Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Cothú Dhaonna, Feidhmeanna:, Amaláis:briseadh stáirse síos go …
Cothú Dhaonna
Uatrófach – orgánach gur féidir a chuid bia féin a dhéanamh (plandaí glasa, de ghnáth).
Heitreatrófach – caithfidh an t-orgánach a chuid bia a fháil óna thimpeallacht (ainmhithe, fungas agus roinnt bhaictéir).
díleá
Seo briseadh síos bia go caithíní atá beag go leor chun taisteal iseach san chorp. Thig le díleá a bheith fisiciúl (fiacla) nó ceimiciúl (einsímí).
-
-
1 líotar seilleadh ó na faireoga seilleadh gach lá (faoin dteanga, sna leicne, cúl an ghial) = uisce, salainn, múcas, agus 2 einsímí - amaláis agus lísisím.
-
Dileá fhisiciúil/mheicniúil:
Sa bhéál – briste síos go píosaí níos lú – níos fosa slogaint agus achar dhromchla níos mó.
-
An ghoile
Thig le sú gastrach balla an ghoile a díleá, chun é seo a stopadh:
-
-
-
Tá na ceallaí atá mar líneáil ar bhalla an ghoile pacáilte (sáite) isteach ar a chéile agus ionadaítear iad go han-ghasta (~1/2 milliúin gach soicind).
Ligeann an matáin iatóra cairdiach bia isteach ón t-easafagas nuair a ligeann sé scíth + osclaíonn sé.
-
Le crapadh na matáin sa ghoile ag meascadh an bhia leis na súanna gastracha, tiontaítear an bhia go leacht tuibh ar a dtugtar cíoma
Gluaiseann an chíoma tríd an t-iatóir píolórach go dtí an chéad cuid den stéig bheag ar an dtugtar an dúidéiniam.
-
An Stéig Bheag
-
An Dúidéineam:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Déanta suas de shalainn domhlais – briseann siad seo saill isteach go braoiníní = níos fusa don liopáis é a bhriseadh síos.
Alcaileach – neodrú (feidhmníonn einsímí an dúidéiniam is fearr i dtimpeallacht alcaileach) (pH níos airde ná 7)
-
An t-ae
-
-
-
-
-
-
-
Stóráil: breis glúcós, mianraí (msh Fe), vitimíní saill-tuaslaghtach (msh: vit A)
-
Meitibileacht phróitéin:
Briseadh síos (catabalacht) breis aimínaigéidí go úiré. Tugtar dí-aimíniú ar seo. Úiré go dtí na duain – eisfhearradh.
Déantús (anabalacht) proítéiní fola, msh: fibrinigin, prótroimbin agus fachtór VIII -uilig usáidte i dtéachtadh na fola
Meitibileacht lipidí:
Breis carbaihiodráití athraíte go saill – iompraithe ón t-ae go cealla eile sa chorp, nó stórálta faoin gcraiceann.
An Stéig Mhór
-
Déanta suas den: drólann, caochán, aipindic, reicteam.
Codanna neamhdhíleáite den bhia (ceallalós, uisce agus baictéir) ón stéig bheag (an t-iliam) isteach go dtí an stéig mhór (an caochán ar dtús agus ansin isteach go dtí an drolann).
-
-
-
-
-
-
-
seo uisce, décharbonáit shoidiam (neodrú) agus einsímí.