Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

DI TRUYỀN HỌC - Coggle Diagram

- - - - Do sự tổ hợp lại vật chất di truyền của bố mẹ qua giao phối
    - - Trao đổi chéo
      - Sự phân ly độc lập
      - Sự thụ tinh ngẫu nhiên
    - - Thụ tinh/ hình thành giao tử
      - Hoán vị gen
      - Tương tác gen
    - - Nguyên liệu tiến hóa
      - Tạo sự đa dạng, phong phú sinh vật, giúp thích nghi môi trường
  - - - Môi trường trong cơ thể: rối loạn sinh lí - sinh hoá của tế bào
      - Môi trường ngoài cơ thể
        
        Hoá học: hoá chất (thuốc trừ sâu, diệt cỏ, …)
        
        Sinh học: vi khuẩn, virus, …
        
        Vật lí: tia phóng xạ, tử ngoại, sốc nhiệt hạt nhân
      - Cơ chế phát sinh
        
        Sự kết cặp không đúng trong tái bản ADN, do những sao hỏng ngẫu nhiên, do tác động của các tác nhân lí - hoá - sinh nêu trên
        
        Cơ chế dẫn đến đột biến thay thế cặp nucleotit này bằng cặp nucleotit khác như sự kết cặp không đúng trong tái bản ADN:
    - - Đặc điểm cấu trúc gen
        
        có gen với cấu trúc bền vững => ít bị đột biến
        
        có gen dễ bị đột biến => sinh ra nhiều alen
      - Tần số đột biến gen 10^-6 => 10^-4, nhưng số lượng trong mỗi cơ thể sinh vật nhiều => tần số đột biến trong cơ thể lớn
      - Loại tác nhân gây đột biến, cường độ, liều lượng của tác nhân
    - - Đột biến thay thế một cặp nucleotit
      - Đột biến thêm hay mất một cặp nucleotit
    - - Đa số đột biến gen tạo ra các gen lặn. Chúng chỉ biểu hiện ra kiểu hình khi ở thể đồng hợp lặn và trong điều kiện môi trường thích hợp
      - Qua giao phối, nếu gặp tổ hợp gen thích hợp, 1 đột biến vốn là có hại có thể trở thành có lợi
      - Trong thực tiễn, người ta gặp những đột biến tự nhiên và nhân tạo có lợi cho bản thân sinh vật và cho con người
      - Đột biến gen là nguồn nguyên liệu cho quá trình tiến hoá và chọn giống
  - - - Là những biến đổi về kiểu hình của cùng một kiểu gen, phát sinh trong quá trình phát triển cá thể tương ứng với điều kiện môi trường.
    - - đồng loạt, có định hướng, tương ứng với các điều kiện ngoại cảnh.
      - biến đổi ở kiểu hình phát sinh trong đời cá thể dưới ảnh hưởng trực tiếp của môi trường.
      - Không di truyền
    - - GiÚP sinh vật thích nghi thụ động trước điều kiện môi trường
      - Có ý nghĩa gián tiếp cho chọn lọc tự nhiên
  - - - Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc của NST, thực chất là sắp xếp lại trình tự các gen, làm thay đổi hình dạng và cấu trúc của NST.
    - - Tác nhân gây đột biến từ môi trường
        
        Tác nhân hóa học: NMU, EMS, thuốc trừ sâu, …
        
        Tác nhân vật lí: tia phóng xạ, tia tử ngoại, sốc nhiệt…
      - Do sự biến đổi sinh lí, sinh hóa nội bào → Tần số đột biến phụ thuộc vào: loại tác nhân, cường độ, liều lượng của tác nhân; độ bền vững về cấu trúc của NST.
    - - Mất đoạn
        
        làm mất đi một đoạn nào đó của NST
        
        giảm số lượng gen trên NST, mất cân bằng gen.
        
        Thường gây chết hoặc giảm sức sống.
      - Lặp đoạn
        
        tăng số lượng gen trên NST, mất cân bằng gen.
        
        đột biến làm cho một đoạn của NST có thể lặp lại một hay nhiều lần.
        
        tăng hoặc giảm cường độ biểu hiện của tính trạng, không gây hậu quả nghiêm trọng, tạo nên các gen mới trong quá trình tiến hóa.
      - Đảo đoạn
        
        đột biến trong đó một đoạn NST đứt ra và đảo ngược 180o và nối lại.
        
        thay đổi trình tự phân bố của các gen trên NST.
        
        Có thể ảnh hưởng đến sức sống, giảm khả năng sinh sản của thể đột biến, tạo nguồn nguyên liệu cho tiến hóa.
      - Chuyển đoạn
        
        đột biến dẫn đến sự trao đổi đoạn trong một NST hoặc giữa các NST không tương đồng.
        
        Một số gen trên NST thể này chuyển sang NST khác dẫn đến làm thay đổi nhóm gen liên kết.
        
        Chuyển đoạn lớn thường gây chết hoặc làm mất khả năng sinh sản.
    - - Tạo ra nguồn nguyên liệu sơ cấp cho quá trình tiến hóa, trong đó nguồn nguyên liệu chủ yếu là đột biến gen
      - xác định vị trí của gen trên NST qua nghiên cứu mất đoạn NST.
      - Ứng dụng việc tổ hợp các gen trên NST để tạo giống mới.
  - - - Sự biến đổi số lượng NST xảy ra ở 1 hay một số cặp NST tương đồng trong tế bào, tạo nên các thể lệch bội.
    - - Các tác nhân lí hoá trong môi trường hoặc rối loạn trao đổi chất nội bào
      - → Một hay một số cặp NST nào đó không phân li trong phân bào nguyên phân hoặc giảm phân → Tạo ra các thể lệch bội.
    - - Sự không phân li của một hay một số cặp NST trong giảm phân → các loại giao tử thừa hay thiếu một vài NST → kết hợp với giao tử bình thường → các thể lệch bội.
    - - Thể ba nhiễm (thể ba): tại một cặp nhiễm sắc thể tương đồng có tới 3 nhiễm sắc thể. (Hội chứng Đao)
      - Thể khuyết nhiễm: Tại 1 cặp NST nào đó mất hẳn cả hai NST.
      - Thể một nhiễm (thể một) :tại một cặp nhiễm sắc thể tương đồng chỉ có 1 NST. (Hội chứng Turner: chỉ có 1 NST X)
      - Thể đa nhiễm: Tại 1 cặp NST tương đồng nào đó có nhiều hơn 3 NST.
  - - - Khái niệm
        
        Sự tăng một số nguyên lần bộ NST đơn bội của cùng 1 loài và lớn hơn 2n. Trong đso 3n, 5n, 7n, … gọi là đa bội lẻ; 4n, 6n, … gọi là đa bội chẵn.
      - Cơ chế phát sinh
        
        Do trong quá trình giảm phân, bộ NST của tế bào không phân li, tạo thành giao tử chứa 2n. Qua thụ tinh sự kết hợp của các giao tử 2n này với nhau tạo thành thể tứ bội 4n, hay kết hợp với giao tử bình thường n sẽ tạo thể tam bội 3n.
        
        Trong lần nguyên phân đầu tiên của hợp tử, nếu tế bào không phân chia NST thì cũng tạo nên thể tứ bội.
    - - Khái niệm
        
        Là dạng đột biến gia tăng số bộ NST đơn bội của 2 loài khác nhau.
      - Cơ chế phát sinh
        
        Cơ chế hình thành thể dị đa bội là lai xa kết hợp với đa bội hóa tạo ra cây song nhị bội gồm 2 bộ NST của 2 loài đem lai.
    - - Đột biến đa bội đóng vai trò quan trọng trong tiến hoá (hình thành loài mới) và trong trồng trọt (tạo cây trồng năng suất cao... )
    - - Tế bào to, cơ quan sinh dưỡng lớn, phát triển khoẻ, chống chịu tốt.
      - Thể đa bội lẻ (3n, 5n...) hầu như không có khả năng sinh giao tử bình thường. Các giống cây ăn quả không hạt thường là thể đa bội lẻ (dưa hấu, nho...)
- - - - Tạo giống bằng công nghệ tế bào
      - Tạo giống theo cách gây đột biến
    - - Tạo giống thuần
      - Tạo giống có ưu thế lai cao
  - - - Sinh vật nhân sơ (ADN dạng vòng)
      - Sinh vật nhân thực (NST)
    - - Thụ tinh
        
        Duy trì bộ NST đặc trưng của loài
      - GiẢm phân
        
        Duy trì bộ NST đặc trưng của loài
      - Nguyên phân
        
        Vai trò: đảm bảo tế bào con giống TB mẹ
    - - Đồng trội
      - Trội không hoàn toàn
      - Trội hoàn toàn
    - - Tương tác cộng gộp
      - Tương tác át chế
      - Tương tác bổ sung
    - - Hoán vị gen
        
        làm tăng biến dị tổ hợp
        
        Ý nghĩa trong tiến hóa và chọn giống
        
        Lập bản đồ di truyền
      - Di truyền liên kết với giới tính
        
        Liên kết với NST X: di truyền chéo
        
        Liên kết với NST Y: di truyền thẳng
      - Liên kết gen
        
        Hạn chế biến dị tổ hợp
        
        Duy trì bền vững các nhóm tính trạng
      - Di truyền ngoài nhân: gen nằm trong tế bào chất được mẹ truyền cho con để con giống mẹ
  - - - Riboxom dịch chuyển trên mARN theo chiều 5’ → 3’ theo từng bộ ba và chuỗi polipeptit được kéo dài
      - Đến bộ ba kết thúc chuỗi polipeptit tách khỏi riboxom
      - Các axit amin đã hoạt hóa được tARN mang vào riboxom
    - - Enzim dịch chuyển trên mạch khuôn theo chiều 3’ → 5’ và sợi ARN kéo dài theo chiều 5’ → 3’, các đơn phân kết hợp theo NTBS
      - Đối với điểm kết thúc, ARN tách khỏi mạch khuân
      - Enzim tiếp cận ở điểm khởi đầu và đoạn ADN tháo xoắn
      - Đối với SV nhân thực, cắt bỏ những đoạn intron, nối exon
    - - các mạch mới tổng hợp theo chiều 5’ → 3’, một mạch tổng hợp liên tục, mạch còn lại tổng hợp gián đoạn
      - có sự tham gia của các enzim: tháo xoắn, kéo dài mạch, nối mạch, …
      - diễn ra theo nguyên tắc bổ sung bán bảo toàn và nửa gián đoạn
      - ADN tháo xoắn và tách 2 mạch đơn khi bắt đầu tái bản
    - - Gen điều hòa tổng hợp protein ức chế để kìm hãm sự phiên mã, khi chất cảm ứng làm bất hoạt chất kìm hãm thì sự phiên mã diễn ra. Sự điều hòa tùy vào nhu cầu của tế bào
    - - Cấu trúc 3 phần
        
        Vùng điều hòa (nằm ở đầu 3’ của mạch mã gốc)
        
        vùng mã hóa (giữa gen)
        
        vùng kết thúc (nằm ở đầu 5’ của mạch mã gốc - cuối gen)
      - Gen ở sinh vật nhân sơ (vi khuẩn) mã hóa liên tục, ở sinh vật nhân thực có các đoạn không mã hóa (intron) xen kẽ đoạn mã hóa (exon)
      - một đoạn của ADN mang thông tin mã hóa một sản phẩm xác định (chuỗi polipeptit hay một phân tử ARN)