Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบต่อมไร้ท่อ, นางสาวภัคนันท์ ภารมาตย์ รหัสนิสิต…
ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบต่อมไร้ท่อ
Insulin and oral Hypoglycemia drugs
Insulin
อินซูลินชนิดที่เป็นยา ออกฤทธิ์เช่นเดียวกับชนิดที่มีในร่างกาย
ช่วยนากลูโคสเข้าสู่เซลล์กล้ามเนื้อ เซลล์ไขมัน และตับ
ช่วยทาให้กรดอะมิโนรวมตัวเป็นโปรตีน
ช่วยทาให้กรดไขมันรวมตัวเป็นไขมัน
ช่วยทาให้กลูโคสเปลี่ยนเป็นกลูคาเจนในตับ
เตรียมโดยเทคโนโลยีทางพันธุวิศวกรรม
ใช้ลดน้าตาลในเลือด ในผู้ป่วยเบาหวานทั้ง Type 1 และ Type 2
ชนิดออกฤทธิ์เร็ว
เริ่มออกฤทธิ์ภายใน 30 นาที
เกิดฤทธิ์สูงสุดช่วง 2-4 ชั่วโมงหลังฉีดยา
มีฤทธิ์นาน 6-8 ชั่วโมง ให้ยา 30-45 นาทีก่อนอาหาร
Regular insulin
ชนิดออกฤทธิ์ปานกลาง
เริ่มออกฤทธิ์ภายใน 2-4 ชั่วโมง
เกิดฤทธิ์สูงสุดช่วง 6-12 ชั่วโมงหลังฉีดยา
ออกฤทธิ์นาน 18-24 ชั่วโมง ให้ยา 30-60 นาที ก่อนอาหารเช้า
NPH insulin Lente insulin
มีการนำ NPH insulin ผสมกับ Regular insulin
ออกฤทธิ์เร็วขึ้น คือ 30 นาทีหลังฉีดยา
เกิดฤทธิ์สูงสุดเร็วขึ้น 2-8 ชั่วโมงหลังฉีดยา
ฤทธิ์อยู่นาน 18-24 ชั่วโมง
ชนิดออกฤทธิ์นาน
เริ่มออกฤทธิ์ภายใน 4-8 ชั่วโมง
เกิดฤทธิ์สูงสุดช่วง 8-24 ชั่วโมงหลังฉีดยา
ออกฤทธิ์นาน 24-36 ชั่วโมง
ให้ยาตอนบ่ายหรือก่อนอาหารเย็น
Ultralente insulin
อาการที่ไม่พึงประสงค์
ระดับน้้าตาลในเลือดต่้า
ใจสั่น เหงื่อออกมาก
ตัวเย็น ซึมลง
หมดสติ
Mild to Moderate
หิว วิตกกังวล อ่อนเพลีย
คลื่นไส้ ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว
มือสั่น ตัวสั่น ปวดศีรษะ
ตาพร่า สมาธิลดลง อาจทาให้เกิดภาวะ Hypokalemia
Severe
Confusion
Seizure
Coma
Acute myocardial infarction
Acute lung injury
Cardiac dysrhythmias
ข้อควรระวัง
ควรตรวจสอบการรับประทานอาหารหรืออาการที่มีผลต่อระดับน้าตาลในเลือดก่อน
การใช้ Long-acting insulin อาจทาให้เกิดภาวะ hypoglycemia ช้าลง
ระวังการเกิดภาวะ Hypokalemia เนื่องจาก K+ เกิด Intracellular shift
Renal impairment
ผู้ป่วยสูงอายุ
ผู้ป่วย Hepatic impairment
ยาเสริมฤทธิ์ Insulin ท้าให้ระดับน้้าตาลลดต่้าลง
ACEI เช่น Enalapril
Octreotide (Sandostatin®)
Salicylate เช่น Aspirin
ยาลดฤทธิ์ Insulin ท้าให้ระดับน้้าตาลไม่ลดเท่าที่ควร
Corticosteroids
Thyroid supplements
Estrogen
INH (Isoniazid)
Niacin
Rifampicin
Phenothiazine – type antipsychotics เช่น Chlorpormazine
การจัดเก็บยาที่เหมาะสม
ใช้ฉลากแสดงชื่อยาที่ชัดเจน
มีป้ายหรือฉลากบ่งบอกว่าเป็นยาที่มีความเสี่ยงสูง
เก็บในตู้เย็น อุณหภูมิ 2-8 องศาเซลเซียส
Insulin ที่เปิดแล้ว และไม่ได้เก็บในตู้เย็น
่เก็บให้พ้นแสง
เก็บแยกกับ Heparin อย่างชัดเจน
ควรเก็บแยก Regular insulin กับ Long acting insulin
ควรจัดเตรียม Dextrose infusion สาหรับแก้ไขภาวะน้าตาลในเลือดต่า
หลังจ่ายยาหรือใช้ยา ไม่ควรนายาใส่กลับไปในกล่อง
การบริหารยาที่เหมาะสม
หลีกเลี่ยงการเขียน U เนื่องจากคล้าย 0 ให้เขียน Unit แทน
หากบริหารยาแบบ IV drip ควรใช้ Infusion pump
ก่อนใช้ยา ห้ามเขย่าขวด ให้กลิ้งขวดบนฝ่ามือ
หากต้องฉีดยาชนิดน้าใสและน้าขุ่นพร้อมกัน ต้องดูดยาน้าใสก่อนเสมอ
การฉีด insulin เข้าใต้ผิวหนัง สามารถฉีดได้ในบริเวณหน้าท้อง หน้าขา สะโพก หรือต้นแขน
หากตาแหน่งเดิมประมาณ 1 นิ้ว ไม่ควรฉีดซ้าที่เดิม
เมื่อฉีดยาแล้วอย่าคลึงบริเวณที่ฉีด
Oral hypoglycemia drug
ใช้เฉพาะกับผู้ป่วยโรคเบาหวาน Type 2 เท่านั้น
Sulfonylureas
ออกฤทธิ์ลดน้าตาลในเลือดโดยกระตุ้นการหลังอินซูลินจาก βcell ที่ตับอ่อน ซึ่งเป็นฤทธิ์ที่สาคัญที่สุด
ฤทธิ์อื่นๆ เช่น ลดอัตราการสร้างกลูโคสโดยตับ
Chlorpropamide, Glibenclamide, Glipizide, Gliclazide
Biguanides
ออกฤทธิ์ลดน้าตาลในเลือดโดยลดอัตราการสร้างกลูโคสโดยตับ
ฤทธิ์อื่นๆ เช่น ช่วยเพิ่มการจับของอินซูลินกับตัวรับ
เพิ่มการใช้กลูโคสที่เนื้อเยื่อต่างๆ
ลดการดูดซึมกลูโคสจากทางเดินอาหาร
เหมาะกับผู้ป่วยเบาหวานที่มีภาวะอ้วน
Metformin
Thiazolidinediones
ออกฤทธิ์ลดน้าตาลในเลือดโดยเพิ่มความไวของเนื้อเยื่อต่ออินซูลิน
มีฤทธิ์แรงและเลือกเฉพาะในการจับกับตัวรับชนิด Peroxisome proliferator-activated receptor-γ (PPARγ)
ึ่งเป็นตัวรับในนิวเคลียสที่ทาหน้าที่ควบคุมการสร้างยีน
Pioglitazone, Rosiglitazone
Meglitinides
ออกฤทธิ์ลดน้าตาลในเลือดโดยกระตุ้นการหลั่งอินซูลินจาก βcell ที่ตับอ่อนเช่นเดียวกับ Sulfonylureas
Nateglinides และ Repaglinide
α – Glucosidase inhibitors
ออกฤทธิ์ลดน้าตาลในเลือดโดยยับยั้งเอนไซม์ α- glucosidases
ที่ใช้ในการย่อยแป้งและน้าตาลในทางเดินอาหาร
ทาให้มีน้าตาล Monosaccharides เกิดขึ้นในทางเดินอาหารน้อย
จึงถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายน้อย
Acarbose และ Voglibose
อาการที่ไม่พึงประสงค์
รบกวนทางเดินอาหาร
ระดับน้าตาลในเลือดต่า หิวบ่อย
รบกวนการทางานของตับ
เกิดการติดเชื้อที่ทางเดินหายใจส่วนบน ปวดศีรษะ สับสน อ่อนเพลีย ปวดกล้ามเนื้อ
Metformin อาจรบกวนการดูดซึมวิตามินบี 12
α- Glucosidase inhibitors ทาให้ท้องเดิน
Chlorporpamide ลดการขับปัสสาวะ
ข้อห้ามใช้ ข้อควรระวัง และการพยาบาล
ห้ามใช้ยาลดระดับน้าตาลในเลือดชนิดรับประทานในผู้ป่วยเบาหวาน Type 1
ยกเว้นใช้ Biguanides ร่วมกับ Insulin
ห้ามใช้ Metformin กับ ผู้ที่มีประวัติการเกิด Lactic acidosis
ผู้ป่วยอาจได้รับยาลดน้าตาลมากเกินไป
ระมัดระวังการใช้ยาในผู้สูงอายุ
หญิงในระยะให้นมบุตร
ผู้ออกกาลังกายอย่างมาก และผู้ป่วยไทรอยด์
ยากลุ่ม β – blocker อาจบดบังอาการบางอย่างของภาวะน้าตาลในเลือดต่า
Glucocorticoids
ยาที่ใช้บาบัดอาการผิดปกติจากฮอร์โมนกลูโคคอร์ติคอยด์
คอร์ติโคสเตอรอยด์สังเคราะห์ เช่น Hydrocortisone
ยาต้านฤทธิ์ฮอร์โมน เช่น Ketoconazole
คอร์ติโคสเตอรอยด์
ใช้ทดแทนการขาดฮอร์โมนจากต่อมหมวกไต
ช้รักษาโรคที่เกิดจากปฏิกิริยาภูมิแพ้และการอักเสบ
ใช้ป้องกันการอาเจียนในผู้ที่ได้รับยาต้านมะเร็ง
ภาวะแคลเซียมในเลือดสูง
อาการที่ไม่พึงประสงค์ของคอร์ติโคสเตอรอยด์
อ้วน กล้ามเนื้ออ่อนแรง เป็นเบาหวาน
ระดับไขมันในเลือดผิดปกติ มีไขมันสะสมมากที่หน้า
อารมณ์แปรปรวน
เกิดภาวะกระดูกพรุน
ผิวบาง ผนังทางเดินอาหารบาง
ติดเชื้อได้ง่ายเนื่องจากมีภูมิคุ้มกันต่า
ข้อควรระวังในคอร์ติโคสเตอรอยด์
ห้ามใช้ในผู้ป่วยโรคแผลในกระเพาะอาหารและลาไส้ระยะกาเริบ
ผู้ป่วยวัณโรคขณะเป็นหรือพึ่งหาย โรคติดเชื้อร้ายแรง
ไม่ควนใช้ในหญิงมีครรภ์และให้นมบุตร
ระวังการใช้ในผู้ป่วยโรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง
เบาหวาน โรคจิตและโรคประสาท
าจะกดการทางานต่อมใต้สมองและต่อมหมวกไต
ควรลดขนาดยาอย่างช้าๆ ก่อนหยุดยาที่ใช้มาเป็นเวลานาน
อาจบดบังอาการที่เกิดจากการลุกลามของโรคบางอย่าง เช่น ลาไส้อักเสบ
ควรได้รับอาหารโปรตีนสูง แคลเซียมเพียงพอ และจากัดอาหารเค็ม
การใช้ยารักษาโรคผิวหนัง จะไม่ใช้ในกรณีติดเชื้อรา แบคทีเรียหรือไวรัสร่วมด้วย
ยาชนิดทาควรทาบางๆ เฉพาะบริเวณที่เป็น
ยาต้านกลูโคคอร์ติคอยด์
Ketoconazole
เป็นยาต้านเชื้อรา
มีฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ได้
อาการไม่พึงประสงค์ คือ ทางเดินอาหารปั่นป่วน
รบกวนการทางานของตับ
Aminoglutethimide
ออกฤทธิ์ยับยั้งการสังเคราะห์สเตอรอยด์
ใช้ร่วมกับ Metyrapone หรือ Ketoconazole
รักษาผู้ป่วยมะเร็งที่ต่อมหมวกไตส่วนนอก
ถ้าใช้ยาในขนาดสูงอาจเกิดอาการซึมเซาและผื่นขึ้นได้
Trilostane
ออกฤทธิ์คล้าย Aminoglutethimide
อาการไม่พึงประสงค์ส่วนใหญ่เกิดที่ทางเดินอาหาร
Metyrapone
ออกฤทธิ์ยับยั้งการสังเคราะห์สเตอรอยด์
ใช้ในการทดสอบประสิทธิภาพการทางานของต่อมหมวกไต
วินิจฉัยหาสาเหตุของโรค
อาการไม่พึงประสงค์ เช่น คลื่นไส้ อาเจียน
ผื่นขึ้น สิวขึ้น มีขนขึ้นตามตัว
Mifepristone
ออกฤทธิ์ยับยั้งกลูโคคอร์ติคอยด์โดยแย่งจับที่ตัวรับ
มีฤทธิ์ต้านโปรเจสเตอโรน
นามาใช้รักษา Cushing’s disease
Mitotane
ออกฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ที่ใช้ในการสังเคราะห์ฮอร์โมนประเภทสเตอรอยด์
มีฤทธิ์ทาลายเซลล์ของต่อมหมวกไตส่วนนอก
ใช้ลดขนาดเนื้องอกที่ต่อมหมวกไต
มีอาการไม่พึงประสงค์ค่อนข้างมาก
ท้องเดิน
คลื่นไส้ อาเจียน
ซึมเศร้า ง่วงนอน
ผื่นขึ้น
Thyroid and anti-thyroid drugs
Thyroid extract
ได้จากต่อมไทรอยด์ของสัตว์ เริ่มรับประทาน 15-60 mg/day ขนาดปกติที่ใช้ทั่วไปคือ 60-80 mg/day
L-thyroxine sodium
เป็นฮอร์โมนชนิดสังเคราะห์ เริ่มรับประทาน 50-100 μg/day ขนาดปกติที่ใช้ทั่วไปคือ 150-300 μg/day
Liothyronine sodium
เป็นฮอร์โมนสังเคราะห์ เริ่มรับประทาน 10-20 μg/day ขนาดปกติที่ใช้ทั่วไปคือ 80-100 μg/day
อาการไม่พึงประสงค์
น้าหนักตัวลด
ปวดท้อง คลื่นไส้ ท้องเดิน
หัวใจเต้นเร็ว ใจสั่น เหงื่อออก
ระดูผิดปกติ
มือสั่น ปวดศีรษะ ตื่นเต้น นอนไม่หลับ กระสับกระส่าย กระวนกระวาย อ่อนเพลีย
ข้อห้ามใช้ ข้อควรระวัง และการดูแลผู้ใช้ยา
อาจเกิดภาวะฮอร์โมนไทรอยด์มากเกินไปได้เล็กน้อย โดยอาจพบอาการใจสั่น หัวใจเต้นแรง
ระวังการใช้ยาในผู้ป่วยโรคหัวใจและความดันโลหิตสูง เนื่องจากกระตุ้นการทางานของหัวใจ
ระวังใช้ในผู้ป่วยที่มีอาการตื่นเต้น นอนไม่หลับ และวิตกกังวล
ระวังอาการไม่พึงประสงค์ที่อาจเกิดขึ้นได้ เช่น ภาวะกระดูกพรุน
Oxytocin and contraceptive agents
ในทางการรักษา
ใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อหรือให้ทางหลอดเลือดดาช้าๆ เพื่อชักนาการคลอดบุตร
ใช้ลดการตกเลือดหลังคลอดบุตรหรือหลังแท้งบุตร
ใช้กระตุ้นการหลั่งน้านม
ใช้กระตุ้นให้มดลูกบีบตัวเพื่อขับทารกที่เสียชีวิตในครรภ์ออกมา
อาการที่ไม่พึงประสงค์ที่อาจพบ
คลื่นไส้ อาเจียน
มดลูกบีบตัวมากเกิน
ทารกมีหัวใจเต้นช้า
การใช้ในเวลานานและขนาดสูงจะยับยั้งการขับถ่ายปัสสาวะ
ข้อห้ามใช้
ห้ามใช้ชักนาการคลอดบุตรในรายที่มีการตั้งครรภ์ผิดปกติชนิดต่างๆ
หลีกเลี่ยงการใช้ในผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือด
ยาคุมกำเนิด
เป็นยาประเภทฮอร์โมนเพศหญิง คือเอสโตรเจนชนิดสังเคราะห์และ โปรเจสติน
มีใช้หลายรูปแบบ ทั้งชนิดยาเม็ดที่ใช้รับประทาน ชนิดฉีด และชนิดฝังใต้ผิวหนัง
ยาเม็ดที่มีฮอร์โมนรวม (Combined pills)
ยาเม็ดที่มีเฉพาะโปรแจสตินในขนาดต่า (Minipills)
ยาเม็ดคุมกาเนิดภายหลังการร่วมเพศ (Postcoital pills)
Combined pills
ประกอบด้วยเอสโตรเจนผสมกับโปรเจสติน
ชนิดฮอร์โมนในปริมาณคงที่ (Monophasic pills) นิยมใช้ที่สุด
เป็น 21-22 เม็ด หรือ 28 เม็ด (ยาหลอกที่ไม่ใส่ฮอร์โมน 7 เม็ด)
ตัวยาทุกเม็ดจะมีเอสโตรเจนและโปรเจสตินในปริมาณทุกที่
ตัวยาทุกเม็ดจะมีเอสโตรเจนและโปรเจสตินในปริมาณทุกที่
เป็น 21-22 เม็ด หรือ 28 เม็ด (ยาหลอกที่ไม่ใส่ฮอร์โมน 7 เม็ด)
เพื่อให้ใกล้เคียงกับฮอร์โมนในร่างกายมากขึ้น
ชนิดที่มีฮอร์โมนแตกต่างกัน 2 ระดับ (Biphasic pills)
โดยมีเอสโตรเจนปริมาณคงที่
ปริมาณโปรเจสติน 10 เม็ดแรกจะต่ากว่า 10-11 เม็ดหลัง
ชนิดที่มีฮอร์โมนแตกต่างกัน 2 ระดับ (Biphasic pills)
ชนิดที่มีฮอร์โมนแตกต่างกัน 3 ระดับ (Triphasic pills)
เพื่อให้ใกล้เคียงกับฮอร์โมนในร่างกายมากขึ้น
โดย 6 เม็ดแรกมีฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสตินในระดับต่ากว่า
5 เม็ดถัดไป ส่วน 10 เม็ดสุดท้ายมีระดับเอสโตรเจนเท่ากับ 6 เม็ดแรก
แต่มีโปรเจสตินระดับสูงกว่า 11 เม็ดแรก
Minipills
ประสิทธิภาพในการคุมกาเนิดต่ากว่า Combined pills
ปลอดจากอาการไม่พึงประสงค์ของเอสโตรเจน
ทาให้มีรอบระดูไม่สม่าเสมอ
Postcoital pills
ใช้ในการฉุกเฉินเท่านั้น
มีปริมาณฮอร์โมนที่สูง
ใช้ในหญิงที่ถูกข่มขืนหรือเกิดความผิดพลาดในการคุมกาเนิดด้วยวิธีอื่น
ให้รับประทานครั้งแรกภายใน 72 ชั่วโมงหลังมีเพศสัมพันธ์ และหลังจากนั้น 12 ชั่วโมงให้รับประทานอีกครั้ง
อาการไม่พึงประสงค์ของยาเม็ดคุมกำเนิด
คลื่นไส้ อาเจียน วิงเวียน
เสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดกั้นหลอดเลือดดา
กล้ามเนื้อหัวใจตายจากการขาดเลือด
ความดันโลหิตสูง น้าตาลในเลือดสูง
ตับผิดปกติ นิ่วในถุงน้าดี
มีเลือดออกกะปริดกะปรอยทางช่องคลอด
ยาคุมก้าเนิดชนิดฉีด
Medroxyprogesterone acetate 150 mg ฉีดเข้ากล้ามเนื้อทุก 3 เดือน
Norethisterone enantate 200 mg ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ
เริ่มฉีดครั้งแรกในช่วง 5 วันต้นของรอบประจาเดือน
ต่อมาฉีดทุก 8 สัปดาห์ อีก 3 ครั้ง
จากนั้นฉีดทุก 12 สัปดาห์
Antithyroid drugs
ใช้รักษาภาวะฮอร์โมนไทยรอยด์มากเกิน
Thioamides
ไอโอดีน
สารกัมมันตรังสีไอโอดีน
สารอื่นๆ
Thioamides
ได้แก่ Propylthiouracil, Mrthimazole และ Carbimazole
ออกฤทธิ์ยับยั้งการสังเคราะห์ฮอร์โมนไทรอยด์
โดยไปขัดขวางเอนไซม์ Peroxidase
กดภูมิคุ้มกันในผู้ป่วย Graves’s disease
ใช้เป็น First-line drug ในการรักษาผู้ป่วย
ใช้ในระยะสั้นก่อนรักษาด้วยสารกัมมันตรังสีไอโอดีน ผ่าตัด
Propylthiouracil มีฤทธิ์ยับยั้งการเปลี่ยน T4 เป็น T3
ที่เนื้อเยื่อนอกต่อมไทรอยด์ เช่น ที่ตับและไต
Propylthiouracil (PTU)
ถูกดูดซึมจากทางเดินอาหารได้เร็ว
ค่าครึ่งชีวิตประมาณ 2 ชั่วโมง
ระยะเวลาที่ออกฤทธิ์สั้น ผ่านรกได้น้อยกว่า Methimazole รับประมาณ 50-600 mg/day
Methimazole
ถูกดูดซึมจากทางเดินอาหารได้ดี
ได้ระดับยาสูงสุดในเลือดใน 8 hr
มีค่าครึ่งชีวิต 6-13 ชั่วโมง
ออกฤทธิ์ได้นานกว่า PTU รับประทาน 5-60 mg/day
อาการที่ไม่พึงประสงค์
ผื่นขึ้น ทางเดินอาหารปั่นป่วน
ปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อ
มีไข้ ปวดศีรษะ มึนงง
ต่อมน้าลายโต เม็ดเลือดขาวต่า
รบกวนการทางานของตับ
ไอโอดีน
ยับยั้งการหลั่งและการออกฤทธิ์ของ TSH
Sodium iodide ใช้ขนาด 0.3-1 g.
ใช้ขนาด 0.1-1 mg
Strong iodine solution ใช้ขนาด 5-10 หยด
ปัจจุบันยากลุ่มนี้ไม่นิยมใช้
สารกัมมันตรังสีไอโอดีน
ออกฤทธิ์โดยปล่อยรังสีมาทาลายเนื้อเยื่อต่อมโดยตรง
ขนาดต่า 1-100 ไมโครคิวรี
ใช้ในการตรวจวิเคราะห์โรคต่อมไทรอยด์
นางสาวภัคนันท์ ภารมาตย์ รหัสนิสิต 6305010136