Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
บทที 5.9 การพยาบาลบุคคลทีมีความผิดปกติทางอารมณ์ โรคซึมเศร้า กลุ่ม Major…
บทที 5.9 การพยาบาลบุคคลทีมีความผิดปกติทางอารมณ์ โรคซึมเศร้า กลุ่ม Major Depressive Disorder
สาเหตุ
ปจจัยด้านจิตสังคม
2) บุคลิกภาพ
เช่น มองตนเองหรือลูกในแง่ลบเห็น แต่ความบกพร่องของตนเองเปนต้น
3) ปจจัยตามทฤษฎีจิตวิเคราะห์
เชือว่าลูกซึมเศร้าเกิดจากความกลัวหรือความก้าวหน้าร้าว หันเข้าหาตนเอง(aggression turn-inward)
1) เหตุการณ์ในชีวิตและปจจัยด้านสิงแวดล้อม
เช่น การสูญเสียพ่อแม่ก่อนอายุ 11 ปการ สูญเสียสามีหรือภรรยาการว่างานเปนต้น
ปจจัยด้านชีวภาพ
2 ) การส่งผ่านประสาท
ผู้ปวยมี norepinephrine serotonin dopamine ตาลงและมี ความผิดปกติของ receptor ทีเกียวข้อง เช่น acetylcholine ,gamma- aminobutyric acid (GABA),glutamate และ glycine อาจผิดปกติด้วยเช่นกัน
3) ระบบต่อมไร้ท่อ (Neuroendocrine system)
Thyroid axis activity ว่าผู้ปวยร้อยละ5ถึง 10 มีระดับ thyroid stimulating hormone (TSH)สูงขึน
Growth hormone หลังน้อยกว่าปกติเมือถูกกระตุ้นด้วย clondine
การทํางานของ Hypothalamic-Pituitary-Adrenal axis (HPA-axis) เพิมขึน
1) พันธุกรรม
4) ความผิดปกติทางประสาทสรีรวิทยา (Neurophysiological abnormalities)
เช่น เวลาการนอนโดยรวมลดลงมี ช่วงหลับลึกน้อยลง (decreases slow wave sleep) เข้าสู่การนอนช่วง rapid eye movement (REM) เร็ว ขึน และ REM density เพิ่มขึน เป็นต้น
ลักษณะอาการทางคลินิก
อารมณ์ด้าน Neurovegetative
นอนไม่หลับ เบืออาหาร นาหนักลด อ่อนเพลียทังวัน ผู้หญิงอาจมีประจําเดือนผิดปกติไป ผู้ปวยบางรายอาจนอนหลับหรือกินมากกว่าปกติได้
อารมณ์ด้าน Phychomoter
phychomoter agitation คือ อาการกระสับกระส่าย อยู่ เฉยๆไม่ได้ลุกเดินไปมา
phychomoter retardation คืออาการเชืองช้าเฉือยชาลง พูดนาน ซึม อยู่เฉยๆ ได้นานๆ
อาการด้านอารมณ์
รู้สึกเศร้า หดหู่ สะเทือนใจ ร้องไห้บ่อยผู้ป่วยไทยอาจไม่บอกว่าเศร้า แต่จะบอกว่ารู้สึกเบื่อหน่ายไปหมด โดยอารมณ์เหล่านีจะเปนเกือบทังวันเป็นติดต่อกันเกือบทุกวันนาน 2 สัปดาห์ขึ้นไป
อารมณ์ด้าน Cognition
สมาธิของผู้ปวยแย่ลง
เหม่อลอย
หลงลืมง่าย
ความคิดอ่านเชืองช้า
ลังเลใจ
ไม่มันใจตัวเอง มองโลกและชีวิตของตนเองในแง่ลบ
รู้สึกว่าตนเองไม่มีคุณค่า
ผู้ป่วยอาจจะมีความคิดอยากตาย ไปจนถึงการลงมือฆ่าตัวตายในทีสุด
การวินิจฉัยแยกโรค
3.โรคจิต เช่น schizophrenia,schizoaffiective disorder,delusional disorder
โรควิตกกังวล
รูปทางอารมณ์อื่นๆ เช่น bipolar I disorder,bipolar II disorder และ cyclothymia เปนต้น
ภาวะการปรับตัวผิดปกติ (Adjustment disorder with depressed mood)
ภาวะซึมเศร้าจากรูปทางกายหรือจากยาและสาร
การวินิจฉัย
B: อาการเหล่านีทeให้ผู้ปวยทุกข์ทรมานหรือทําให้การประกอ บอาชีพ การเข้าสังคม หรือหน้าทีด้านอืนทีสําคัญ บกพร่องลงอย่างชัดเจน
C:อาการไม่ได้เกิดจากสาเหตุทางกายหรือการใช้สารเสพติด
A :มีอาการต่อไปนีอย่างน้อย 5 ข้อโดยอย่างน้อย ต้องมี 1 หรือ 2 ข้อ และมีอาการนานไม่น้อยกว่า2 สัปดาห์
5.Psychomotor agitation หรือ retardation
6.อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
4.นอนไม่หลับหรือนอนมากกว่าปกติ
7.รู้สึกตนเองไรค่าหรือรู้สึกผิดอย่างไม่สมเหตุสมเหตุสมผล
3.เบื่ออาหาร นาหนักลดหรือกินจุ น้ำหนักเพิมขึนมากกว่าร้อยละ 5 ใน 1 เดือน
8.สมาธิลดลง ลังเลใจ
2.ความสนใจหรือความเพลิดเพลินใจในสิงต่างๆลดลงอย่างมาก
9.เรื่องการตายหรือการฆ่าตัวตาย
1.ซึมเศร้าโดยมีอาการเปนเกือบทังวัน
ระบาดวิทยา
พบในเพศหญิงมากกว่าเพศชายประมาณ 2 เท่า เกิดได้ในทุกช่วงอายุแต่เริมมี อาการในช่วงอายุ 19 ถึง 44 ปี
ความเสียงต่อการเกิดโรคนีจะสูงขึนในผู้ทีมีประวัติเป็นหม้าย หย่าร้างมีรายได้ตา
พบว่า ผู้ป่วยมักมีโรคทางจิตเวชศาสตร์อืนร่วมด้วยโดยเฉพาะ substance dependence, panic disorder, generalize anxiety disorder และ personality disorder
การดําเนินของโรค
Remission
ช่วงระยะเวลาทีผู้ป่วยไม่มีอาการเลยหลังจากได้รับการรักษา แต่ยังไม่ถึง 2 เดือน
Recovery
ช่วงที่ผู้ป่วยไม่มีอาการเลย มากกว่าหรือเท่ากับ 2 เดือน
Response
ช่วงเวลาทีผู้ป่วยมีอาการดีขึน
Relapse
ช่วงทีผู้ป่วยกลับมีอาการมากขึนในช่วงทีมี partial หรือ full remission
Episode
ช่วงเวลาทีผู้ปวยมีอาการครบตามเกณฑ์วินิจฉัยของ Depressive manic หรือ Hypomanic episode
Recurrence
ช่วงทีผู้ป่วยกลับมามีอาการอีก หลังจากทีมี recovery แล้ว นันคือ มีการเกิด episode ใหม่ของโรค
การรักษา
การรักษาด้วยไฟฟา (Electroconvulsive therapy : ECT)
ใช้ในผู้ป่วยทีไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยา หรือมีความ เสียงต่อการฆ่าตัวตายสูง
ได้ผลดีในผู้ป่วยทีอาการรุนแรง เปนแบบ melancholic หรือมีอาการโรคจิต
หลังจากนันควรให้การรักษาด้วยยาต่อหลังจากผู้ป่วยอาการดีขึ้น
จิตบําบัด3
3 ) Short-term psychodynamic psychotherapy
หลักการเช่นเดียวกับ psychodynamic psychotherapy แต่ระยะเวลานานไม่เกิน 6 เดือน
4) Marital therapy และ Family therapy
ปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างคู่ครอง และ ครอบครัวพบได้บ่อยในผู้ป่วยที่เป็นโรคซึมเศร้า ซึงอาจส่งผลต่อการดําเนินของโรค ดังนันการบำบัดเพื่อช่วยให้ผู้ป่วย สามารถแก้ไขปัญหาทีเกิดขึ้นจะช่วยลดอาการซึมเศร้า และลดความเสียงในการเกิด relapse ได้
2) Interpersonal therapy
เป็นการช่วยแก้ไขปญหาเรืองปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้ป่วยกับ ผู้อื่น
มุ่งเน้นปัญหาความสัมพันธ์ในปัจจุบันมากกว่าเรืองราวการแก้ไขเรื่อง ราวในอดีตของผู้ป่วย
5) การรักษาอืนๆ
Sleep deprivation ผู้ป่วยจะมีอาการดีขึ้นในวันรุ่งขึนหลังงดการนอน แต่มักกลับมาเป็นอีกหากให้นอนตามปกติ
light therapy ในผู้ป่วยทีมีลักษณะการป่วยเป็นแบบ seasonal
1) Cognitive behavioral therapy (CBT)
การรักษามุ่งแก้ไขแนวคิดรวมถึงการปรับ พฤติกรรมในแง่ลบของผู้ป่วยให้สอดคล้องกับความจริงมากขึ้น
มีทักษะในการแก้ปัญหาทีดีขึน
การบําบัดชนิดนี้ช่วยปองกันการกลับเป็นซ้ำในระยะยาวด้วย
การรักษาด้วยยา
2) การรักษาระยะต่อเนือง (Continuation treatment)
การให้การรักษาหลังจาก ระยะเฉียบพลันต่ออีกประมาณ 4-9 เดือน หลังจากผู้ป่วยหายแล้ว โดยให้ยาในขนาดเดียวกับทีผู้ป่วยได้รับ ในช่วง acute treatment
เป้าหมายของการรักษาในระยะนี คือ เพือลดความเสียงของการกลับเป็นซ้ำ พบว่า หากหยุดการรักษาก่อน ผู้ป่วยมีโอกาสเกิด relapse สูงมาก
1) การรักษาระยะเฉียบพลัน (Acute treatment)
ยาทีใช้เป็น first-line drug ได้แก่ Fluoxetine เนื่องจากมีผลข้างเคียงตา
ผู้ป่วยที่อาจมีปัญหาเรือง drug-interaction เช่น ได้ยาหลายขนานหรือผู้สูงอายุอาจให้ Sertraline ขนาด 50 มก กินวันละ 1 มือหลังอาหารเย็น
ผู้ป่วยมรอาการกระวนกระวาย หรือวิตกกังวลมากร่วมด้วยให้ Diazepam 2 มก กิน เช้า-เย็น ร่วมด้วยในช่วง 2 สัปดาห์แรก
หากมีอาการนอนไม่หลับอาจให้ Diazepam 2-5 มก หรือ Amitriptyline 10 มก กินก่อน นอน
เป้าหมายเพื่อให้ผู้ป่วยมี remission และสามารถกลับไปใช้ชีวิตประจําวันได้อย่างปกติ ยาหลักในการรักษาได้แก่ ยาซึมเศร้า
3) การปองกันระยะยาว (Maintenance treatment)
เริมเป็นขณะอายุยังน้อย
มีโรคทางจิตเวชอืนๆ ทีไม่ใช่โรคทางอารมณ์ร่วมด้วย
อาการรุนแรง psychosis พยายามฆ่าตัวตาย
มีโรคทางกายเรือรัง
มีประวัติ major depressive episode หลายครัง
มีประวัติโรคจิตเวช โดยเฉพาะ mood disorder ในครอบครัว
มี psychosocial stressors อย่างต่อเนื่อง
มีวิธีคิดในแง่ลบ
ยังมี depressive symptoms เหลืออยู่
มีปัญหาด้านการนอนอย่างต่อเนื่อง
การจําแนกกลุ่มย่อย
Psychotic features
มีอาการหลงผิดหรือประสาทหลอนร่วมด้วยซึงบ่งชีว่าผู้ป่วยมี อาการรุนแรง
อาการหลงผิดทีพบบ่อยมักจะเกี่ยวข้องกับความรู้สึกผิดหรือ ตนเองไม่มีค่าและสอดคล้องอารมณ์เศร้าของผู้ป่วย(mood-congruent delusion)
Atypical features
มีอาการกินจุนอนมากนาหนักเพิ่ม ร่วมกับอ่อนไหวง่ายต่อการ ถูกปฏิเสธและรู้สึกหนักตามแขนขา(leaden paralysis)
ผู้ปวยกลุ่มAtypical มักเริมเป็นโรคขณะทีอายุน้อยกว่ามีโรคอื่นร่วมได้แก่ panic disorder ,substance use disorder, somatization disorder
ผู้ป่วยในกลุ่มนีจะตอบสนอง ต่อยาแก้ซึมเศร้าในกลุ่ม monoamine oxidese inhibitors (MAOIs)มากกว่ากลุ่ม tricyclic
Melancholic features
มีอาการเบื่อหน่ายอย่างมาก(severe anhedonia)
ตื่นเช้ากว่าปกติ อาการซึมเศร้าเป็นมากช่วงเช้า
น้ำหนักลด
มี psychomotor retardation มาก
รู้สึกผิดอย่างมากและ มักคิดอยากตาย
ลักษณะอาการในกลุ่มนี้สัมพันธ์กับการเปลียนแปลงในระบบประสาทอัตโนมัติ และระบบต่อมไร้ท่อ
ตอบสนองดีต่อการรักษาด้วยยาหรือการรักษาด้วยไฟฟา (electroconvulsive therapy) บางครังเรียกว่า endogenous depression
Catatonic features
มีการเคลื่อนไหวช้าลงอย่างมากแยกตัวสีหน้าเรียบเฉย
Mixed features
ผู้ป่วยมีอาการของ mania หรือ Hypomania ร่วมด้วยอย่างน้อยสามอาการ
แต่ยังไม่เข้าเกณฑ์ในการวินิจฉัย mania หรือHypomania
Peripartum
onset อาการจะเกิดระหว่างการตังครรภ์หรือภายใน 4 สัปดาห์หลังคลอด (postpartum)
มักมีอาการวิตกกังวลอย่างมาก อาการ manic อาจมีอาการโรคจิตร่วมด้วยหรือไม่ก็ได้
With anxious distress
ผู้ป่วยมีอาการกังวลตึงเครียดกลัวว่าจะมีเรืองแย่ๆเกิดขึนหรือไม่
สามารถควบคุมตนเองได้ผู้ปวยกลุ่มนีจะมีความเสียงสูงต่อการฆ่าตัวตาย
ระดับความรุนแรงของภาวะซึมเศร้า
ระดับปานกลาง (moderate depression)
มีผลกระทบต่อการดําเนินชีวิตบ้าง อาจต้องหยุดเรียนหรือหยุดทํางานเป็นระยะ
ระดับมาก/รุนแรง (severe depression)
มีผลกระทบต่อการดําเนินชีวิตมาก อาจต้องหยุดเรียนหรือหยุดงานเพื่อพักรักษาตัว
ระดับเล็กน้อย (mild depression)
บุคคลสามารถ ปฏิบัติกิจกรรม ประจําวันได้ตามปกติหรือใกล้เคียงปกติ ไม่มีผลกระทบต่อการดําเนินชีวิต