Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Bia, Ta cothaithe de dhíth fa chonne:, Foinse fuinnimhe, · Mar bunábhar fa…
Bia
Carbaihiodráití
Déanta suas de: carbón (C), hidrigin (H), agus ocsaigin (O)
-
polaisiúicrídí
-
-
-
-
Faighte i rís, pasta, prátaí, arán
-
Monaisiúicrídí:
-
-
- Intuaslagtha in uisce (tuaslagann siad in uisce)
- Déanta as aonad singil siúcra (=fáinne adaimh charbóin)
-
-
-
-
-
Faighte i dtorthaí, milseáin, seacláid, deochanna boga
Próitéin
Déanta suas de charbón , hidrigin, ocsaigin agus nitrigin.
Uaireannta bíonn beagáinín sulfar, fosfaras agus dúil eile iontú.
-
-
Struchtúirí an mhóra (go minic os cionn 10,000 adaimh)
Feidhm/ ról meitibileachta = bíonn einsímí agus hormóin déanta de phroitéin
Feidhm struchtúrach = le fáil i ngruaig, iongacha (ceiritin) agus i matáin.
Struchtúr phróitéin:
Déanta suas de slabhraí d’aimínaigéidí. Tá thart ar 20 aimínaigéidí coitianta agus alán cinn eile neamhchoitianta.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Ról struchtúrach go minic: msh: ceiritin sa ghruaig, cleití agus iongacha.(míóisin sna matáin)
-
-
-
-
Samplaí: albaimin i ngeallach uibhe, haemaglóibín, alán einsímí (amaláis), hormóin (inslin)
Lipidí (saill/ola)
Déanta suas de na dúil C, H agus O freisin ch níl an oiread chéanna ocsaigin is a fhaightear i gcarbahiodráití.
Feidhm meitibileachta = scaoileann siad fuinneamh
Feidhm struchtúrthach = ciseal cosantach thart ar na horgáin msh: an chroí.
Struchtúr lipidí:
Ta na lipidí déanta suas de mhólín amháin gliocról nasctha le trí mhóilíní d’ aigéid saillteacha.
Vitimíní
- Ní féidir leis an corp iad a dhéanamh
- Níl de dhíth ach fíorbheagáin
-
-
-
- Foinsí – glasraí, torthaí – ach go háirithe torthaí citreacha (oráistí, liomóin)
- Riachtannach i bhfás fíochán tacaíochta (cnámha, loingeán)
- Cuidíonn sé le cneasú (leigheas) gearrthaí
- Riachtannach i bhfeidhmniú an chóras imdhíonadh
- Ganntanas => cailiúint fiacla, drandal ag cur fola - scorbach
-
-
- Tuaslagann sé i saill/ola
- Réimse vitimín D éagsúla. Vitimín D2 coitianta = cailcifearól
- Foinsí: bainne , ae, ola éisc (ola ae troisc), buíocán uibh, + déanann ár gcraiceann é ag baint úsáid as solas ultra-vialáite na gréine.
- Riachtannach do: ionsú chailciam isteach ‘sna cnámha. Mar sin cnámha + fiacla láidre
- Ganntanas => i pbáistí = raicíteas = cnámha lúbtha ‘sna cosa
-
Mianraí
-
- Foirmíonn siad struchtúirí righinn sa chorp, msh: cailciam – cnámha agus cillbhallaí
- Foirmíonn siad fíocháin boga sa chorp, msh: matán
- Coinníonn siad cothromaíocht idir tiubhas ‘sna cealla agus sreabháin an choirp.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
- Stáirse: Iaidín: donndearg go dubhghorm (arán)
- Glúcós (siúcra díocsaídiúcháin): Tuaslagán Benedict: Teimh: ó ghorm go dearg brice
- Próitéin: Bainne: Oibreán Dé-uiréite: ó ghorm go liathchorcra
- Saill: (im): páipéar donn: smál tréshoilseach buan. / Coimheastóir: uisce.
-