Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

บทที่ 7 การพยาบาลในการเสริมสร้างสุขภาพและแก้ไขปัญหาสุขภาพของบุคคลวัยผู้ใหญ…

- - - - การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นเหนือต้าแหน่งการอุดกั้น โดยการพองตัวออก (hypertrophy)
        
        การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นเพราะมีความดันเพิ่มขึ้นผิดปกติอาการและอาการแสดงอาการปวด การถ่ายปัสสาวะ การถ่ายปัสสาวะผิดปกติ เนื่องจาก การอุดกั้นของระบบทางเดินปัสสาวะ แบ่งเป็น
        2.1 ถ่ายปัสสาวะเป็นเลือด (hematuria)
        2.2 ไม่ถ่ายปัสสาวะเลย (anuria)
        2.3 ปัสสาวะน้อย (oliguria)
        2.4 ถ่ายปัสสาวะบ่อย (frequency of urine)
        2.5 การปวดถ่ายปัสสาวะ (painful urination)
        2.6 การถ่ายปัสสาวะล้าบาก (difficulty urination)
        2.7 การถ่ายปัสสาวะไม่ออก (retention of urine)
    - - การแก้ไขเปลี่ยนแปลงระบบทางเดินปัสสาวะให้คืนสภาพปกติ หรือไม่เสียหายมากกว่าเดิม หลักส้าคัญในการรักษา
        
        การแก้ไขเหตุของการอุดกั้นและการคั่งค้างของน้้าปัสสาวะ
        
        การผ่าเอานิ่วออกจากไต (nephrolithotomy)
        
        การผ่าตัดเอานิ่วออกจากกรวยไต (pyelolithotomy)
        
        การผ่าตัดไตออกบางส่วน (partial nephrectomy) หรือตัดออกทั้งหมด (total nephrectcmy)
        
        การผ่าตัดเอานิ่วออกจากหลอดไต (ureterolithotomy) - การผ่าตัดนิ่วจากกระเพาะปั สสาวะออกทางเหนือหัวเหน่า (suprapubic cystolithotomy)
        
        การผ่าตัดเอานิ่วออกจากท่อปัสสาวะ (urethrolithotomy)
      - ระบายน้้าปัสสาวะออกจากระบบทางเดินปัสสาวะ
        2.1 การใส่สายยางเข้าทางรูเปิดของท่อปัสสาวะ
        2.2 การผ่าตัดเปลี่ยนทางใหม่ให้ปัสสาวะออกมาภายนอก เช่น
        
        ท่อจากไต (nephrostomy)
        
        ท่อต่อจากกรวยไต (pyelostomy)
        
        ท่อจากหลอดไต (ureterostomy)
        
        ท่อต่อเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะ โดยผ่าเหนือหัวเหน่าเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะ (suprapubic cystostomy)
    - - Urinary Tract Infection (UTI)
        
        สาเหตุ สาเหตุของโรคติดเชื้อทางเดินปัสสาวะที่สำคัญคือ แบคทีเรีย ซึ่งส่วนใหญ่แล้วเป็นแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในลำไส้ของคนเรา โดยมีกลไกการติดเชื้อคือ แบคทีเรียดังกล่าวมีการเคลื่อนที่จากลำไส้มาปนเปื้อนบริเวณส่วนนอกของทวาร จากนั้นเข้าสู่บริเวณช่องเปิดของท่อปัสสาวะ และเคลื่อนขึ้นไปตามท่อปัสสาวะ เข้าสู่กระเพาะปัสสาวะท่อไต และไต และทำให้เกิดการติดเชื้อในอวัยวะที่เคลื่อนไปถึง นอกจากนั้นแบคทีเรียที่ก่อให้เกิดการติดเชื้ออาจมา จากกระแสเลือดในผู้ที่มีการติดเชื้อในกระแสเลือดนำมาก่อน หรือมาจากการติดเชื้อของอวัยวะใกล้เคียงกับระบบทางเดินปัสสาวะ
        
        อาการ ผู้ที่มีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะจะมีอาการต่างๆ ขึ้นกับตำแหน่งของการติดเชื้อ หากการติดเชื้ออยู่เฉพาะที่ กระเพาะปัสสาวะหรือท่อปัสสาวะ ผู้ติดเชื้อจะมีอาการอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้ได้แก่ ปัสสาวะแสบขัด ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะไม่สุด กลั้นปัสสาวะไม่อยู่ น้ำปัสสาวะขุ่น ปัสสาวะมีเลือดปน และปวดท้องน้อย แต่ถ้าการติดเชื้อนั้น ลามขึ้นไปตามท่อไตจนถึงไต ผู้ติดเชื้อจะมีอาการรุนแรงมากขึ้นได้แก่ มีไข้ เบื่ออาหาร คลื่นไส้อาเจียน ปวดหลัง บริเวณสีข้าง และถ้าเป็นรุนแรงมาก อาจมีความดันโลหิตต่ำ ซึมลงและหมดสติได้
        
        การวินิจฉัย ผู้ที่มีอาการดังกล่าวข้างต้น ควรสงสัยว่ามีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะและไปพบแพทย์ แพทย์อาจท าการ ตรวจปัสสาวะเพิ่มเติมเพื่อยืนยันการติดเชื้อ และอาจส่งปัสสาวะเพื่อการเพาะเชื้อแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุเพื่อช่วยใน การพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะที่เหมาะสมต่อไป
        
        การรักษาโรคติดเชื้อทางเดินปัสสาวะส่วนใหญ่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะเพื่อช่วยฆ่าเชื้อแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุ ในผู้ป่วยที่มีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะที่ไม่รุนแรงและมีอาการ น้อยผู้ป่วยสามารถกลับบ้านได้และให้ยาปฏิชีวนะในรูปกิน ระยะเวลาที่ใช้ในการรักษาคือประมาณ 3-7 วันขึ้นอยู่กับอาการ ความรุนแรงของการติดเชื้อ และการตอบสนองต่อการรักษา ส่วนในผู้ป่วยที่มีการติดเชื้อที่ไต หรือมีอาการที่รุนแรง แพทย์จะรับผู้ป่วยไว้รักษาในโรงพยาบาล และให้ยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดด าเป็นเวลาประมาณ 10-14 วันขึ้นกับ การตอบสนองต่อการรักษา
      - Pyelonephritis
        
        กรวยไตอักเสบแบบเฉียบพลัน (acute pyelonephritis)
        
        สาเหตุ เกิดจากการติดเชื้ออักเสบเฉียบพลันในบริเวณกรวยไต ส่วนมากเชื้อโรคมักจะแพร่กระจายมาจากบริเวณผิวหนังรอบๆ ท่อปัสสาวะเข้ามาในท่อปัสสาวะกระเพาะปัสสาวะและผ่านท่อไตขึ้นมาที่ไต การอุดกั้นของทางเดินปัสสาวะมักเป็นปัจจัยเสริมให้เกิดการติดเชื้อได้งายขึ้น เช่น นิ่วในทางเดินปัสสาวะ ต่อมลูกหมากโต กระเพาะปัสสาวะไม่ทำงานในผู้ป่วยอัมพาต การตั้งครรภ์หรือมีก้อนในช่องท้อง
        
        เชื้อที่ได้บ่อยเป็นเชื้อแบคทีเรียเรียกกลุ่มแกรมลบได้แก่ อีโคไล (Escherichia coli) เคล็บชิลลา (Klebsiella) สูโดโมแนส (pseudomonas)
        
        การรักษา ใช้ยาปฎิชีวนะตาม bacteria sensitive มีการติดตามผลการตรวจปัสาสาวะ เพื่อดูว่ายาที่ให้เป็นผลตามต้องการหรือไม่ ร่วมกับการให้ยาต้านการหดเกร็งของกระเพาะปัสสาวะ รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ พักผ่อนให้เพียงพอ ดูแลให้ได้รับสารน้ำอย่างเพียงพอ หากจำเป็นผ่าตัดก็ควรทำ
        
        กรวยไตอักเสบแบบเรื้อรัง (chronic pyelonephritis)
        
        สาเหตุ มาจากการติดเชื้อแบคทีเรียในบริเวณกรวยไต เนื่องมาจากมีการอุดกั้นหรือมีความผิดปกติของทางเดินปัสสาวะ แต่ผู้ป่วยจะไม่มีอาการแสดงอย่างใด (ต่างจากกรวยไตอักเสบเฉียบพลัน) นอกจากการตรวจพบเชื้อแบคทีเรียในปัสสาวะ (Bacteriurea) และเม็ดเลือดขาวในปัสสาวะโดยบังเอิญ หรือในบางครั้งบางคราวอาจมีอาการของกรวยไตอักเสบกำเริบเฉียบพลัน หรือมีอาการของกระเพาะปัสสาวะอักเสบได้
        
        วินิจฉัย โดยการตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ เอกซเรย์ และตรวจพิเศษอื่น ๆ เพื่อหาความผิดปกติของทางเดินปัสสาวะ เช่น นิ่ว การตีบตันของทางเดินปัสสาวะ ถ้าพบอาจต้องผ่าตัดแก้ไข หรืออาจต้องให้ยาปฏิชีวนะ และติดตามดูอาการของผู้ป่วยติดต่อกันเป็นเวลานาน ด้วยการตรวจปัสสาวะและตรวจเลือดเป็นระยะ ๆ เพื่อดูว่ามีภาวะไตวายแทรกซ้อนหรือไม่
        
        การรักษา จะเน้นเรื่องการรักษาแบบประคับประคอง (conservative treatment) ด้วยอาหาร น้้า และยา
        โดยจุดมุ่งหมายของการรักษาด้วยวิธีนี้คือ
        
        เพื่อดำรงคงไว้ซึ่งหน้าที่ของไต
        
        รักษาตามอาการของผู้ป่วย
        
        ป้องกันไม่ได้เกิดภาวะแทรกซ้อนกับระบบต่างๆของร่างกาย
        4.ให้ยาตามแผนการรักษา
      - เนื้องอกกระเพาะปัสสาวะ
        
        สาเหตุ
        สารก่อมะเร็ง (carcinogen) ในน้้าปัสสาวะ เช่น งานท้าสี การติดเชื้อเรื้อรังหรือการระคายเคือง เรื้อรังที่กระเพาะปัสสาวะ พาราไซด์ (schistosomiasis) เช่น schistosoma hematobium และบุหรี่ เป็นสาเหตุส้าคัญที่ท้าให้เกิดมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ
        
        อาการและอาการแสดง
        ปัสสาวะปนเลือดโดยไม่เจ็บปวด ถ่ายปัสสาวะบ่อย ถ่ายปัสสาวะล้าบาก หรือถ่ายปัสสาวะไม่ออก อย่างเฉียบพลัน มีอาการปวดบั้นเอว ซึ่งแสดงว่ามีเนื้องอกมาอุดอยู่บริเวณ ureteric orifice และท้าให้ เกิดมี hydronephrosis คล้าพบก้อนบริเวณท้องหรือท้องน้อยในกรณีที่มีเนื้องอกมีขนาดใหญ่มาก ต่อม น้้าเหลืองโต
        
        การวินิจฉัย
        
        จากการซักประวัติและการตรวจร่างกาย
        
        การตรวจปัสสาวะ พบเม็ดเลือดแดงและอาจพบเซลล์ของเนื้องอก
        
        การตรวจเลือด พบภาวะซีด
        
        cystoscopy เป็นการตรวจที่สำคัญที่สุดที่จะช่วยให้การวินิจฉัยแน่นอนขึ้น
        
        plain KUB จะเห็นเงาของเนื้องอกในกระเพาะปัสสาวะหรือการเปลี่ยนแปลงที่ไต
        
        cystography จะได้ filling defect of bladder
        
        IVP เพื่อดูความผิดปกติของทางเดินปัสสาวะส่วนบนและหน้าที่ของไต
        
        chest X – ray, lymphangiography เพื่อดูการแพร่กระจายของมะเร็ง
        
        การรักษา
        
        การรักษาโดยการผ่าตัด
        
        การรักษารังสี (radiation therapy) จะได้ใช้ผลดีในรายที่เซลล์เนื้องอกมีการเปลี่ยนแปลงมาก
        
        การใช้เคมีบำบัด (chemotherapy) มักใช้กับมะเร็งที่ลุกลามไปที่อื่นแล้ว
        
        การรักษาด้วยเลเซอร์ โดยการใช้แสงเลเซอร์ที่ตำแหน่งของเนื้องอก ใช้รักษาเนื้องอกในระดับต้น
      - Acute glomerulonephritis/AGN
        
        สาเหตุ โรคนี้มักเกิดตามหลังการติดเชื้อแบคทีเรียที่ชื่อว่า บีตาฮีโมไลติกสเตรปโตค็อกคัส กลุ่มเอ (beta-hemolytic streptococcus group A) เช่น ทอนซิลอักเสบ แผลพุพอง เนื้อเยื่อใต้ผิวหนังชั้นลึกอักเสบ ไฟลามทุ่ง
        
        อาการและอาการแสดง ผู้ป่วยจะสังเกตเห็นปัสสาวะออกมาเป็นสีแดงเหมือนน้ำล้างเนื้อหรือน้ำหมาก และ จำนวนปัสสาวะมักออกน้อยกว่าปกติ อาจพบอาการบวมที่หน้า หนังตา เท้า และ ท้อง มักมีอาการปวดศีรษะ มีไข้ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน ถ้าเป็นรุนแรงอาจมีอาการปัสสาวะออกน้อย หอบเหนื่อยหรือชัก
        
        การรักษา มักจะวินิจฉัยโดยการตรวจปัสสาวะซึ่งจะพบเม็ดเลือด แดง(red blood cell - cast) และพบเม็ดเลือดขาว การตรวจเลือดอาจพบความผิดปกติ ต่างๆ เช่น สารบียูเอ็น (BUN) และครีอะตินีน (creatinine) สูง 1. ควรให้การรักษา โดยให้นอนพักผ่อน งดอาการเค็ม ให้ยาขับ ปัสสาวะ ( เช่น ฟูโรซีไมด์) และยาลดความดันโลหิต 2. ถ้ามีอาการชักหรือหอบ ให้ฉีดไดอะซีแพม และ ฟูโรซีไมด์ เข้าหลอดเลือดดำ
      - กลุ่มอาการโปรตีนรั่วในปัสสาวะ (Nephrotic Syndrome)
        
        สาเหตุ กรวยไตเป็นแผล การกรองไตผิดปกติจึงส่งผลให้ไตทำงานผิดปกติ เยื่อบุผิวภายในกรวยไตหนาตัวขึ้น กลุ่มอาการอะมีลอยโดซิส (Amyloidosis) โรคแพ้ภูมิตัวเอง (SLE) โรคไตจากเบาหวาน ลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดไต การใช้ยาบางชนิด เช่น ยาแก้อักเสบ และยาต้านการติดเชื้อ
        
        มีอาการ บวมบริเวณรอบดวงตา ท้อง แขน ขา ข้อเท้า และเท้า •น้ าหนักตัวเพิ่มขึ้น •ปัสสาวะเป็นฟอง •ปวดปัสสาวะน้อยมาก •อ่อนเพลีย •เบื่ออาหาร •ท้องเสีย
        
        การรักษา -รักษาตามอาการ
        -ยาขับปัสสาวะ เช่น ฟูโรซีไมด์ สไปโรโนแลคโตน และไฮโดรคลอโรไทอะไซด์ เป็นต้น เพ่ือลดอาการ บวมโดยช่วยกระต้นุให้ไตระบายของเหลวส่วนเกิน ออกจากร่างกาย
        -ยากดภูมิคุ้มกัน ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ ซึ่งอาจช่วย ลดการอักเสบของโรคบางชนิดได้ เช่น โรคเอสแอลอี และกลุ่มอาการอะมีลอยโดซิส เป็นต้น
        
        ภาวะแทรกซ้อน กลุ่มอาการ Nephrotic Syndrome อาจทำให้เกิดอาการแทรกซ้อนได้ เช่น ความดันโลหิตสูง ระดับไขมันคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ในเลือดเพิ่มสูงขึ้น ภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดอุดตัน ภาวะขาดสารอาหาร ภาวะไตวายเฉียบพลัน โรคไต เรื้อรัง และอาจเกิดการติดเชื้อ เป็นต้น