Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Atáiregeadh san Duine, Forbraíonn na cealla taobh istigh isteach go dtí an…
Atáiregeadh san Duine
Gnéasorgáin Fireann
Feidhmeanna na gCodanna
Cadairne
= Áit a bhfuil na uiríocha suite
Uiríocha
= Déantús speirme agus téististéaróin
Saicín seanmhnach
= Fructós a tháirgeadh - fuinneamh do na speirmcealla
Péineas
= Speirm a iompar go dtí an coras atáirgeadh baineann
Faireoga prostatacha
= Táirgiú leachta mar chothú don speirm
Eipididimis
= stóráíl speirme - ligint do aibiú agus iompar speirm
Faireog cowper
= Táirge leachta - soglhuaiseacht san uiréadra
Ducht na speirme
= Speirm a iompar go dtí an t-úiréadra
Speirmchill
Ceann
Acrasóm
Nuicléas
Lárchuid
Miteachoindre
Lascnaid
Rialú hormónach
Faireog phiotútach
Hormón falacailspreagthach
ag teastáil fa choinne táígiú speirme
Hormón lúitinéiseach
ag teastáil fa choinne táirgeadh téistéarón
Cúisíonn teististéarón tréíthe príomúla gnéis agus tréithe tánaisteacha gnéis fireann
Coras Atairgeadh Baineann
Feidhmeanna na gCodanna
Feadán fallópach
=Suíomh toirchú agus bogann an ubh síos am fhéadan trí imfháscash
Na hUbhagáin
= Táirgiú an ubh trí méóis
An Fhaighin
= slí isteach do na speirmceallaí
An Bhroinn
= Líneáilte ag an inmheitriam a chothaíonn an suth
an Ceirbheacs
= Oscailt an Fhaighin
An timthriall míosta
Gach 28 lá, tosú ag caithreachas go haois sos = mhíosraithe
Lá 1-5, Cuirtear an t-inmheitriam amach as an chorp.
Tarlsíonn méóis in úicít úr san ubhagán.
Leibheal íseal eastraigin agaus prógaistéarón
lá14, Tárlaíonn ubhsceitheadh = seo scaoileadh an ubh ón ubhagán
lá 5-13, Táirgíonn an falacail graifeach éastaigín a chúisinn atú an -inmheitriam
Lá 14-24, Forbraíonn an falacail isteach go dtí an corpus luteum.
Tárgaíonn an corpus luteum progaistéarón.
Cúisíonn an progasitéarón tiubhú níosmó arís den inmheitriam agus cuireann sé stop ar forbairt aon ubh eile.
Rialú hormónach
FSH (hormón falacailspreagthach)
Cúisíonn sé forbairt an ubh atá timplithe ag falacail graifeach.
Tálann na falacail éastraigin
Éastraigin
forbairt an t-inmheitriam, cosc ar fhorbairt FSH
Lá 14, cúisíonn ardú leibhéil éastraigine táirgeadh LH
Prógastéarón
Atú an t-inmheitriam
Cosc ar táirgiú FSH agus LH.
LH(hormón Lúitinéiseach )
Táirgithe ag an fhaireog phiotútach.
Cúsíonn sé ubhsceitheadh agus athrú an falcail go corpus luteum
Atáirgeadh
2 céimeanna corraithe
Fear: - atú an phéinis (líonadh le fuil)
Bean: - atú an bhrillín agus táirgiú múcas ó bhalla an bhroinn.
Na miliúin speirm scaoilte – ní eiríonn ach le cúpla céad an ubh a sroicheadh.
is féidir le speirmcealla fanacht beo i gcóras baineann (na mná) ar feadh 5 lá.
*tar éis ubhsceitheadh is féidir leis an ubh maireachtáil suas go 24 uair.
Mar sin tréimhse torthúil ina bhfuil an seans toirchiú tarlúint tar éis cúpláil ná lá 12 go 16 den timthriall míosta.
Ionseamhnú - scoileadh seamhan ón phéineas isteach san fhaighinn (leacht & speirm).
Crapadh i matáin an útarais agus sna feadáin fallópacha - brúann sé seo speirmcealla (atá ag snámh leis an lascnaid) suas na feadáin fallópa
An doigh a tharlaíonn seo
Toirchiú
Nuair a bhuaileann an speirm leis an ubh scaoileann sé einsímí ón acrasóm ar bharr
Briseann seo tríd an scannán thart ar an ubh.
Is é a ceann den speirm (+núicleas) a fhaigheann isteach – fannan an cuid eile (& na miteacoindre) taobh amuigh
Ansin toirchiú – an núicleas den speirm agus den ubh ag comhtháthú
Forbairt an síogóit:
46 crómasóim san ubh toirchithe (23 péirí)
deighilteann an síogót alán uaireannta chun liathróid de cealla a dhéanamh ar a dtugtar an moral.
leanann sé ag deighilt chun cuas sreabhán líonta agus beart cealla a dhéanamh san liathróid - glaoitear blastaicist air anois.
Tar éis 5 lá - greamaíonn an bhlastaicist le balla an bhroinn (an t-inmheitriam) - glaoitear ionphlandú ar seo.
10 lá tar éis ionphlandú: forbraíonn 3 cisil, forbraíonn na cisil seo isteach i fíocháin éagsúla
Ciseal
eictideirm
= Craiceann, iongacha, néarchóras
méisideirm
= Matáin, cnámharlach, corais eisfheartha, análaithe agus imshruthaithe
Indeirm
= An tAe, paincreas, líneál coras díleáite, análaithe, eisfhearradh
2 tar éis seachtain 8 – príomhorgáin foirmithe – glaoítear féatas air anois
Faoi seachtain 12
tá cnámh tar éis áit loingeán a ghlacadh. tá comhordú idir néaróga agus matáin. bogann cosa agus lámha. is féidir an ghnéas a dhéanamh amach forbraíonn fiacla faoin dreandal.tosaíonn an féatas ag análú, scaoileadh fual.
Breith
Stad 1:
Tiontaíonn cloigeann an féatas i dtreo an ceirbheacs – spreagann brú an chloigeann ar an ceirbheacs scaoileadh an hormóin ocsatóicin. Briseann an aimnín – scaoiltear an sreabhán aimníneach. Tosaíonn an ceirbheacs ag leathú (oscailt). Tosaíonn crapadh matáin an bhroinn (mar gheall ar an ocsatóicin)
Stad 2:
Crapaithe níos minicí agus níos láidre. Brúitear an leanbh amach cloigeann ar dtús
Stad3:
Cuirtear an phlacaint, aimín, cuid eile den srincne amach.
Hormóin i rith tréimhse iompar clainne:
HGC – Gónadatróifin cóirineach dhaonna : coinníonn sé an corpus luteum san ubhagán (stadann sé briseadh síos an corpus luteum) ionas go mbíonn progaistearón agus éastraigin i láthair go dtí go bhforbraíonn an phlacaint chun na hormóin seo a dhéanamh.
IVF:In vitro fertilisation (in vitro = “in glass”)
Hormóin don bhean chun níos mó ná ubh amháin a dhéanamh
Bailítear na huibheach ón bhean
Toirchiú de na huibheach
Goradán
Cuir ar ais (níos mó ná suth amháin) sa útaras
Forbairt an suth – féaras - leanbh
Lachtú: (déanamh bainne ag na cíocha)
Na hormóin: - Prostaglaindin agus ocsatóicin = scaoiltear iad ón faireog phiotútach - spreagann siad breithiú (crapadh na matáin)
prolachtain = spreagadh lachtú (déantús bainne)
Ocsatóicin = spreagann sé scaoileadh bainne ó na cíocha
Déantar maothal ar dtús = lán le cothaithe agus antashubtaintí – 3-4 lá. Bainne ansin.
Buntaistí do beathú ó na cíocha:
Antashubstaintí - cosaint ó ionfhabhtú.
Laghdaíonn sé an seans infhabhtú (infection) - ó miocróibí.
laghdú ar dhóchúlacht ailse bhrollaigh.
Teocht agus cothaithe cearta.
nasc idir mháthair agus leanbh.
Breithrialú
Modh nadúrtha: - gan cúpláil/ caidreamh colainne a dhéanamh thart ar 5 lá roimh go dtí 5 lá tar éis ubhsceitheadh (an tréimhse torthúil) - 70% éifeachtach.
Modh Ceimiceach:
An piolla (éastragin + progaistéarón) - stopann sé forbairt ubh úr.
Speirmicídí - substaint a mharaíonn speirmcealla:
Modh meicniúil: = Cosc a chur le bualadh la chéile an speirmchill agus an ubh:
Candam - (frithghiniúint = contraception) - thar an phéineas - stop leis na speirmcealla.
Diafram: - isteach san fhaighin thar an ceirbhéacs - stop leis na speirmcealla.
Modh Mánlíachta (obráid):
Fir - vaiseachtóime- gearradh ducht na speirme (Vas Deferens)
Mná - Gearradh feadáin - gearradh na (feadáin fallópach) hubhaducht (ag ceangailt)
Rialú hormónach
Don chéad 10-12 seachtain tá an eastraigin agus progaistéarón déanta ag corpus luteum.
Tar éis seo – glacann an phlacaint an ról seo – ag déanamh eastraigin agus progaistearón.
Díreach roimh bhreith, stadann táirgiú progaistéarón agus ardaíonn leibhéal eastraigin.
Forbraíonn na cealla taobh istigh isteach go dtí an suth (embryo), forbraíonn na cealla eismheannacha isteach go dtí an aimnín (mála), tálann an aimnín sreabhán (fluid) aimníneach a thugann cosaint don suth.
Ag an bpointe seo freisin, foirmíonn an phlaicint ón bhfíochán suthach (an trófablast) agus fíochán útarach.
Tárgaíonn an phlacaint hormóin (eastraigin agus proigéastarón), freisin malartaítear substaintí cosúil le fuíollábhar, antashubstaintí, ocsaigin, cothaithe idir máthar agus an suth.
