Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Les 1 en 2: 5.6, 15.4, 17.5 en 18.5, . - Coggle Diagram

- - - - DNA sequence is een mooi woord om de volgorde van de 4 basenparen te bepalen van een DNA streng: A-A-T-G-G-C.
    - - Methode om door gebruik van computer software grote data sets te analyseren van DNA of genen bijvoorbeeld.
      - Genomics
        
        Het bestuderen van genomen, dus genen enzovoorts.
      - Proteomics
        
        Het bestuderen van (grote sets) eiwitten in een organisme.
        
        Eiwit sequence (volgorde) kan bepaald worden door 2 processen.
        
        Biochemische technieken
        
        De DNA volgorde vertalen
      - Evolutie
        
        Door genomics en proteomics is de verwantschap tussen soorten bekend geworden. Dit heet moleculaire genealogie.
        
        B polypeptiden in menselijke hemoglobine vertoont overeenkomsten met polypeptiden in andere gewervelden.
        
        Ouders geven hun gene door aan de nakomelingen. Hierdoor vertonen de eiwitten en genen van familieleden meer overeenkomsten dan de eiwitten en genen van vreemdelingen.
  - - - Een proces van uiting van bepaalde genen in het fenotype.
      - Een gen wordt door transcriptie in RNA verandert. Dit wordt door translatie vertaald in een polypeptide dat weer gemaakt wordt tot een eiwit. Het eiwit heeft een specifieke structuur en functie. :<3:
      - Bij één type cel komt maar een bepaalde aantal gene tot expressie. Bijvoorbeeld: in de oogcellen komt het gen voor haargroei niet tot expressie. Hierdoor is genexpressie specifiek gereguleerd.
- - - - Nondisjuction
        
        Homologe chromosomen scheiden niet goed tijdens meiose I.
        
        Zussenchromatide scheiden niet goed tijdens meiose II.
        
        De eerste eicel ontvangt 2 van dezelfde chromosomen en de tweede eicel ontvangt GEEN kopie en is dus alleen.
        
        Aneuploidy (komt voor in mitose, meiose I en meiose II.)
        
        Wanneer een cel met abnormaal aantal chromosomen (door bv nondisjunction) bevrucht wordt met een normale cel ontbreekt een chromosoom.
        
        Monosomic
        
        2n-1: Als een organisme 1 chromosoom minder heeft dan normaal. Bij mensen heeft een monosomic organisme 45 chromosomen.
        
        Trisomic
        
        2n+1: Als een organisme 1 chromosoom meer heeft dan normaal. Bij mensen heeft een trisomic organisme juist 47 chromosomen.
        
        Syndroom van Down
        
        21e chromosomenpaar
        
        Symptomen; korte postuur, ander gezicht en ontwikkelingsachterstand.
        
        Moeders die ouder zijn en kinderen krijgen hebben een grote kans op een kind met Down Syndroom. Omdat de celdeling dan ook moeilijker gaat en er dus een grote kans is op nondisjunction.
        
        Bij geslachtschromosomen (XY) komt aneuploidy weinig voor, omdat de Y heel erg weinig genen met zich meedraagt. Hierdoor hoeven er niet veel genen verdeeld te worden tijdens celdeling en is er een kleinere kans dat er iets mis gaat.
        
        Extra X chromosoom in het lichaam worden geïnactiveerd door Barr Bodies. Barr bodies zijn belangrijk om het aantal X-gelinkte genen te laten overschrijven door transcriptie.
        
        Toch kunnen er problemen ontstaan bij de celdeling van geslachtscellen. In dit geval kunnen 3 dingen gebeuren.
        
        XXY
        
        De man heeft mannelijke geslachtsorganen, maar kan zich niet voortplanten. De geslachtsorganen zijn erg klein.
        
        XYY
        
        Personen zijn mannen en hebben geen complicaties, alleen zijn ze langer dan gemiddeld.
        
        XXX
        
        De vrouwen hebben geen complicaties, maar zijn wel langer dan gemiddeld.
        
        Polyploidy
        
        Tetraploidy
        
        4n: 4 chromosomensets
        
        Triploidy
        
        3n: 3 chromosomensets
        
        Uiterlijk ziet er "normaler" uit dan het uiterlijk van een organisme dat aneuploid.
  - - - Door UV licht of Röntgenstraling
      - Dit resulteert in 4 typen veranderingen in chromosomenstructuur.
        
        Deletion
        
        Een gen of deel van een chromosoom is vermist. Het is dus als het ware "verwijderd." ABC--> AB
        
        Duplication
        
        Een gen of deel van een chromosoom kopieert zichzelf dubbel. ABCD-->ABCDABCD
        
        Inversion
        
        Bij een inversie wordt een gen of een deel van een chromosoom omgekeerd en geplaatst. BCD--> DBC
        
        Translocation
        
        Bij translocatie verhuist een deel van een chromosoom naar een non-homologe chromosoom. De non-homologe chromosomen veranderen van informatie.
        
        Chronische Myelogenous leukemie (CML)
        
        De uitwisseling van een groot deel van chromosoom 22 met een klein fragment van een uiteinde van chromosoom 9 produceert een veel verkort, gemakkelijk te herkennen chromosoom 22 dat Philadelphia-chromosoom wordt genoemd. Een dergelijke uitwisseling veroorzaakt kanker door een nieuw gefuseerd gen te creëren dat leidt tot een ongecontroleerde voortgang van de celcyclus. Dit gebeurt door translocatie.
      - Deletie en Duplicatie gebeurt meer tijdens meiose. Dit komt doordat tijdens crossing over oneven grootte delen DNA geërfd wordt. Hierdoor is er één cel met een deletie en een ander cel met een duplicatie.
- - - - Puntmutaties
        
        Mutaties in één nucleotidenpaar.
      - Substituties
        
        De vervanging van één nucleotide en zijn partner met een andere paar nucleotiden.
        
        3 gebeurtenissen kunnen plaatsvinden bij een substitutie.
        
        Silent mutation
        
        De verandering in het nucleotidenpaar codeert voor hetzelfde originele eiwit. Dit heeft geen effect of het fenotype.
        
        Missense mutation
        
        De verandering van één aminozuur naar een andere aminozuur. Dit heeft een kleine effect op het eiwit. Omdat het eiwit misschien dezelfde eigenschappen heeft als het originele eiwit. Of het eiwit bevindt zich in een plaats waar het eiwit niet echt een functie heeft.
        
        Gebeurt het vaakst.
        
        Nonsense mutation
        
        Een codon voor een aminozuur wordt verandert in een STOP codon. :forbidden: Deze eiwitten zijn meestal korter en hebben geen goede functie.
      - Insertie en Deletie
        
        Eén of meer nucleotidenparen worden bijgevoegd of juist weggehaald.
        
        Deze mutaties hebben een rampzalig effect op het eiwit. Ergere gevolgen dan substituties.
        
        Frameshift mutation
        
        De codons op het MRNA worden verandert waardoor er een ander genetisch bericht er uit komt.
        
        Een frameshift mutation vindt plaats wanneer het aantal nucleotiden dat ingevoegd of verwijderd is, niet totaal 3 zijn.
        
        Een frameshit mutation resulteert vaak in een missense mutation. De nucleotiden stroomafwaarts van de deletie of insertie worden onjuist tot codons gemaakt. Dit resulteert in een missense mutatie dat overloopt in een nonsense mutatie.
        
        Gebeurt ook buiten de gecodeerde regio's. Deze worden GEEN frameshit mutaties genoemd.
    - - Spontane mutaties
        
        Wanneer een nucleotide base (A) verkeerd wordt gematcht en niet overeenkomt met de andere base (G) en niet wordt gerepareerd. Dit blijft een mutatie.
      - Mutagenen stoffen
        
        Zorgen ervoor dat spontane mutaties plaatsvinden.
        
        Mutagenen stoffen werken in op DNA.
        
        UV-licht en röntgenstraling
        
        UV-licht zorgt voor storende thymine dimers (pyrimidine dimer) in DNA; een foton zorgt ervoor dat twee basen die onder elkaar liggen gaan binden. Hierdoor kunnen de basen naast elkaar niet meer binden. De dubbelstrengs structuur wordt vernietigd.
        
        CC of TC dimers zijn allebei pyrimide dimers. Door de straling buigt DNA-helix en hierdoor kan polymerase de template niet meer lezen en plakt een A. Een CC of CT dimeer resulteert door UV-licht inTT mutaties.
        
        Deze stoffen kunnen tumor promotie aanwakkeren. Tumorpromotie is toeneming van gezwel groei door bepaalde chemische stoffen. Als een begin kankercel dus in contact komt met giftige stoffen dan kan deze zich verder gaan delen (goed milieu voor de cellen) en een gezwel vormen dat uiteindelijk verspreidt. Dit is een stap in de richting van tumorprogressie.
        
        Mitogenische stoffen (stoffen die celdeling bevorderen) verhogen de kans op kanker. Bijvoorbeeld bij estrogenen en borstkanker. Hoe meer menstruele cycli, hoe meer estrogeen en hoe hoger de kans op borstkanker, omdat estrogenen invloed hebben op de borstgroei.
- - - - Transporteren door het membraan in grote massa's die verpakt zijn in blaasjes (vesicles).
        
        ATP
  - - - Transport door diffusie van de lipide dubbellaag van het plasma membraan.
        
        ATP
      - Transport door het gebruik van transporteiwitten.
        
        ATP
  - - - Fagocytose
        
        Het plasmamembraan van een cel verzwelgt een deeltje met behulp van pseudopodia (amoeba). Het rondje wordt voedingsvacuole genoemd.
      - Pinocytose
        
        Het plasmamembraan van een cel neemt kleine vloeistofdruppels, afkomstig van buiten, op door behulp van instulpingen.
        
        Is niet specifiek voor moleculen die het transporteert.
      - REM (Receptor-Mediated-Endocytose)
        
        RME is een proces waarbij cellen hormonen, proteïnen - en in sommige gevallen virussen - absorberen doordat het plasmamembraan naar binnengaat.
        
        Receptoren en het bijbehorende eiwit klikken op elkaar. Dit gebeurt BUITEN het plasma membraan. Wanneer deze geklikt zijn worden ze geabsorbeerd.
- - - - Omkeerbare schade
        
        Cel beschadiging wordt onderverdeeld als omkeerbaar als de gewonde cel de homeostase kan herwinnen en kan terugkeren naar een functioneel en normale toestand.
        
        Bij 10 tot 15 minuten zuurstoftekort kunnen de beschadigde lichaamscellen (zoals levercellen) wel overleven.
        
        Cellulaire aanpassingen (Wanneer cellen omkeerbare schade oplopen passen ze zich aan door het volgende te doen, om zo proberen te overleven.)
        
        Toename in het aantal cellen (Hyperplasia)
        
        Fysiologisch
        
        Functie van het lichaam(sdeel)
        
        Pathologisch
        
        De oorzaak van een ziekte en de lichaamsprocessen tijdens ziekte.
        
        Neoplasia (erge groei van cellen) en tumoren behoren tot de pathologische kant van hyperplasia.
        
        Toename in celgrootte (Hypertrophy)
        
        Afname in celgrootte en functie (Atrophy)
        
        Verandering in cel differentiatie (Metaplasia)
        
        De transformatie van een gedifferentieerd celtype naar een ander gedifferentieerd celtype.
        
        Opslag van producten in abnormale grote hoeveelheden (Intracellulair accumulatie)
      - Onomkeerbare schade
        
        Cel beschadiging lijdt tot celdood. Dit wordt necrose (afsterving weefsel) of apoptose (celdood) genoemd.
        
        Geprogrammeerde celdood
        
        GEEN celbreuk
        
        GEEN ontsteking
        
        Eén cel gaat alleen dood en dit heeft geen invloed op de rest van de cellen en/of het lichaam.
        
        Necrose
        
        Toename in celgrootte
        
        WEL celbreuk
        
        Dit resulteert in ontsteking
        
        Enzymatische vertering ((voedsel)brokken worden kleiner gemaakt)
        
        Bij 1 uur zuurstoftekort voor het hart kunnen de beschadigde lichaamscellen (zoals levercellen) niet meer overleven.
      - Bij het ontstaan van een tumor is er sprake van cel beschadiging, omdat de tumor het normale weefsel verstoord.
      - Oorzaken
        
        Zuurstoftekort
        
        Fysieke agentia
        
        Trauma
        
        Elektrische schok
        
        Extreme temperaturen (koud)
        
        Chemische agentia en drugs
        
        Infectie gevende agentia
        
        Immunologische reacties
        
        Genetische aandoeningen
        
        Ongebalanceerde voedingswaardes
    - - Ongecontroleerde deling van lichaamscellen.
      - Goedaardig (Benign)
        
        Abnormale cellen die opgestapeld zijn en die langzaam delen.
        
        Verstoord GEEN weefselbouw
        
        Cellen van de tumor kunnen NIET naar buurweefsel gaan of verspreiden in het lichaam.
        
        Kan kwaadaardig worden
        
        Dit heet geen kanker
      - Kwaadaardig (Malignant)
        
        Abnormale cellen die opgestapeld zijn en die snel delen.
        
        Verstoord WEL weefselbouw
        
        Cellen van de tumor kunnen WEL naar buurweefsel en bloedvaten gaan en verspreiden zich WEL door het lichaam.
        
        Dit wordt kanker genoemd
      - Celstructuur
        
        Normale cel
        
        Grote cytoplasma
        
        Eén nucleus (kern)
        
        Eén nucleolus (kern in nucleus)
        
        Fijne chromatin
        
        Kankercel
        
        Kleine cytoplasma
        
        Meerdere celkernen
        
        Meerdere en grote nucleoli
        
        Grove chromatine
      - Vorming van een tumor is complex en bevat meerdere stappen, dus niet overnacht. Het duurt heel lang voordat kanker ontstaat.
        
        Normaal
        
        5-20 jaar bij darmkanker (van normaal naar begin)
        
        Kanker
        
        Pre-kanker
        
        Milde vorm
        
        Matig
        
        Ernstig
        
        CIS (voorstadium carcinoom)
        
        Alle stadia (van milde vorm tot en met kanker) duren ongeveer 5-15 jaar tot er kanker uitgroeit.
        
        Begin
        
        Adenoma ontstaat en dit is een goedaardig gezwel dat is gemaakt uit epitheelcellen. Dit is anders dan een carcinoom. Een carcinoom is een kwaadaardig gezwel dat is gemaakt uit epitheelcellen.
        
        Vaak (niet altijd) zijn poliepen een voorstadium van kanker.
        
        Een massa van dysplastische (raar gevormde cellen) in de darm wordt een poliep of adenoma genoemd.
        
        Tumorprogressie (maken van een tumor) wordt gedreven door mutaties en door epigenetische veranderingen (de functie van een gen wordt anders zonder dat de DNA-code verandert. Dus bijvoorbeeld een eiwit dat de code GCCA heeft blijft deze code hebben, alleen wordt de functie van de gen anders).
        
        Door carcinogene stoffen
        
        Naar mate mensen ouder worden vinden er veel foutjes in het DNA plaats (mutaties). Door de mutaties kunnen ouderen mensen sneller kanker ontwikkelen, omdat hun lichaam vaak foutjes maakt.
    - - Self-sufficiency in growth signals
        
        Een normale heeft een receptor aan hun oppervlak. Wanneer ze een groeifactorsignaal ontvangen van naburige cellen, ontmantelt een intracellulaire cascade van signalering dat leidt tot celgroei en -deling.
        
        Kankercellen kunnen zonder dit signaal delen vaak door een mutatie in een gen.
      - Ontwijking van groei-onderdrukkers
        
        Cellen produceren groeiremmers die als een stopsignaal werken voor zichzelf en voor naburige cellen. Om de homeostase in stand te houden, samen met groeifactoren, kunnen cellen ook groeiremmers produceren die als een stopsignaal werken voor zichzelf of voor naburige cellen als ze ongecoördineerd groeien.
        
        Kankercellen negeren deze "anti-groeisignalen." Dit draagt ook bij aan de voortdurende toename van de kankercellen.
      - Weefselinvasie en metastase
        
        Het mechanisme waarmee tumorcellen zich uitbreiden naar nabijgelegen omgevingen. Metastase verwijst naar het proces waarbij tumorcellen loskomen van de primaire tumor (plek waar de kanker begonnen is), migreren naar een nieuwe locatie en een nieuwe of secundaire tumor vestigen in de nieuwe omgeving.
      - Onbeperkt replicatie potentieel
        
        Kankercellen zijn in staat tot onbepaalde groei en deling. Ze zijn dus onsterfelijk. Kankercellen beschadigen chromosomen. Bij elke celdeling worden telomeren korter tot de cel dood gaat. Kankercellen zorgen ervoor dat telomerase gemanipuleerd wordt. Hierdoor blijven de telomeren lang en blijven de kankercellen bestaan.
        
        HeLa cellen
        
        Dit zijn kankercellen die zich heel erg snel delen. zolang ze onder de juiste omstandigheden zijn. In vergelijking met andere kankercellen zorgen delen HeLa cellen zich vreselijk snel. Het erg actieve enzym telomerase (bij HeLa cellen) beschermt bij celdeling tegen verkorting van de telomeren. Hierdoor verouderen de cellen niet en kunnen ze zich onbeperkt blijven delen. Door deze cellen zijn verschillende vaccins getest waaronder: poliovaccin en HPV-virus vaccin.
      - Aanhoudende vorming van nieuwe bloedvaten
        
        Angiogenese is het proces waarbij nieuwe bloedvaten worden gevormd. Kankercellen lijken dit proces op gang te kunnen brengen en ervoor te zorgen dat dergelijke cellen een continue toevoer van zuurstof en andere voedingsstoffen krijgen.
        Een uitdijende tumor heeft nieuwe bloedvaten nodig om voldoende zuurstof aan de kankercellen te leveren. Dit doen kankercellen door activatie van de "angiogene schakelaar". Gezonde cellen zorgen ervoor dat er niet te veel bloedvaten naar een cel lopen. Kankercellen zorgen door de schakelaar ervoor dat gezonde cellen meer bloedvaten aan laten maken, waardoor er meer bloed naar de kankercellen stroomt.Kankercellen verminderen het eiwit in gezonde cellen dat ervoor zorgt dat er minder bloedvaten komen. Kankercellen verhogen het eiwit dat ervoor zorgt dat er meer bloedvaten komen.
        
        Het eten van puur chocolade en groente en fruit helpt het aanmaken van bloedvaten naar kankercellen.
      - Vermijden van celdood (apoptosis)
        
        Apoptose is een vorm van geprogrammeerde celdood. Het mechanisme waarmee cellen worden geprogrammeerd om te sterven als ze beschadigd raken. Kankercellen zijn kenmerkend in staat om dit mechanisme te omzeilen.
        Cellen hebben het vermogen zichzelf te vernietigen; een proces dat bekend staat als apoptose. Dit is nodig voor organismen om goed te groeien en zich te ontwikkelen, voor het behoud van lichaamsweefsels, en wordt ook geïnitieerd wanneer een cel beschadigd of geïnfecteerd is. Kankercellen verliezen dit vermogen echter; hoewel cellen in hoge mate abnormaal kunnen worden, ondergaan ze geen apoptose. De kankercellen kunnen dit doen door de mechanismen te veranderen die de schade of afwijkingen detecteren. Dit betekent dat er geen goede signalering kan plaatsvinden, dus apoptose kan niet worden geactiveerd. Dit is vreselijk.
      - Mutaties beschadigen vaak oncogenen en tumor supressorgenen
        
        Oncogenen
        
        Deze genen zijn betrokken bij de stimulatie van groei (groeifactoren en receptoren van groeifactoren)
        
        Mutaties lijden tot activatie of over expressie van deze oncogenen. Hierdoor beginnen ze erg veel te delen.
        
        Tumorsuppressorgenen
        
        Dit zijn normale genen die de celcyclus (groei tot deling) remmen. Hierdoor delen de cellen niet ontzettend snel en wordt er voorkomen dat er een tumor ontstaat.
        
        Mutaties lijden tot inactivatie van deze genen. Hierdoor blijven deze genen ervoor zorgen dat cellen alsmaar doordelen.
    - - TNM
        
        T: Tumor
        
        Beschrijft de grootte en marge van de tumor
        
        N: Nodes (lymfeknopen)
        
        Beschrijft welke lymfeknopen getroffen zijn
        
        M: Metastasis
        
        Beschrijft welke verre lichaamsdelen zijn getroffen
        
        Bestemmingsorganen van metastase hangt ruwweg af van de plaats van de primaire tumor. Zo kijken doctoren waar het naartoe verspreidt.
        
        Stage I
        
        Kleine tumor, geen (spreiding in) lymfeknopen en geen metastase.
        
        Stage IV
        
        Grote tumor, spreiding naar lymfeknopen (hierdoor worden de lymfeknopen dik) en uitzaaiing naar dichtstbijzijnde organen in het lichaam.
    - - Carcinoma
        
        Ontstaan uit epitheelcellen (85%)
      - Sarcoma
        
        Een type kanker dat ontstaat uit zacht weefsel zoals bindweefsel en spierweefsel.
      - Lymphoma
        
        Ontstaan uit bloedvormende cellen en is dus geen vastvormige tumor. Een voorbeeld hiervan is leukemie. Deze kanker komt het vaakst voor bij kinderen (30%).
      - Germ cell tumor
        
        Kanker dat afgeleid is van pluripotente cellen (een naam voor beginfase van een stamcel).
      - Blastoma
        
        Kanker dat afgeleid is van onrijpe voorlopercellen of embryonale cellen, komt vaker voor bij kinderen. Blasten zijn cellen waaruit zich andere cellen vormen. Deze hebben normaal een voorloop functie.
    - - Levensstijl
        
        Drugs, alcohol en roken
        
        Tabak is verwant aan verschillende soorten kanker.
      - Infecties
        
        HPV
      - Radiatie
        
        10% vergroting kans
        
        UV
        
        Röntgenstraling
      - Stress
      - Milieu vervuiling
    - - Ongeveer 15% van alle darmkankers is erfelijk. Velen van deze kankers beïnvloeden een tumor-suppressor-gen dat APC heet. Zelfs in mensen met kanker dat niet genetisch is heeft 60% deze mutatie bij darmkanker.
      - Er is een verhoogde kans op borstkanker als er een mutatie is in het BRCA1-gen. In de helft van de erfelijke borstkankersoorten is er ene mutatie van BRCA2-gen. Als een vrouw één gemuteerde BRCA1-gen erft heeft zij 60% kans om borstkanker te ontwikkelen vóór 50 jaar.
      - BRCA-1 en BRCA-2 worden beschouwt als tumor-suppressor-genen. Hun wilde type variant (de niet-gemuteerde variant/originele variant) beschermt mensen tegen borstkanker. -Beiden genen fungeren in het DNA-reparatiesysteem. BRCA-2 helpt om gebroken stukken in het DNA te repareren. DNA-schade draagt bij aan kanker, dus niet roken, drinken, drugs en Uv-licht dingen doen.
      - Virussen in kanker
        
        Tumor virussen kunnen kanker veroorzaken in organismen.
        
        HPV
        
        Virussen kunnen kanker veroorzaken doordat zij in het DNA kunnen dringen en het genetische materiaal kunnen wijzigen of aanpassen.Er kan een oncogeen in het DNA worden geplaatst, of de vrius verandert een proto-oncogen tot een oncogen of het verstoort de werking van een tumor-suppressor-gen. Sommige virussen inactiveren p53-tumor-suppressor-eiwitten, hierdoor is de cel meer vatbaar voor kanker en ziektes. Virussen zijn sterk.
    - - Met behulp van DNA-sequencen (volgorde van de nucleotiden vast te stellen) kan er in kankercellen worden gekeken waar het foutje zit en wat er dan aan de hand is.
        
        Terwijl alle soort kwaadaardige tumoren (zoals borstkanker, bloedkanker en leverkanker) die voort komen uit hetzelfde anatomische weefsel vaak dezelfde behandeling kregen (chemokuur) wordt er nu gebruik gemaakt van verschillende kuren die op moleculaire basis aangepast zijn aan de kankersoort.
- - - - Mutaties in deze genen kan leiden tot kanker
        
        Röntgenstraling en Uv-straling
        
        Spontane mutaties
    - - Oncogenen
        
        Zit vaak in virussen (HPV-virus)
        
        Genen die geassocieerd zijn met kanker
        
        Ontstaan door mutaties in proto-oncogenen
        
        De mutatie verandert het DNA en twee dingen kunnen gebeuren.
        
        De hoeveelheid proto-oncogen eiwitproduct wordt meer.
        
        De inwendige activiteit van elk eiwitmolecuul neemt toe.
        
        Deze genetische veranderingen (mutaties) vallen onder 3 hoofdcategorieën.
        
        Beweging van DNA binnen het genoom
        
        Vaak worden chromosomen kapot gemaakt en verkeerd verbonden aan elkaar. Dit is translocatie. Door translocatie binden chromosomen fout aan elkaar. Als een proto-oncogen dan naast een promoter terecht komt, dan neemt de transcriptie toe. Hierdoor wordt het een oncogen.
        
        Uitbreiding/sterker maken van een proto-oncogen
        
        Toename van het aantal kopieën van een proto-oncogen door herhaalde gen duplicatie.
        
        Puntmutaties in een proto-oncogen of controlesysteem
        
        Door een puntmutatie in een proto-oncogen, deel van het controlesysteem of in de coderende volgorde wordt er een toename in expressie veroorzaakt. Hierdoor wordt het product van een gen verandert in een eiwit dat meer actief is of in een eiwit dat zich harder verzet tegen celdood dan een normale eiwit.
        
        Deze factoren lijden tot abnormale stimulatie van de celcyclus. Hierdoor heeft de cel kans om een kankercel te worden.
      - Genen die coderen voor eiwitten dat celgroei en celdeling stimuleren. In deze proto-oncogenen is er GEEN mutatie. Als er wel een mutatie plaatsvind worden deze Oncogenen genoemd.
    - - Een gen dat onbeperkte deling van een cel remt, zodat deze geen tumor kan vormen. (suppressor= onderdrukken).
      - Deze genen coderen voor eiwitten die tumorvorming verhinderen. Een paar van deze functie zijn:
        
        Repareren van DNA schade. Hierdoor wordt er voorkomen dat er opstapeling plaatsvindt van kanker veroorzakende mutaties.
        
        Laten cellen stevig vastzitten aan de matrix. Kankercellen zitten vaak niet goed vast en verspreiden zich daarom overal.
      - Mutatie in deze genen waardoor de tumor-suppressor-genen langzamer werken, kunnen bijdragen aan het begin van kanker. De vorming van een tumor wordt gestimuleerd doordat er geen onderdrukking (suppressor) aanwezig is.
  - - - Mutatie in dit gen komt voor bij ongeveer 30% van de menselijke kankers.
      - Het ras-proto-oncogen codeert voor een ras gene (ras eiwit).
        
        Ras eiwit is een G-protein dat een signaal doorgeeft van een groeifactorreceptor op het plasmamembraan naar een cascade van proteïnekinasen. Het respons aan het einde van de pathway is de synthese van een eiwit dat de celcyclus (groei en deling) stimuleert. Normaliter reageert de pathway niet zonder een groeifactor. Hyperactieve versies van elk component in the pathway produceert buitensporig snelle celdeling en celgroei. (zie foto in boek bladzijde 437)
        
        Tijdens mutatie is er sprake van een ras-eiwit dat geen groeifactor nodig heeft om te groeien. Hierdoor blijft de cel doorgroeien en delen. Deze ras gen is hyperactief.
    - - Mutatie in dit gen komt voor bij ongeveer meer dan 50% van de menselijke kankers.
      - (zie figuur 18.25 op bladzijde 438). Een pathway waarin een signaal lijdt tot de synthese van een eiwit dat de celcyclus onderdrukt, (om buitensporige deling en celgroei te voorkomen.) Het signaal is schadelijk voor het DNA van de cel. Door Uv-licht en andere straling kan dit gebeuren. Bij een mutatie remt het eiwit dat wordt geproduceerd de deling en celgroei niet. Hierdoor ontstaat een tumor. In de meeste gevallen zorgt de werking van de pathway ervoor dat de celcyclus geblokkeerd wordt, zodat de schade gerepareerd kan worden. De genen van alle componenten in the pathway fungeren als een tumor-suppressor-gen.
        
        Het p53-tumor-suppressor-gen codeert voor een specifiek eiwit dat de celcyclus (groei en deling) remt. Als een mutatie het p53-tumor-suppressor-gen weghaalt of uitzet, dan kunnen tumoren ontstaan doordat de cellen dan niet geremd worden en gewoon doorgroeien. Hierom heet de p53-suppressor-gen "Het bescherm engeltje van het genoom"
      - Kan verschillende andere genen activeren.
        
        Activeert eiwitten die fungeren in DNA-reparartie
        
        Activeert genen die ervoor zorgen dat cellen celdood ondergaan als ze te erg beschadigd zijn.
  - - - Screening is hierom erg belangrijk.
    - - Mutatiesnelheid varieert van 0.28 tot 8.15 mutaties per megabase (aantal baseparen (AT en GC) in het genoomsegment) in acute leukemie tot longkanker.
      - Het kost veel mutaties totdat een cel een kankercel wordt.
      - Tumorcellen zijn genetisch gezien erg onstabiel doordat er telkens ophoping van genetische veranderingen plaatsvindt. Hoe vaker een cel deelt, hoe meer fouten deze maakt. Ze hebben veel chromosomen, omdat kankercellen voortdurend delen, hierdoor verandert hun chromosomen telkens. Een stabiele genoom, zoals bij een normaal gezond persoon bevat chromosoom informatie dat de hele tijd hetzelfde blijft.
  - - - De ziekte heeft autosomaal dominante erfelijkheid. Het gen met de mutatie is dus dominant over het gezonde gen. Het woord autosomaal betekend dat het niet uitmaakt of je een jongen of meisje bent.
      - Ongeveer op 16-jarige leeftijd begint een poliep zich te vormen.
      - Zonder behandeling van de genziekte is de eerste diagnose van darmkanker rond 40 jarige leeftijd en ongeveer 93% van de mensen met deze genziekte zal darmkanker hebben op 50-jarige leeftijd.
  - - - Er vindt een random mutatie plaats in een cel. Dit kan leiden tot een voordeel op de rest van de populatie om te overleven (bijvoorbeeld bij giraffe een langere nek om te eten). Er vindt ook een toename van deze cellen plaats. Hierdoor ontstaat er een nieuwe en random populatie dat anders is dan de eerste populatie. Ook ontstaat er dan een voordeel van een sub-populatie die weer een ander voordeel gen heeft en zo gaat het door. Dochtercellen die ontstaat uit een moedercel bevatten een ander soort genotype dan de moedercel, toch zjin er veel overeenkomsten tussen moeder- en dochtercel. Dit wordt clonal expansion genoemd.
- - - - Hematoxyline is basich en kleurt zure structuren aan (blauwpaars). Zure eosine kleurt basische structuren (roze) aan.
      - Kleuren van de kern en cytoplasma.
    - - Bindweefsel (blauw), kern (donkerrood of donkerpaars) en cytoplasma (rood of roze) te kleuren.
    - - Een methode om antigenen en receptoren te detecteren in cellen van weefsel met behulp van antilichamen die specifiek binden aan antigenen in het weefsel. Zo kan de hoeveelheid antigenen in weefsel onderzocht worden, als dit te veel is is dat niet goed. Bijvoorbeeld om het HER2 (borstkanker) receptor/antigen te detecteren.
    - - Detectie van antigenen met behulp van antilichamen. Doordat het antilichaam bindt aan het antigeen krijgt dit een fluoriderende kleuring.
    - - Deeltjes van de FISH-kleuring binden aan delen van het chromosoom die een gelijke DNA sequencie (volgorde bv GCCAT) overeenkomst hebben. Fluorescentiemicroscopie kan worden gebruikt om uit te zoeken waar de fluorescerende deeltjes aan het chromosoom is gebonden. Dan kun je een diagnose stellen of bijvoorbeeld een kindje het syndroom van Down heeft of niet, want de eiwitten van een kindje met syndroom van down komen overeen met de eiwitten van het syndroom van down.
- - - - Cythcroom-C wordt vanuit mitochondriën naar cytosol gehaald en vervolgens verspreidt.
      - De lipide kant van het plasma membraan gaat kapot.
      - Fosfatidylserine bevindt zich meestal alleen in de cytosol oppervlak. Bij apoptose gaat dit aan de buitenkant van de cel zitten. Hierdoor krijgt de cel een soort van label waardoor macrofagen ze opeten.
      - Cellen die apoptose ondergaan lyseren niet. Hun membraan wordt permeabel voor kleine moleculen (kleine moleculen gaan er in). De blauwe kleuren in de foto geven aan dat kleine molecullen in de cel kunnen gaan en aan het DNA kunnen binden.
  - - - Angiogenese is de oorzaak voor de snelle toename van tumorcellen. Door angiogenese blijven deze kankercellen in leven.
      - Tumorcellen geven veel VEGF af, hierdoor blijven de celen maar groeien en toenemen, omdat ze genoeg zuurstof hebben.
      - De bloedvaten die kankercellen aanmaken zijn gebroken en erg permeabel. Dit betekend dat veel meer stoffen in de bloedvaten kunnen komen. Kankercellen maken hier gebruik van door zelf in de permeabele bloedvaten te gaan en te reizen naar andere lichaamsdelen. Ook geven kankercellen meer VEGF af, omdat de gebroken bloedvaten die zij maken niet genoeg zuurstof kan transporteren. Hiervoor moeten zijn zelf bloedvaten aan blijven maken.
  - - - Arrestatie door beperking van de grootte
        
        Kankercellen zijn te groot en zitten vast in haarvaten en bloedvaten.
      - Actieve lekkage
        
        Kankercellen lekken uit bloedvaten naar ander weefsel.
      - Hechte positie rondom bloedvaten
        
        Kankercellen vormen een groepje cellen en blijven op een specifieke plaats. Dit is maar voor een paar dagen want na ongeveer twee weken zijn de groep kankercellen alweer verplaatst naar een andere locatie.
      - Coöperatieve groei of angiogenese groei (ligt aan type cel)
        
        Coöperatieve groei
        
        Kankercellen groeien langs bloedvaten heen.
        
        Huidkanker
        
        Angiogenese groei
        
        Kankercellen laten bloedvaten maken zodat er zuurstof is.
        
        Longkanker