Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Gizarte - Coggle Diagram
Gizarte
3) Sektore ekonomikoak
Bigarren sektoreak
lehengaiak eraldatu, eta ekipamendu ondasunak ekoizten ditu
Energia elektrikoa
Makinetarako, industria jardueretarako, garraiorako erregaien ekoizpenaren azpisektorea da
Eraikuntzan
eraikinak eta azpiegiturak eraikitzen dituzte (etxebizitzak,errepideak, fabrikak...)
Jarduera industrialak
lehengaiak eraldatu (elikagaiak, arropa, tresnak, makinak...)
Meatzaritzan
harriak eta mineralak ateratzen dituzte lur azpitik
Hirugarren sektoreak
ez du materiarik sortzen, ez eraldatzen: populazioari zerbitzuak eskaintzearekin dago lotuta
Merkataritza
Lehen eta bigarren sektoreetan ekoitzitakoa banatzen eta saltzen du
Turismoa
gida batek turistei eskaintzen dien lana da
Garraioa eta komunikabideak
Pertsonak eta merkantziak alde batetik bestera eramatea
Zerbitzuak
osasuna, hezkuntza, publizitatea, abokatutza
Bankuak eta finantzak
diru mugimenduekin zerikusia duten zerbitzuak eskaintzen dituzte( inbertsioak...)
Lehen sektorean
baliabide naturalak lortzeko jarduerak sartzen dira
Abeltzaintzan
animalietatik ateratzen dute lehengaietatik(larrua eta artilea) eta janaria (haragia eta esnea)
Basogintzan
arbolen egurra eta beste lehengai eratorri batzuk ustiatzen dituzte( kortxoa eta kautxua)
Arrantzan
itsasoko eta ur gezetako animaliak harrapatzen dira(arrainak, moluskuak...)
Nekazaritzan
lurra lantzen da lehengaiak lortzeko (zerealak, barazkiak, tuberkuluak, frutak...)
7) MUNDU OSOKO MEATZARITZA EKOIZPENAK
Mineral metalikoak
industria metalurgikoan erabiltzen dira
burdina, bauxita, aluminioa—, kobrea, beruna, wolframioa, zinka, nikela, kromoa, urrea eta zilarra
Mineral ez-metalikoak
Industrian erabiltzen diren hainbat harri eta mineral daude
Motak
Eraikuntzan
buztina, granitoa, lapitza eta marmola
Goi teknologiako industrian
diamantea, koltana eta litioa
Industria kimikoan eta farmazeutikoan
fosfatoak, nitratoak eta gatz potasikoak
Mineral energetikoak
Energia ekoizteko
ikatza, petrolioa, gas naturala eta uranioa
1) Eragile ekonomikoak
Administrazio publikoak
Ondasunak eta zerbitzuak ekoizten dituzte. Eskulana kontratatzen dute.Soldatarekin, pentsioekin... finantzatzen dute. Diru laguntzekin finantzatzen dute.
Enpresak
Ondasunak eta zerbitzuak ekoizten dituzte.Eskulana kontratatzen dute. Lana ordaintzen dute. Ondasunak eta zerbitzuak kontsumitzen dituzte. Zergekin finantzatzen dute.
Familiak
Eskulan modura lan egiten dute. Ondasunak eta zerbitzuak kontsumitzen dituzte. Beren gastuekin finantzatzen dute,
5)Abeltzaintza
FAKTOREAK
faktore fisikoek
Eremu hotzetan eta garaietan(mendikateetan eta goi lautadetan)
Erliebeak malkartsuak, tenperaturak baxuak eta larreak oparoak hoberenak dira
Erdi-basamortuetan eta zenbait basamortutan
abeltzainak etengabe lekualdatzen dira, inguruan dituzten larre eta ur urrien bila
Giza faktoreen
biztanle dentsitatea nabarmendu behar da
ABELTZAINTZA MOTAK
Abeltzaintza estentsiboan
Transhumantea
lekualdatzen da elikagai bila: udan, inguru freskoetan egoten da, eta, neguan, inguru epelagoetara
Egonekoa
ez du bide luzerik egin behar izaten bazkatzeko
Nomada
Janaria eta ura dagoen lekuetara joaten dira
Abeltzaintza intentsiboa
Abeltzaintza estentsiboan ez bezala, eskulan gehiago behar da, baina, ordainetan, oso errendimendu handiak lortzen dira
Estabulazio erregimenean hazten diren azienda nagusiak hauek dira: behi azienda, txerri azienda, hegazti azienda eta untxi azienda
6)Arrantza eta akuikultura
FAKTOREAK
jarduera nagusia itsasoko uretan egiten da
MOTAK
Arrantza tradizionala
Amua
Kako bat hari edo pita batetik zintzilik jartzen da, eta, arrainak erakartzeko eta harrapatzeko erabiltzen da
Nasa
kaiola modukoa da, trampa bat da arrainak arrapatzeko
Arpoiak
jaurtitzen zaizkio arrainei, eta horien punta gorputzean klabatuta geratzen da
Arrantza industriala
Baxurako arrantza
Ur gezako masa handietan eta itsasbazterrean egiten da
ontziak txikiak dira eta erabiltzen diren aparailuak, sareak eta tretza dira
Alturako arrantza
Ur handitan soilik egiten da
Itsasontziak oso handiak dira eta hainbat hilabeteko arrantza kanpainak egiten dituzte
Ontzi horiek zenbait urtez nabigatzeko eta arraina prozesatu eta izozteko prestaturik daude
2 teknikak
Arraste arrantza
sare handiak jaurtitzen dituzte, eta sare horiek itsas hondoan dagoena herrestan eramaten dute
Deskarga elektriko eta xurgapenezko arrantza
Gailu batek deskarga elektrikoak sortzen ditu uretan, arrainak arrantza ontzietara eramateko
8) Energia iturriak
ENERGIA BERRIZTAGARRIAK
Kantitate mugagabea eta ez dira amaitzen
Motak
URA
energia hidroelektrikoa sortzen da Marea energiak, berriz, mareen, olatuen eta itsaspeko ur lasterren mugimendua baliatzen du elektrizitatea sortzeko
EGUZKIA
eguzki panelen bidez baliatzen da, energia elektrikoa (fotovoltaikoa) eta termikoa sortzeko
HAIZEA
energia eolikoa lortzen da
BIOENERGIA ETA LURRAREN BEROA
Biomasaren kontsumotik abiatzen da eta hondakin organikoz eta laborez osatua da
Lurraren barruko berotasuna baliatuta lortzen da
ITURRI BERRIZTAEZINAK
jatorri fosileko energia iturriak dira eta ez dira berriztagarriak
Kantitate mugatuan daude Lurrean, eta amaitu daitezke kontsumitzen badira
Motak
IKATZA
Zentral termikoak industria instalazioak dira, non, erregai fosilak erreta —kasu honetan, ikatza—, elektrizitatea sortzen da
GAS NATURALA
Gas naturala ere zentral termikoetan elektrizitatea sortzen da eta
Energia nuklearra
zentral nuklearretan, eta elektrizitatea sortzen da
PETROLIOA
Industria petrokimikorako erregai eta lehengai modura erabiltzen da
elektrizitatea sortzeko zentral termikoetan
garraiobideetan erabiltzen diren erregaien oinarria da (gasolina)
9) Jarduera industriala eta horren bilakaera
INDUSTRIAREN BILAKAERA
Industria iraultza
Fabriketako lana hasi zen hartzen artisau lanaren tokia eta pixkanaka pixkanaka, produktuaren fabrikazio fase zehatz batean espezializatzen hasi ziren
Bigarren Industria iraultza
Langileek oso lan zehatza eta errpikakorra egiten zuten, energia electrikoarekin funtzionatzen zuten makina lerroetan
Eskulangintza
Ondasun Guztiak (oinetakoak, ehunak, zeramika...) artisau bidez ekoizten ziren. Eskukulangileak lantegietan aritzen ziren, eta haiek egiten zuten fabrikazio osoa
Hirugarren Industria iraultza
Mekanizazioa areagotu egin da roboten erabilerarekin, eta horrek eskulana gutxitzea ekarri du
INDUSTRIEN SAILKAPENA
EKIPO ONDASUNEN INDUSTRIAK
Industria batzuetarako behar diren makineria eta produktuak egiten dituzte industria astuneko produktuekin
Motak
aeronautikoa
hegazkinak, helikopteroak...
aeroespaziala
sateliteak eta espazio ontziak
eraikuntzakoa
adreiluak, habeak...
ontzigintzakoa
ekipoen industria metalurgikoa
makinaria industriala eta material elektrikoa eta informatikoa egiten duena
trenetarako
KONTSUMO ONDASUNEN INDUSTRIA EDO INDUSTRIA ARINA
Kontsumitzaileak zuzenean eskuratuko dituen produktuak egiten ditu, lehengaiak edo material erdilanduak erabilita
Motak
kontsumo elektronika
ordenagailuak, ikus-entzunezko tresnak, etxetresna elektrikoak...
kimika arina
kosmetikoak, detergenteak, plastikoak, intsektizidak, pinturak…
ehungintza
automobilen
elikagaiak
altzarien industria
INDUSTRIA ASTUNA EDO OINARRIZKOA
Industria horrek produktu erdilandu bihurtzen ditu lehengaiak, gero beste industria batzuetan erabil ditzaten
Motak
siderurgikoa
burdina berun bihurtzen duena makineria egiteko
zementuaren industria, energia ekoizleak eta eraldaketarako industria metalurgikoa
aluminioa fabrikatzen duen bauxita erabilita
industria kimiko astuna
erregaiak, plastikoak, zuntz sintetikoak, ongarriak, azidoak, lehergaiak eta abar lantzen ditu
4) Nekazaritza
FAKTOREAK. NEKAZARITZA TRADIZIONALA ETA TEKNIFIKATUA
faktore naturalek
lurzoru harritsuak ez dira egokiak
Erliebe goikaldeak ez dira egokiak, hobeto lautadak
Klimak eragina du
giza faktoreak
berotegiak
aukera ematen du eremu lehorretan urari ahalik eta etekin handiena ateratzeko, eta eremu hotzetan, giro epelagoak sortzeko
Produktu kimikoek
lurzoruaren emankortasuna areagotzen dute
ureztatzea
ureztatze sistemei esker ur kontsumoa txikiagoa da
Teknika biologikoak
parasitoen aurka borrokatzeko
mekanizazioa
makinak lan handia egiten dute
NEKAZARITZA EDO LABORANTZA MOTAK
Nekazaritza intentsiboa eta estentsiboa
estentsiboan
Errendimendua mekanizazioan, ongarrietan... egindako inbertsioaren araberakoa da
intentsiboa
lurraren errendimendua oso handia da; izan ere, ureztatzeei, berotegiei eta ongarriei esker
Polilaborantza eta monolaborantza
Polilaborantza
lursail mugakideetan landare espezie ezberdinak ereitea. Teknifikazio txikia duten eremuetan egin ohi da
monolaborantza
Produktu bakarra laboratzean datza, eta nekazaritza modernoa eta teknifikatua daukaten eskualdeetan egin ohi da
Lehorreko laborantza eta ureztatze laborantza
Lehorreko laborantzan
laboreak prezipitazioekin soilik ureztatzen dira
Ureztatze laborantzan
akuiferoetatik, ibaietatik edo urtegietatik etortzen da ura
2) Eskaintza-eskariaren legea
KAPITALISMOA ETA MERKATU LIBREKO SISTEMA
Faktoreak
Kapitalaren inbertsioa
ahalik eta irabazi handienak lortzeko
merkatu librea
Eragile ekonomikoek erabakitzen dute zer ekoitzi behar den
jabetza pribatua
zeinak kapital fisikoa eta finantzarioa hartzen dituen bere barruan
Eskaintzak eta eskariak
Motak
Eskaintza
merkatuetan prezio jakin batean eta denbora jakin batean dauden produktuak dira
Eskaera
prezio eta baldintza jakin batzuetan kontsumitzaileak erosteko prest dauden ondasunak eta zerbitzuak dira
Prezioa
ondasun edo zerbitzu bati ematen zaion balioa da
bi egoera kontrajarri sortu ohi dira
Prezioak jaitsi egiten dira
Eskaintza oso handia bada eta eskaera, berriz, txikia, prezioak jaitsi egiten dira
Prezioak igo egiten dira
Eskaera handiagoa bada eskaintza baino, produktuak gutxitu egiten dira, eta, horregatik, prezioak igo egiten dira
