Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
การพยาบาลผู้ใหญ่และผู้สูงอายุที่มีการเจ็บป่วยทางจิตเวช ความผิดปกติทางจิตเ…
การพยาบาลผู้ใหญ่และผู้สูงอายุที่มีการเจ็บป่วยทางจิตเวช
ความผิดปกติทางจิตเวชจากการเสพสารเสพติด
ความหมาย ลักษณะอาการและอาการแสดง
1.1 ความหมาย
โรคของการใช้สารเสพติด (substance use disorder) เป็นรูปแบบพฤติกรรมที่ผิดปกติจากการ
ใช้สารเสพติดอย่างไม่เหมาะสมของผู้เสพสารเสพติด ด้วยการใช้สารแบบมีปัญหา (substance abuse) หรือการติด
สาร (dependence) นำไปสู่ความบกพร่องหรือทุกข์ทรมานอย่างมีนัยสำคัญทางคลีนิก
ภาวะเมาสาร (substance intoxication) เป็นกลุ่มอาการที่เกิดการเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรม
และจิตใจจนเป็นปัญหาทำให้เกิดความบกพร่องในหน้าที่ด้านสังคม การงาน และด้านอื่นๆที่สำคัญเช่น มีพฤติกรรม
ทางเพศไม่เหมาะสม, มีพฤติกรรมก้าวร้าว หลังจากการใช้สารนั้นทันทีหรือใช้สารนั้นเมื่อไม่นาน
ภาวะถอนสาร (substance withdrawal) เป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากการหยุดหรือลดปริมาณการ
ใช้สารเสพติดที่เคยใช้ปริมาณมากมาเป็นเวลานาน โดยกลุ่มอาการที่เกิดจะมีลักษณะเป็นไปตามชนิดของสารเสพติด
นั้นๆ ทำให้เกิดความบกพร่องในหน้าที่ด้านสังคม การงาน และด้านอื่นๆที่สำคัญ
โรคทางจิตเวชที่เกิดจากการใช้ติดสารเสพติด (substance induced mental disorder) เป็นโรค
ทางจิตที่เป็นผลโดยตรงจากการใช้สารเสพติด ซึ่งจะมีการกล่าวถึงอาการแสดงที่เกิดจากสารเสพติดแต่ละชนิดต่อไป
1.2 ลักษณะอาการและอาการแสดง
1) โรคของการใช้สารเสพติด (substance use disorder)
การใช้สารแบบมีปัญหา (substance abuse)
มีการใช้สารเสพติดนั้น ๆอย่างต่อเนื่อง ซึ่งทำให้ไม่สามารถทำงานต่าง ๆ ได้เต็มที่ เช่น หน้าที่
การงาน การเรียน หรืองานบ้าน
มีการใช้สารเสพติดนั้น ๆอย่างต่อเนื่อง ในสถานการณ์ต่าง ๆ ที่จะเป็นอันตรายต่อสุขภาพได้
เช่น ขับรถขณะมึนเมา
ก่อให้เกิดปัญหาทางกฎหมายจากการใช้สารสารเสพติดนั้น ๆ เช่น ถูกจับกุม
มีการใช้สารเสพติดนั้น ๆอย่างต่อเนื่อง แม้ว่าสารเสพติดนั้น ๆจะก่อให้เกิดปัญหาต่าง ๆ ใน
ด้านสังคม หรือความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล เช่น การทะเลาะเบาะแวงระหว่างสามีภรรยาที่เกิดจากผลของการใช้สาร
เสพติดนั้น ๆ
การติดสาร (substance dependence)
อาการขาดยา (withdrawal)
มักใช้สารเสพติดชนิดนั้น ๆ
การดื้อยา (tolerance)
ตั้งใจอยู่เสมอที่จะหยุดหรือลดปริมาณการใช้สารเสพติดนั้น ๆ
เวลาในแต่ละวันหมดไปกับกิจกรรมต่าง ๆ
การใช้สารเสพติดนั้น ๆมีผลทำให้กิจกรรมสำคัญๆ
มีการใช้สารเสพติดนั้น ๆต่อไปเรื่อย ๆ
2) ภาวะเมาสาร (substance intoxication)
มีอาการอย่างน้อย 1 อย่างที่เป็นอาการเมาของสารเสพติดนั้น ๆ ที่เกิดขึ้นทันทีหรือไม่นานหลังจาก
ใช้สารเสพติดนั้น ๆ และไม่ได้เกิดจากโรคทางกายหรือโรคจิตเวชอื่น ๆ ซึ่งทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรม
และจิตใจ จนเป็นปัญหาที่เด่นชัดและมีนัยสำคัญทางคลินิก ทำให้เกิดความบกพร่องในหน้าที่ด้านต่าง ๆ ได้แก่
พฤติกรรมทางเพศที่ไม่เหมาะสม พฤติกรรมก้าวร้าว อารมณ์เปลี่ยนแปลงง่าย การตัดสินใจบกพร่อง
3) ภาวะถอนสาร (substance withdrawal)
มีอาการอย่างน้อย 2 อย่างๆที่เกิดขึ้นภายใน 2 ถึง 3 ชั่วโมง ถึง 2 ถึง 3 วันหลังหยุดใช้หรือลด
ปริมาณการใช้สารเสพติดชนิดนั้น ๆจากที่เคยใช้ปริมาณมากมาเป็นเวลานาน และไม่ได้เกิดจากโรคทางกายหรือโรคจิต
เวชอื่น ๆ จนเป็นปัญหาที่เด่นชัดและมีนัยสำคัญทางคลินิก ทำให้เกิดความบกพร่องในหน้าที่ด้านสังคม การงาน
4) โรคทางจิตเวชที่เกิดจากการใช้ติดสารเสพติด (substance induced mental disorder)
กลุ่มที่ 1 สารกระตุ้นระบบประสาทส่วนกลาง (central nervous system stimulants)
กลุ่มที่ 2 กลุ่มนาร์โคติก (narcotic)
กลุ่มที่ 3 กลุ่มกดระบบประสาทส่วนกลาง (Central nervous system depressants)
กลุ่มที่ 5 กลุ่มสารอื่น ๆ
การพยาบาลบุคคลที่มีความผิดปกติทางจิตเวชจากการเสพสารเสพติด
2) การวินิจฉัยทางการพยาบาล (nursing diagnosis)
ระยะการถอนพิษยา (de toxification)
ระยะการฟื้นฟูสภาพ (rehabilitation)
ระยะเตรียมการก่อนบำบัด (pre-admission)
ระยะติดตามดูแล (after-care)
3) การวางแผนและการปฏิบัติทางการพยาบาล (planning and implementation)
เป้าหมายในระยะสั้น
ส่งเสริมและดูแลการให้พักผ่อนได้รับอาหารยาตามแผนการรักษา
การลดหรือป้องกันพฤติกรรมรุนแรง
ลดหรือป้องกันภาวะแทรกซ้อนจากยาที่ใช้ในภาวะถอนยาเสพติด
เป้าหมายในระยะยาว
เพื่อส่งเสริมให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการปรับตัวในการเผชิญปัญหาอย่างเหมาะสม
มีความรู้ในการดูแลตนเองทำกิจวัตรประจำวันและกิจกรรมต่าง ๆ ได้ตามปกติ
เพื่อส่งเสริมให้รับผิดชอบตามบทบาทหน้าที่การงานได้
มีสัมพันธภาพที่ดีกับบุคคลอื่น
มีเครือข่ายในสังคมที่คอยให้การช่วยเหลือเมื่อมีปัญหา
สามารถเผชิญปัญหาภาวะกดดันและใช้กลไกทางจิตได้อย่างเหมาะสม
การเพิ่มคุณค่าชีวิตแห่งตน
มีกำลังใจในการดำเนินชีวิตในสังคม
ระยะการถอนพิษยา (de toxification)
รวบรวมและประเมินข้อมูลทั้งสภาพร่างกาย สภาพจิต อาการและอาการแสดงเพื่อค้นหาปัญหาที่
พบในขณะถอนพิษจากสารเสพติด
สังเกตและบันทึกรายงานและให้การดูแลอาการต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในขณะถอนพิษยาอย่างเหมาะสม
ตามแผนการรักษาของทีมสุขภาพเพื่อให้ผู้ป่วยความปลอดภัยขณะถอนพิษจากสารเสพติด
จัดสิ่งแวดล้อมเพื่อการบำบัดและให้การดูแลช่วยเหลือการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน
ระยะเตรียมการก่อนบำบัด (pre-admission)
สร้างสัมพันธภาพเพื่อการบำบัดเพื่อให้ผู้ป่วยและครอบครัวเกิดความไว้วางใจและให้ความร่วมมือ
ในการบำบัดรักษาทางการพยาบาล
ให้ความรู้ผู้ป่วยและครอบครัวเกี่ยวกับการติดสารเสพติด การรักษา การฟื้นฟูและการป้องกันการ
กลับไปเสพสารเสพติดซ้ำเพื่อให้ผู้ป่วยและครอบครัวลดความวิตกกังวลในการบำบัดรักษาทางการพยาบาล
ระยะการฟื้นฟูสภาพ (rehabilitation)
กระตุ้นให้ผู้ป่วยเข้าร่วมกิจกรรมที่ส่งเสริมความรู้ความเข้าใจในเกี่ยวกับการติดสารเสพติด การ
ฟื้นฟูและการป้องกันการกลับไปเสพสารเสพติดซ้ำ
ประเมินสภาวะความเครียดและแรงกดันต่าง ๆ ที่อาจทำให้ผู้ป่วยกลับไปใช้สารเสพติดอีก
กระตุ้นผู้ป่วยให้มีส่วนร่วมในแผนการรักษาและมุ่งเน้นให้เกิดความเข้าใจในปัญหาของตนเองที่
ต้องใช้สารเสพติด
สนับสนุนให้ผู้ป่วยได้เปิดเผยหรือบอกได้ถึงแรงจูงใจต่าง ๆ ที่ทำให้เขาต้องใช้สารเสพคิดพร้อมกับ
ช่วยให้ผู้ป่วยสามารถหาวิธีการแก้ปัญหาต่าง ๆ
ระยะติดตามดูแล (after-care)
ส่งเสริมแรงจูงใจและการร่วมมือในการรักษาต่อไป หลีกเลี่ยงการกลับไปใช้สารเสพติดอีก
ให้ข้อมูลเกี่ยวกับแหล่งประโยชน์ที่ผู้ป่วยและครอบครัวสามารถพึ่งพาและขอความช่วยเหลือได้
ส่งต่อเพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง โดยการสอนให้ความรู้เกี่ยวกับยาและสารเสพติด
1) การประเมินสภาพ (assessment)
ชนิดของสารเสพติดที่ผู้ป่วยเคยใช้ และใช้ก่อนที่จะมาขอรับการรักษาในครั้งนี้
วิธีที่ผู้ป่วยใช้ในการนำสารเข้าสู่ร่างกาย เช่น การสูบควัน การดม การกิน หรือการฉีดเข้าเส้นเลือด
ปริมาณสารเสพติดที่ใช้ในแต่ละครั้ง
ระยะเวลา ความถี่ในการใช้สาร และหลังสุดผู้ป่วยใช้สารเสพติดเมื่อไหร่
ในสภาพการณ์ใดที่ผู้ป่วยต้องใช้สารเสพติดนั้น ๆ
ขณะเมื่อใช้สารเสพติดต่าง ๆ ผู้ป่วยเคยมีประสบการณ์อะไรที่เกี่ยวกับอาการต่าง ๆ ทางร่างกายและจิตใจ
ประวัติการเลิกสารเสพติดด้วยตนเองหรือเข้ารับการรักษา
ข้อมูลการตรวจร่างกาย ผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการ
ผลการคัดกรอง/ อาการทางจิต ความผิดปกติ/ปัญหาอื่นที่เกิดจากการเสพสารเสพติดด้วยแบบ
ระดับความรุนแรงของปัญหาที่มีความเกี่ยวข้องกับการเสพสารเสพติด
4) การประเมินผลทางการพยาบาล (evaluation)
จำนวนวันที่ใช้สารเสพติดลดลง 3 วันจากเดิม 5 วันต่อสัปดาห์
สุขภาพทั่วไปดีขึ้นในระยะ 6 เดือน
สามารถแหล่งประโยชน์ที่ผู้ป่วยและครอบครัวสามารถพึ่งพาและขอความช่วยเหลือได้
สามารถบอกวิธีการที่เหมาะสมในการแก้ไขเมื่อความเครียดได้ เช่น การผ่อนคลายกล้ามเนื้อ การ
ออกกำลังกาย หรือเทคนิคคลายเครียดต่าง ๆ
สาเหตุ การบำบัดรักษา
2.1 สาเหตุของความผิดปกติทางจิตเวชจากการเสพสารเสพติด เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยซึ่งมีผลต่อกันและกันดังน
2) ปัจจัยทางจิต
มีแรงจูงใจในการอยากลอง
ทฤษฎีจิตวิเคราะห์ (psychoanalytic theory)
บุคลิกภาพ
1) ปัจจัยด้านชีวภาพ
การเปลี่ยนแปลงของระบบประสาทในสมอง เมื่อร่างกายได้รับสารเสพติดอย่างต่อเนื่อง จะก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของระบบประสาทในสมอง (neuromodulation)
การเปลี่ยนแปลงระดับเมตาบอลิสม (metabolic activity)
พันธุกรรม มีความสัมพันธ์กับการนำไปสู่การติดสารเสพติดของบุคคล
3) ปัจจัยทางสังคม
ครอบครัวหรือพ่อและแม่มีการใช้สารเสพติด
สัมพันธภาพในครอบครัวไม่ดี เด็กหันไปติดเพื่อน ถูกเพื่อนชักจูง
สังคมมีค่านิยมผิดเกี่ยวกับการใช้สารเสพติด ตัวอย่างเช่น สังคมและวัฒนธรรมบางแห่ง
ส่งเสริมให้การดื่มสุราเป็นเรื่องปกติและสังคมยอมรับ
สังคมสิ่งแวดล้อมที่เป็นวัตถุนิยม
2.2 การบำบัดรักษา
ระบบสมัครใจ
ระบบบังคับรักษา
การต้องโทษ (ทัณฑสถานบำบัดพิเศษ)