาย
        ความเครียดด้วยตนเอง
- - - - 2.1.1 โรคซึมเศร้า (Major Depressive Disorder)
        
        สาเหตุ
        -พันธุกรรมเป็นสาเหตุที่สำคัญของโรค
        -ความผิดปกติทางชีวเคมีของสมอง ในปัจจุบันมีสมมติฐานว่าอาการซึมเศร้ามีสาเหตุมาจากความบกพร่องของสารสื่อประสาทโดยเฉพาะ Norepinephrine และ Serotonin
        -สาเหตุทางด้านจิตใจ จากการศึกษาพบว่าโรคซึมเศร้ามักเกิดภายหลังผู้ป่วยมีปัญหาทางด้านจิตใจอย่างรุนแรง เช่น การเสียชีวิตของบุคคลผู้เป็นที่รัก หรือการหย่าร้าง
        -พฤติกรรมการเรียนรู้ผิดปกติมีผู้เสนอข้อสันนิษฐานว่าผู้ป่วยที่มีอาการซึมเศร้ามักมีแนวความคิดเกี่ยวกับตัวเองในปัจจุบัน อดีตและอนาคตไปในทางลบและไม่มีคุณค่า ซึ่งส่งผลให้ผู้ป่วยเป็นโรคซึมเศร้า
        
        2) อาการและอาการแสดง ผู้ที่ทีภาวะซึมเศร้าจะมีอาการและอาการแสดงหลายด้านเช่น อารมณ์เศร้า หมดความสนใจหรือความสุข อาการเบื่ออาหาร นอนไม่หลับ
        
        1) ลักษณะที่สำคัญของโรค คือ ผู้ป่วยมีอาการซึมเศร้าเป็นอาการเด่นชัดรวมกับอาการอย่างอื่น เช่น ความรู้สึกเบื่อหน่าย นอนไม่หลับมีลักษณะทางคลินิกคือ ผู้ป่วยมีอารมณ์ซึมเศร้าหรือหมดความสนใจในสิ่งต่างๆ เป็นเวลานานติดต่อกันอย่างน้อย 2 สัปดาห์ แต่ในเด็กและวัยรุ่นอาจมอารมณ์หงุดหงิดง่ายแทนที่จะมีอารมณ์เศร้า ร่วมกับอาการต่อไปนี้ ได้แก่ เบื่ออาหารหรือรับประทานอาหารจุ
        
        การรักษา
        
        2.พฤติกรรมบำบัด เนื่องจากผู้ป่วยมักมองชีวิตตัวเองด้านลบและไม่มีคุณค่า ดังนั้นต้องช่วยให้ผู้ป่วยมีวิธีคิดที่ถูกต้อง
        
        3.ครอบครัวบำบัด เนื่องจากอาการของผู้ป่วยอาจทำให้เกิดปัญหาเกี่ยวกับชีวิตสมรส เช่น ท่าทีเฉยเมยซึ่งเกิดจากอาการของโรคหรืออารมณ์หงุดหงิดโกรธง่าย จึงควรเข้าไปแก้ไขความเข้าใจดีต่อกัน รวมทั้งให้คู่ครองเป็นกำลังใจผู้ป่วยในการรักษา
        
        1.จิตบำบัด แนวทางการรักษา มีดังต่อไปนี้
        
        2.สนับสนุนให้กำลังผู้ป่วยว่าโรคนี้สามารถรักษาให้หายได้โดยการรับประทานยา Anti -depressants
        
        1.อธิบายให้ผู้ป่วยและครอบครัวทราบธรรมชาติของโรครวมทั้งวิธีการรักษา และปฏิบัติตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด
        
        3.แนะนำผู้ป่วยในการแก้ปัญหาชีวิตที่ถูกต้อง เช่น ปัญหาเกี่ยวกับชีวิตสมรส ครอบครัว การศึกษา หรืออาชีพการงาน
        
        4.การรักษาด้วยยา แบ่งออกเป็น 5 ระยะ
        
        (2) ระยะที่ยาได้ผล ระยะนี้เป็นระยะซึ่งผู้ป่วยมีอาการดีขึ้นชัดเจน
        
        (3) ระยะให้ยาต่อเนื่อง ภายหลังสิ้นสุดระยะที่ 2 และผู้ป่วยไม่มีอาการซึมเศร้าแล้ว
        
        (1) ระยะเริ่มต้นในการรักษาด้วยยาในกลุ่ม tricyclic ควรเริ่มต้นให้ยาขนาดน้อยก่อนเพื่อให้ผู้ป่วยชินกับผลข้างเคียงของยา
        
        (4) ระยะหยุดยา เมื่อสิ้นสุดระยะที่ 3 แล้วจึงหยุดยา แต่ก่อนที่จะหยุดยาแพทย์ต้องคำนึงถึงโอกาสเสี่ยงที่ผู้ป่วยจะกลับเป็นซ้ำอีก
        
        (5) ระยะให้ยาเพื่อป้องกันการเป็นซ้ำ (Mainternance therapy) ผู้ป่วยบางรายอาจต้องใช้ยาต่อเป็นเวลานานเพื่อป้องกันการเป็นซ้ำ
        
        การดำเนินโรค ผู้ป่วยอาจมีอาการเพียงเล็กน้อยนำมาก่อนหลายสัปดาห์ หรือเดือนก่อนที่จะมีอาการครบเกณฑ์การวินิจฉัย ระยะเวลาของการเป็นโรคแตกต่างกันมาก ผู้ซึ่งไม่ได้รับการรักษาจะมีอาการนานประมาณ 4 เดือน หรือมากกว่านั้น ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะหายเป็นปกติเมื่อได้รับการรักษา
      - 2.1.2 โรคอารมณ์เศร้าเรื้อรัง (Dysthymic Disorder)
        
        2.สาเหตุ
        -พันธุกรรม พบโรคนี้ได้บ่อยในญาติสนิทของผู้ป่วยโรคซึมเศร้า
        -สาเหตุทางด้านจิตใจ ความเครียดเรื้อรังเป็นสาเหตุอย่างหนึ่งของโรค
        
        3.การดำเนินโรค ส่วนใหญ่มักมีอาการตั้งแต่วัยเด็กตอนปลาย หรือวัยรุ่น อาการเริ่มแบบค่อยเป็นค่อยไป และเป็นโรคที่ค่อนข้างเรื้อรัง อาการขึ้นลงเป็นช่วงๆ ระยะเวลาที่เป็นตั้งแต่ 2 – 20 ปีโดยเฉลี่ยเป็นนาน 5 ปี
        
        1.ลักษณะอาการทางคลินิก ลักษณะที่สำคัญของโรคนี้ คือ ผู้ป่วยมีอารมณ์เศร้าเรื้อรังติดต่อกันเป็นเวลาอย่างน้อย 2 ปี ร่วมกับอาการอื่น เช่น นอนไม่หลับ เบื่ออาหาร และรู้สึกไม่มีค่า อาการต่าง ๆ คล้ายกันใน major depressive disorder แต่ความรุนแรงน้อยกว่า อาการที่พบบ่อยส่วนใหญ่เป็นอาการทางด้านอารมณ์และความคิด โดยผู้ป่วยจะมีอารมณ์เบื่อหน่าย ท้อแท้ มองโลกในแง่ลบ มีแนวโน้มที่จะโทษตัวเอง ส่วนการเปลี่ยนแปลงด้านneurovegetative นั้นไม่ค่อยชัดเจนเหมือนใน major depressive disorder
        
        4.การรักษา
        -จิตบำบัด พฤติกรรมบำบัดและครอบครัวบำบัดมีหลักการเดียวกับโรคซึมเศร้า
        -ยาแก้เศร้า จากการศึกษาระยะหลังพบว่าอาการตอบสนองต่อการรักษาด้วยยาในโรคนี้ดีกว่าที่เดิมเคยเชื่อกัน แม้ว่าจะไม่ดีเท่า Major depressive disorder ขนาดยาที่ใช้อาจใกล้เคียงกับที่ใช้รักษาMajor depressive disorder อาจใช้เวลา 6 – 8 สัปดาห์ จึงเห็นผลการรักษา และต้องให้ไปนานอย่างน้อย 2 ปี พบบ่อยว่าเมื่อหยุดยาแล้วผู้ป่วยกลับมามีอาการอีก
    - - สาเหตุ
        1) พันธุกรรม
        2) ความผิดปกติของชีวเคมีของสมอง โรคนี้มีความผิดปกติของสารสื่อประสาทหลายชนิด เช่น norepinephrine, serotonin และ dopamine ซึ่งสันนิษฐานว่าทำให้ผู้ป่วยเกิดอาการของโรค
        3) สาเหตุทางด้านจิตใจ ความเครียดเป็นสาเหตุซึ่งทำให้อาการของโรคกำเริบขึ้นได้
      - ชนิดของโรคไบโพลาร์มี คือ
        
        โรคไบโพลาร์ I (Bipolar I Disorder)
        
        ลักษณะทางคลินิก ผู้ป่วยมีอาการแมเนียหรืออาการแบบผสมและมักมีอาการของโรคซึมเศร้าร่วมด้วยอาการแมเนีย (mania episoderes) ผู้ป่วยมีอารมณ์รื่นเริงสนุกสนานผิดปกติหรืออารมณ์หงุดหงิดโกรธเป็นอย่างน้อย 1 สัปดาห์
        
        การดำเนินโรค โรคไบโพลาร์ I เป็นโรคซึ่งมักเป็นซ้ำๆ มากกว่าร้อยละ 90 ของผู้ป่วยที่มีอาการแมเนีย จะมีอาการซ้ำอีกในเวลาต่อมา ประมาณร้อยละ 60 – 70 ของผู้ป่วยอาการแมเนียจะเกิดก่อนหรือหลังอาการซึมเศร้าทันที ผู้ป่วยจะมีอาการบ่อยครั้งกว่าโรคซึมเศร้าพบว่าโดยเฉลี่ยผู้ป่วยมีอาการ 4 ครั้ง ในระยะเวลา 10 ปี ถ้าไม่ได้รับการรักษา
        
        โรคไบโพลาร์ II (Bipolar II Disorder)
        
        ลักษณะที่สำคัญของโรคนี้คือ ผู้ป่วยเคยมีอาการของโรคซึมเศร้า 1 ครั้งหรือมากกว่าและมีอาการไฮโปแมเนีย (hypomanic episodes) อย่างน้อย 1 ครั้ง และต้องไม่เคยมีอาการแมเนียหรืออาการแบบผสม
        
        อาการไฮโปแมเนีย
        
        2.มีการเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับประสิทธิภาพของผู้ป่วย
        
        3.อาการไม่ได้เกิดจากโรคทางกายยารักษาโรคหรือสารเสพติด
        
        1.ผู้ป่วยมีอาการรื่นเริงสนุกสนานผิดปกติหรือหงุดหงิดง่าย เป็นเวลาอย่างน้อย 4 วัน
      - ลักษณะที่สำคัญของโรคนี้คือผู้ป่วยมีหรือเคยมีอาการแมเนีย (Manic episodes) อาการแบบผสม (Mixed episodes) หรืออาการไฮโปแมเนีย (Hypomanic episodes) และมักมีหรือเคยมีอาการของโรคซึมเศร้า
      - การรักษาโรคไบโพลาร์
        
        2.การรักษาด้วยไฟฟ้า (electroconvulsive therapy) ส่วนมากเป็นทางเลือกที่นำมาใช้ร่วมกับการใช้ยา โดยเฉพาะใช้ได้ดีในผู้ป่วย major depression และผู้ป่วย bipolar disorder ที่แสดงอาการหลงผิด และคิดถึงการฆ่าตัวตาย
        
        3.การรักษาด้วยจิตบำบัดสำหรับผู้ป่วยที่มีความผิดปกติทางอารมณ์ในระดับรุนแรงการรักษาด้วยจิตบำบัดอาจยังกระทำได้ยาก แต่ควรมีสัมพันธภาพที่ดีกับผู้ป่วยตั้งแต่แรกเริ่ม เมื่ออาการผู้ป่วย
        รุนแรงน้อยลง การใช้จิตบำบัดจะช่วยได้มาก
        
        4.การจัดสิ่งแวดล้อม กรณีผู้ป่วยเข้ารักษาในโรงพยาบาล การกระตุ้นให้ผู้ป่วยเข้าร่วมกิจกรรมรักษาต่างๆ จะช่วยให้ผู้ป่วยมีแรงจูงใจทางด้านสังคม ในการที่ได้พบและสร้างสัมพันธภาพกับผู้อื่นมากขึ้น
        
        1.การใช้ยา มียารักษาอารมณ์เศร้า (Antidepressants) ยาควบคุมอารมณ์ (Lithium carbonate) และยาอื่นๆ เช่น ยากลุ่ม Antipsychotics รวมถึงยาคลายกังวลต่างๆ ด้วย มียาหลายชนิดในการรักษาผู้ป่วยอารมณ์ซึมเศร้า การเลือกยาแต่ละชนิด แพทย์เป็นผู้พิจารณา ซึ่งยาบางกลุ่มมีผลข้างเคียงทำให้ผู้ป่วยง่วงซึม (Sedate) สูง บางกลุ่มมีผลต่ำ และยาในกลุ่มรักษาอารมณ์เศร้า ส่วนมากมีการออกฤทธิ์ช้า ฉะนั้นยาที่รับประทานเข้าไปอาจยังไม่ทำให้ผู้ป่วยอาการดีขึ้นในช่วงแรก ผู้ป่วยจะต้องอดทนใช้ยาในระยะยาว