Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Giza gorputzaren antolaketa - Coggle Diagram
Giza gorputzaren antolaketa
3 bizi funtzioak
Harremana
Ugalketa
Nutrizioa
Antolaketa maila
Molekula
Bi elementu kimiko edo gehiago lotzen direnean sortzen dira. Adb: Ura (H2O)
Organuloa
Biomolekulak elkarrekin lotzen dira eta funtzio espezifiko bat betetzen duten zelula egiturak eratzen dituzte. Adb: Erribosomak
Atomoa
Materia osatzen duten elementu kimikoak. Adb: Oxigenoa
Zelula
Organuloen multzoa da. Bizia duen unitaterik txikiena.
Ehuna
Jatorri eta guntzio bereko zelila espezializatuz osatutako multzoa da. Adb: Gihar ehuna
Organoa
Elkartuta dauden eta funtzio espezifiko bat betetzen duten zenbait ehun motaz osatutako egiturak. Adb: Hezurra
Aparatu / sistema
Aparatu
Organo desberdinen multzoa. Adb: Lokomozio aparatua
Sistema
Bizi funtzio bat betetzen duen antzeko organoen multzoa. Adb: Gihar-sistema
Organismoa
Aparatuz eta sistemaz osatuta dagoen izaki bizidun independientea da. Organismo batek bizi funtzio guztiek bete ditzake. Adb: Gizakia
Atomo eta molekula maila
Biomolekula ez-organikoak
Materia bizian eta bizigabean. --> Ura eta gatz mineralak
Ura: Materia bizian dagoen biomolekula ugariena da. Ez dago berdin banatuta organo guztietan. Adb: Odolak eta garunak, hezurrek baino ura gehiago daukate. Zelulen osagai nagusiena da.
Gatz mineralak: Katioiak eta ainoiak elkartuta sortzen dira. Batzuk egitura solidoak osatzen dituzte. Adb: Kaltzio karbonatoa (CaCO3) --> Hezurrak. Beste baztuk ioietan banatuta, zenbait prozesuetan parte hartzen dute. Adb: muskuloen uzkurduran.
Molekula organikoak
Materia bizian. --> Glizodoak, lipidoak, proteinak eta azido nukleikoak. // Bitaminak.
Gluzidoak: Azukreak edo karbohidratoak. Funtzioa: Energia ematea.
Lipidoak: 3 funtzio: Energetikoa, egiturazkoa eta erregulatzailea.
Energia funtzioa dutenak: Gatzak dira, triglizerido esaten zaie. Adb: Mintz plasmatikoa
Erregulatzaile funtzioa dutenak. Organismoa funtzionatzeko ezinbestekoa. Adb: Bitaminak
Proteinak: Aminoazidoak--> Karbonoz, hidrogenoz, eoxigenoz eta nitrogenoz osatutako biomolekulak.
Eratzailea: Keratina
Garratzailea: Hemoglobina
Inmunologikoa: Antigorputzak
Nutrizioa, Oboalbumina, Keseina
Erregulatzailea: Entzimak, hormonak
Uzkurtzea: Aktina, miosona
Azido nukleikoak: Karbonoz, hidrogenoz, oxigenoz eta nitrogenoz osatutako biomolekulak.
RNA: Azido erribonukleikoa
DNA: Azido desoxirribunokleikoa
Bitaminak
Lipodisolbagarriak
Hidrodisolbagarriak
Zelula maila
Organismo zelulabakarrak: Zelula bakar batez osatutako izaki biziduna. Adb: Bakterio batzuk
Organismo zelulaniztunak: Zelula askoz osatutako izaki bizidunak. Adb: Gizakia
Nutrizioa, harremana eta ugalketa funtzioak egiten dituen unitate bizidun txikiena.
Zelulen bizi funtzioa
Nutrizio zelularra: Bizi-funtzioak betetzeko beharrezkoak dituzten materia eta energia lortzeko prozesuen multzoari
Mantenugaia: Zelulak kanpotik hartzen dituzten substantziak
Zelula-metabolismoa: Zelularen barnealdera iristean, mantenugaiak zenbait prozesu kimikoak dira.
Katabolismoa: Substantzia organiko konplexuak, energia ugarikoak, konposatu txikiago eta bakunago. Energia lortzen du.
Substantzia txikiak eta bakunak.
Zelula harremana: Zelulek beren bizilekuari buruzko informazioa bil dezakete.
Zelula ugalketa
Zelulabakarretan: Zelula-zatiketaren ondorioz beste banako batzuk sortzen dira. Klonak dira.
Zelulaniztunetan: Zelula-zatiketaren ondorioz organismo zelula kopurua handitzen da.
Zelula prokariotak
Ez dute nukleoa, material gentikoa zitoplasman dago, nukloidean.
Erribosoma dituzte.
Mintz plasmatikoa zelula-paretak estaltzen du.
Autotrofoak eta heterotrofoak izan daiteke
Zelula eukariotak
Prokariotoak baino handiagoak eta kanplexuagoak.
Lynn Margulis-ek proposatu zuen. Jatorria azaltzen du.
Bi mota
Landare zelulak: Autotrofoak
Animali zelulak: Heterotrofoak --> Hiru egitura
Mintz plasmatikoa: Zelula inguratzen duen geruza da. Substantzia-trukea kanpoaldekin egiten da. Fosfolipidoz osatuta.
Nukleoa: Egitura esferikoa. Bere barnean material genetikoa.
Nukleoplasma: Nukleolo barne-ingurune urtsua.
Kromatina: Proteinei lotuta dauden DNAzko harizpiak, leularen material genetikoa osatzen dute.
Nukleoloa: RNAz eta proteinaz osatutako masa esferiko eta lodia dirudien egitura. Bat edo gehiago egon daitezke.
Zitoplasma: Zelularen barneko ingurunea. Mintz-plasmatikoaren eta nukleoaren arteko zatia
Zitolosa: Barne-ingurune urtsua
Zitoeskeletoa: Zuntz proetikoek osatzen dute.
Organuloak: Funtzio jakin bat duten egiturak.
Erribosoma: Proteinak sintetizatzea
Golgi-aparatua: Erretikulutik datozen substantziak pilatu, prozesatu eta kanpoaldera isurtzen dute.
Zentrosoma: Zitoeskeletoaren antolaketa, zelularen mugikortasunean, ardatz mitotikoaren sorrera eta zelula zatitzen denean parte hartzen du.
Erretikulu endoplasmatikoa
Pikorduna: Proteinak zintetizatu
Leunak: Lipidoak zintetizatu.
Mitokondria: Zelula arnasketa --> Energia lortu
Bakuoloa: Ura eta erreserbarako substantziak sordetzen ditu.
Ehun maila
Ehun-konektiboa
Funtzioa: Lotzea, eustea eta babestea.
Zelulaz osatuta: Kondroziroak, adipozitoak, ezur muin gorria, osteozitoak.
Gihar ehuna
Funtzioa: Giharrak uzkurtzea eta erlaxatzea.
Zelulaz osatuta: Miozito--> Gihar ehun lehuna, bihotzeko gihar ehuna.
Nerbio-ehuna
Funtzioa: Informazioa jaso eta bidali
Zelulaz osatuta: Neuronak, zelula glialak
Ehun epitelia
Gorputzaren eta kanpoaldearen edo gorputz barruko inguruneen arteko hesi bat da
Guruin-epitelikoak: Jariatzeko substantziak osrtzen dute.
Estaldura-epitelioa: Organismoaren kanpoalde eta barrunbeko gainazalak estaltzen. babesten eta mugatzen dituzte. Substantzien elkartrukea ahalbidetzen dute.
Organo, sistema eta aparatu mailak
Fisiologia: Organoen funtzioak ikertzen dituen zientzia.
Organo: Funtzio jakin bat betetzeko modu koordinatuan funtzionatzen duten ehunen multzoa.
Aparatu: Organoak egitura desberdinak dituzte. Adb: Zirkulazio aparatua
Sistema: Antzeko egitura duten organoek osatutak. Adb: Eskeleto-sistema.
Organismo maila
