Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ยาต้านจุลชีพ(Antimicrobialdrugs) - Coggle Diagram
ยาต้านจุลชีพ(Antimicrobialdrugs)
เเบ่งเป็น
Antibacterial
Antiviral
Antifungal
Antiparasitic
Antituberculosis
Antiprotozoa
Antimalarial
ประเภทยาต้านแบคทีเรีย
จำแนกตามสูตรโครงสร้างทางเคมี
B-lactam antibiotics
penicillins
cephalosporins
carbapenems
monobactam
tertracyclins
tetracycline
doxycyclin
Minocycline
aminoglycosides
gentamicin
kanamycin
streptomycin
sulfonamides
sulfadiazine
sulfamethoxazole
quinolones
nalidixicacid
nalidixicacid
ciprofloxacin
ofloxacin
macrolides
erythromycin
roxithromycin
lincomycins
lincomycin
clindamycin
polypeptides
polymicin B
colistin (polymixin E)
vancomycin
nitrofurans
nitrofurantoin
furazolidine
rifamycin
chloramphenicol
จำแนกตามขอบเขตการออกฤทธิ์
broadspectrum
tetracyclines
chloramphenicol
nitrofurans
mediumspectrum
sulfonamides
narrowspectrum
penicillins
การจำแนกประเภทยาต้านจุลชีพ
ออกฤทธิฆ่าเชื้อแบคทีเรีย(bactericidal)
ยาท่ีออกฤทธิท่ีผนังเซลล์หรือเยื่อหุ้มเซลล์ของแบคทีเรีย
ออกฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรีย (bacteriostatic)
ยาท่ีออกฤทธิ์ท่ีกระบวนการสร้างกรดนิวคลีอิคหรือการสังเคราะห์โปรตีนของแบคทีเรีย
จำแนกตามกลไกการออกฤทธิ์
ยับยั้งการสังเคราะห์ผนังเซลล์ (Cell wall) ของแบคทีเรีย หรือกระตุ้นเอนไซม์ที่ทำลายผนังเซลล์ของแบคทีเรีย
ทำให้เซลล์สูญเสียสภาพที่จะดำรงชีวิตอยู่ได้
Penicillin
Cephalosporin
Vancomycin
bacitracin
ออกฤทธิ์โดยตรงต่อเยื่อหุ้มเซลล์ของจุลชีพ (Cell membrane) มีผล
ต่อการซึมผ่านทำให้สารประกอบภายในเซลล์รั่วออกมาภายนอก
Polymyxin
Amphotericin
ketoconazole
ยับยั้งการสร้างโปรตีน
ยับยั้งการทำงานของไรโบโซม
ทำให้เกิดการยับยั้งการสร้างโปรตีน
มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรีย
Chloramphenicol,Tetracyclin,Macroride
ขัดขวางกระบวนการเมตาบอลิซึม
มีผลไปยับยั้งขบวนการเมตาบอลิซึมของกรดโฟลิค
ทำให้เเบคทีเรียไม่สามารถเจริญเติบโตและแบ่งตัวได้
Sulphonamides , Trimethoprim
ยับยั้งการสร้างกรดนิวคลีอิก
ทำให้เซลล์ไม่สามารถสร้าง DNA ซึ่งจำเป็นต่อการเจริญเติบโตและการ
แบ่งตัวของแบคทีเรียจึงมีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย
Quinolone, sulfonamides,trimethoprim,isoniazid, Penicillins
ขอบเขตการออกฤทธิ์
ยาท่ีมีผลต่อเชื้อแบทีเรียชนิดแกรมบวก
penicillins, cephalosporins, macrolides, carbapenems, chloramphenicol, tetracyclines, cotrimoxazole, clindamycin, vancomycin
ยาท่ีมีผลต่อเชื้อแบทีเรียชนิดแกรมลบ
cephalosporins รุ่นท่ี 2, 3, 4, macrolides, carbapenems, chloramphenicol, tetracyclines, cotrimoxazole, aminoglycoside, aztreonam และ fluoroquinolones
ยาท่ีมีผลต่อแบคทีเรียท่ีไม่ใช้ออกซิเจน
cephalosporins รุ่นท่ี 3, 4, macrolides, clindamycin,
imipenem, chloramphenicol และ metronidazole
ยาท่ีมีผลต่อเชื้อ Pseudomonasaeruginosa
มักดื้อยาต้านแบคทีเรียท่ีใชโ้ดยทั่วไปยาท่ีใช้ได้ผล
cephalosporins รุ่นท่ี 3, 4
antipseudomanol penicillins เช่น ticarcillin, piperacillin
หลักการเลือกใช้ยาปฏิชีวนะ
หาเชื้อที่เป็นสาเหตุ
ในกรณีท่ีต้องให้การรักษากอ่นท่ีจะทราบผลเพาะเชื้อ
พยายามเลือกใช้ยาปฏิชีวนะให้ตรงกับเชื้อท่ีทำให้เกิดการติดเลื้อ
เลือกใช้ยาท่ีมีอันตรายต่อระบบต่างๆของร่างกายน้อยที่สุด
ต้องถามและซกัประวัติการแพย้า
รู้คุณลักษณะของยา
Penicillins
เป็นยาปฏิชีวนะชนิดแรกท่ีได้จาก
Penicillinium notatum
ปัจจุบันเชื้อท่ีสามารถนำมาผลิตยา
Penicillinium notatum
Penicillinium chrysogenum
การแบ่งกลุ่ม Penicillins
Natural penicillins
Penicillin G
penicillin V
Penicillinase-resistant penicillins
Methicillin
Nafcillin
Cloxacillin
Aminopenicillins
Ampicillin
Amoxicillin
Becampicillin
Antipseudomonas penicillins
Carbenicillin
Mezlocillin
Piperacillin
Amidinopenicillins
Mecillinam
Cephalosporins
มีผลต่อเชื้อ
Streptococci
Staphylococci
Enterobacter
Proteus
Klebsiella
แบ่งเป็น
1st generation
mainly gram positive , some gram negative (cefazolin)
2nd generation
weaker gram positive,
better gram negative (cefuroxime)
3rd generation
excellent gram negative, some gram positive (ceftriaxone)
4th generation
excellent gram negative,
good gram positive (cefepime )
Carbapenems
ยาตัวแรกในกลุ่มนี้คือ imipenem
ฆ่าเชื้อแกรมลบและแกรมบวกทั้งชนิดaerobicและanaerobic
ใช้ได้ผลกับเชื้อพวก B-lactamase producing resistant strains
อาการไม่พึงประสงค์
คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ความดันโลหิตลดลง หลอดเลือดดาบริเวณที่ฉีดอักเสบ ผิวหนังเป็นผื่น คัน และอักเสบ enzymes ตับเพิ่มขึ้น
ในเด็กและผู้ป่วยโรคไตต้องมีการปรับขนาดยา
Monobactams
มีประสิทธิภาพในการทำลายเชื้อเฉพาะแกรมลบ anaerobic เท่านั้น
ข้อบ่งใช้
ใช้รักษาโรคติดเชื้อแกรมnegativebacilli ชนิด anaerobicในบริเวณทางเดิน หายใจ, ทางเดินปัสสาวะ, อวัยวะเพศ, กระดูกและข้อกระดูก, soft tissue และในกระแสเลือด
อาจใช้ได้ผลในการรักษาโรคติดเชื้ออ P. aeruginosa ที่ดื้อต่อยา piperacillin หรือ tobramycin
อาการไม่พึงประสงค์
เส้นเลือดำบริเวณดื้อยาๆ อักเสบ ผื่นคัน ท้องเสีย
Polymyxins : Polymixin B , Polymixin E
ยากลุ่มนี้มีพิษต่อร่างกายสูงที่สุด
ถ้าให้ทางปากจะมีประโยชน์ในการรักษาลำไส้อักเสบและท้องเดินจากเชื้อแบคทีเรีย
ปัจจุบันมักใช้ topical use
อาการไม่พึประสงค์
เป็นพิษต่อไตสูงมาก อาจทำให้ไตพิการอย่างถาวรได้
มีพิษต่อระบบประสาทให้รอบๆปาก และอาจมีอาการเดินโซเซ:
ทำให้กล้ามเนื้อหายใจหยุดทำงาน โดยเฉพาะการหดเข้าหลอดเลือดตา_
เกิดอาการแพ้ยา
Aminoglycoside
ฆ่าเชื้อเเกรมบวก และเชื้อเเกรมลบหลายชนิด ยกเว้น
Pseudomonas, bacteroides
ทำลายเชื้อวัณโรคได้ด้วย
ยาในกลุ่มนี้ ได้แก่
Streptomycin, Neomycin, sisomicin
Kanamycin, Amikacin
Gentamicin, tobramycin
อาการไม่พึงประสงค์
พิษต่อไต มีฤทธิ์ทำลายกรวยไต และท่อไต
พิษต่อหู มีอาการวิงเวียนศรีษะ คลื่นไส้ อาเจียน มึนงง และหูหนวกได้ เนื่องจากยาทำลาย เส้นประสาทสมองคู่ที่ 8 ท่ีทำหน้าท่ีควบคุมการทรงตัวหรืออาจทำลายเส้นประสาทท่ีเกี่ยวกับการได้ยิน
ยับยั้งการสื่อประสาทระหว่างปลายเส้นประสาทกับกล้ามเนื้อลาย ทำให้กล้ามเน้ืออ่อนเปลี้ยไม่มีแรง หายใจไม่สะดวกหรือหายใจขัด
การแพ้ยาเป็นผื่นแดง หรือลมพิษคัน มีไข้ บางรายอาจถึงขั้น anaphylaxis
Chloramphenicol
เป็นยายับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรียที่มีฤทธิ์กว้าง
ได้ผลท้ังเเกรมบวก และเเกรมลบ
แต่อาจออกฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียบางชนิด H.influenzae
อาการไม่พึงประสงค์
กดการสร้างเม็ดเลือดแดง ทำให้ผู้ป่วยมีอาการซีด
กดการทำงานของไขกระดูกทำให้เกิด aplastic anemia
Gray syndrome ในเด็กที่การทำงานของตับยังไม่สมบูรณ์
การแพ้ยาเป็นผื่นคันมีไข้
Tetracycline
เป็นยายับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรียที่มีฤทธิ์กลาง
ได้ผลทั้งเชื้อเเกรมบวก และเเกรมลบหลายชนิด
รวมทั้ง Rickettsiae และ Chlamydia
Tetracyclin :1 – 2 กรัม แบ่งให้ 4 ครั้ง
Oxytetracyclin : 1 – 2 กรัม แบ่งให้ 4 ครั้ง
Doxycyclin : 100 มก. ทุก 12 ชั่วโมง
อาการไม่พึงประสงค์
รบกวนการสร้างกระดูกและฟัน
ระคายเคืองทางเดินอาหาร มีอาการจุก เสียด แน่นท้อง คลื่นไส่ และอาเจียน
Fanconi ‘ s syndrome
พิษต่อตับ ทำให้เกิด fatty liver
การแพ้ยาโดยเกิดผื่นคั เกิดอาการทางผิวหนังได้ง่ายเวลาโดนเเสง
Macrolides
เป็นยายับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย
เหมาะสำหรับใช้ในกรณีที่ผู้ป่วยมีประวัติแพ้ยา
penicillin มาก่อน
ยานี้ได้ผลดีต่อเชื้อ Mycoplasma pneumonia , H. influenzae เชื้อคอตีบ และไอกรน
อาการไม่พึงประสงค์
การแพ้ยาอาการท่ีเกิดไม่
รุนแรง มีไข้ ผื่นแดงนูน
Cholesstatic hepatitis เกิดเมื่อใช้ erythomycin estolate
ระคายเคืองทางเดินอาหาร คลื่นไส้ อาเจียน
Sulphonamide
ออกฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรียทั้งกรัมบวกและกรัมลบ
แต่ให้ได้ผลดีกับโรคติดเชื้อที่ไม่รุนแรง และไม่มีหนอง
อาการไม่พึงประสงค์
ไข้ ผื่นคัน Stevens-Johnson
syndrome
เกิดพิษ ต่อตับและไต
Kernicterus ในหญิงต้ังครรภ์ หรือ ทารกแรกเกิด
อาการทางระบบทางเดินอาหาร คลื่นไส้ อาเจียน
Fluoroquinolones
ออกฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียได้ทั้งกรัมบวก และกรัมลบ
Norfloxacin , Ofloxacin , Ciprofloxacin
อาการไม่พึงประสงค์
คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ปวดศีรษะ และเวียน ศีรษะ
โรคระบบทางเดินหายท่ีต้องได้รับยาต้านจุลชีพ3ชนิด
1.โรคคอหอยอักเสบจากเชื้อ groupAstreptococci(groupA streptococcalpharyngitis)ในผู้ใหญ่ถ้ามีอาการ3ใน4ข้อดุงนี้ ควรได้รังยาปฏิชีวนะ
มีไข้สูงเกินกว่า 38 องศาเซลเซียส
ไม่ไอ
ต่อมน้ำเหลืองหน้าขากรรไกรบวมโต
ต่อมทอนซิลบวมหรือมีตุ่มหนอง
โรคไซนัสและเยื่อบุในจมูกอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย (bacterial rhinosinusitis)
โรคหูชั้นกลางอักเสบเฉียบพลัน (acute otitis media) ในผู้ป่วยที
มีไข้มากกว่าหรือเท่ากับ 39 องศาเซลเซียส หรือ ปวดหูมาก
มีไข้น้อยกว่า 39 องศาเซลเซียส และ ปวดหูน้อย แต่อายุน้อยกว่าหรือ เท่ากับ 6 เดือน
มีไข้น้อยกว่า 39 องศาเซลเซียส และ ปวดหูน้อย แต่อายุมากกว่า 6 เดือน ร่วมกับการสังเกตอาการแล้วนาน 48-72 ชั่วโมง แต่อาการยัง ไม่ดีขึ้น
โรคหวัด (common cold)
ฤทธิ์ไม่พึงประสงค์ของยาต้านจุลชีพ
ระบบทางเดินอาหาร
เบื่ออาหาร คลื่นไส้อาเจียนระคายเคืองทางเดินอาหาร
ท้องเดิน
ระบบเลือด
โลหิตจางเนื่องจากเม็ดเลือดแดงแตก (hemolytic anemia) อาจเกิดจากปฏิกิริยาการแพ้ยา หรือเกิดจากการขาดเอนไซม์ glucose-6-phosphate dehydroenase (G6PD) แล้วได้รับยาพวก oxidants
กดการทำงานของไขกระดูก (bone marrow depression) ทำให้ลดการสร้างเม็ดเลือดชนิดต่างๆ และเกล็ดเลือด
ตับ
ระดับเอนไซม์ aminotransferase ได้แก่ AST, ALT ในซีรั่มเพิ่มมากขึ้น
ยารักษาวัณโรคยิ่งมีโอกาสเป็นอันตรายต่อตับได้มาก
erythromycin, methicillin, tetracyclines และ sulfonamides
ระบบขับถ่ายปัสสาวะ
เกิดการเน่าตายของหลอดไตฝอย (tubular necrosis) เช่น
aminoglycosides, cephalosporin, sulfonamides
เกิดการอักเสบของเซลล์ไต (interstitial cell nephritis) เกี่ยวข้องกับการ เกิด immune complex ยาที่เป็นสาเหตุ เช่น penicillins, rifampicin, vancomycin, sulfonamides
ยาตกตะกอนที่ทางเดินปัสสาวะทำให้เกิดการระคายเคืองและอุดก้ัน ทางเดินปัสสาวะ เกิดอาการปัสสาวะขัดและเจ็บปวด เช่น sulfonamides
rifampicin ทำให้ปัสสาวะมีสีแดง
ระบบประสาท
มีไข้ปวดศีรษะง่วงซึมวิงเวียนสับสนนอนไม่หลับกระวนกระวาย
และชัก
cyclosporin และ imipenem
isoniazid, ethambutol, cotrimoxazole, minocycline, meropenem
ระบบประสาทส่วนปลายได้เเก่ isoniazid ทำให้เกิดการเสื่อมสลายของaxonท่ีประสาทส่วนปลาย
chloramphenicol ทำให้ประสาทตาอักเสบ
หู
cochleaจะทำให้การได้ยินลดลงมีเสียงอื้อในหูและหูหนวก
ซึ่งอาจเกิดถาวรหรือเกิดชั่วคราว
ส่วนยาท่ีเป็นพิษต่อ vestribule จะทำให้การทรงตัวเสียไปมี อาการวิงเวียนคลื่นไส้เเละอาเจียน
ยาพวกaminogylcosidesเป็นพิษต่อหูได้ทั้งสองลักษณะ
ผิวหนังและการแพ้ยา
ผิวหนังแดงคันและผื่นข้ึนพวกท่ีทำให้เกิดอาการพิษต่อ
ผิวหนังโดยตรงซึ่งไม่เก่ียวข้องกับการแพย้า
rifampicin, isoniazid, ethambutol, thiacetazone, clindamycin
penicillins และ cephalosporins
ตา
ทำให้ความคมชัดของภาพที่มองเห็นลดลง ตาพร่าและ
มองเห็นภาพซ้อน
อาจเกิดเนื่องจากประสาทตาอักเสบ หรือทำลายจอรับภาพ (retina)
ethionamide, cyclosporin, chloramphenicol, hydroxychloroquine
ethambutol ยังทำให้ตาบอดสีเขียวได้
กระดูกและฟัน
tetracyclineรบกวนการเจริญของกระดูกและฟันการใช้ใน เด็กท่ีมีอายุต่ากว่า 8 ปีอาจทำให้ฟันเเท้มีสีน้ำตาลไหม้หรือ เหลืองและทำให้ฟันเสียได้
การใช้fluoroquinolones ในเด็กทำให้มีอาการปวดกระดูก และปวดข้อได้
กลุ่มอาการ(syndrome)
Disulfiram-like reaction
cefamandole, mocalactam, cefoperazone และผู้ป่วยไปดื่มเหล้าทำให้เกิดอาการร้อนวูบวาบหน้าแดง
Fanconi-like syndrome เกิดเนื่องจากใช้ tetracycline ท่ี เสื่อมสภาพ
Graysyndrome
chloramphenicol
Kernicterus
sulfonamides
Steven-Johnson syndrome
sulfonamides, thiacetazone และ clindamycin
ยารักษาวัณโรค
จำแสกเป็น 2 กลุ่ม
1.ยาที่มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อวัณโรค (Bactericidal
activity)
Isoniazid
Rifampicin
Streptomycin
Pyrazinamide
Ethionamide
ยากลุ่มนี้มีบทบาทสำคัญที่จะย่น ระยะเวลาในการรักษาวัณโรคให้สั่นลง
2.ยาที่มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อวัณโรค (Bacteriostatic activity)
Thiacetazone
Ethambutol
PAS
Cycloserine
เมื่อใช้ร่วมกับยากลุ่มแรกเป็นเวลานานพอ
สามารถทำให้โรคหายขาดได้เช่นกัน
Antiprotozoals
Metronidazole
เป็นยาในกลุ่ม nitroimidazloes ได้แก่ Tinidazole, ornidazole
Metronidazole เป็นยาที่เลือกใชัเป็นอันดับแรก สำหรับโรคติดเชื้อ
โปรโตซัว trichomoniasis, amebiasis และ grardiasis
ฤทธิ์ไม่พึงประสงค์
คลื่นไส้อาเจียน ปากแห้ง รู้สึกมีรสโลหะในปาก เบื่ออาหาร ปวด ท้อง ตับอ่อนอักเสบ
ปวดหัว วิงเวียน อารมณ์แปรปรวน เดินเซ ปลายประสาทอักเสบ ชัก
เกิด disulfiram-like effects เมื่อดื่มสุรา มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ปวดหัว หน้าแดง ปวดท้อง และอาจรู้สึกว่า รสชาติของสุราที่ดื่มผิด
ไปเมื่อใช้ยา
Antihelmintics
เเบ่งเป็น 2 กลุ่ม
พยาธิตัวกลม (Nemathelminthes)
ยาขับพยาธิตัวกลมในลำไส้
Mebendazole
Albendazole
Pyrantel pamoate (Combantrine)
Piperazine citrate
Thiabendazole
ยาขับพยาธิตัวกลมในเนื้อเยื่อ
Diethylcarbamazine
พยาธิตัวแบน (Platyhelminthes)
ยาขับพยาธิใบไม้
Praziquantel (Biltricde)
มะเกลือ (Diospyros mollis)
ปวกหาด (Artocarpus lakoocha)
ยากำจัดพยาธิ(Antihelmintics)
ยาออกฤทธิ์ทำลายกระบวนการป้องกันตัวของพยาธิ
Niclosamide
Diethylcarbamazine
ยาออกฤทธิ์ยับยั้งไม่ให้พยาธิให้กลูโคสจาก host หรือยับยั้ง กระบวนการเปลี่ยนแปลงของกลูโคสในพยาธิทำให้พยาธิตาย หรือไม่สามารถอยู่ใน host ต่อไปได้
Mebendazole
albendazole
ยาออกฤทธิ์ทำให้กล้ามเน้ือพยาธิเป็นอัมพาต ทำให้พยาธิไม่สามารถเกาะอยู่กับผนังลำไส้และ หลุดออกจากทางเดินอาหารเมื่อลำไส้บีบตัว ตามปกติ
Piperazine citrate
Pyrantel pamoate
ยาต้านไวรัส
(Antiviral drugs)
1.Acyclovir
เป็นยารักษาโรคติดเชือเฮอร์พีสที่ดีที่สุดตัวหนึ่ง
โดยเฉพาะไวรัสเริม และ อีสุกอีใส – งูสวัด
ใช้ในการรักษาการติดเชื้อที่กระจกตา แผลที่ริมฝีปาก และ อวัยวะสืบพันธ์ุ สมองอักเสบ
อาการไม่พึงประสงค์
อาจมีผลต่อการทำงานของตับไต อาการคลื่นไส้อาเจียน
ปวดท้อง ท้องเดิน
2.Vibarabin ( Ara-A , Adrenosine arabinoside )
เป็นยาที่ให้ผลในการรักษาเชื้อไวรัสกลุ่มเฮอร์พีสได้ดีมาก
ในรายที่เป็นแผลที่กระจกตา รายที่มีการติดเชื้อทั่วตัว ซึ่งมี อาการรุนแรงโดยเฉพาะในทารกแรกเกิด และ ผู้ป่วยที่มี ระบบภูมิคุ้มกันบกพร่อง
อาการไม่พึงประสงค์
เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน และ อ่อนเพลีย ยานี้กด การทำงานของไขกระดูก และ อาจทำให้มีการอักเสบของ หลอดเลือดดำในบริเวณที่ให้ยา
3.Idoxuridine ( IDU )
เป็นยาตัวแรกที่ให้ผลดีในการรักษาการอักเสบ และ แผลที่กระจกตา
อาการไม่พึงประสงค์
ท้าให้เกิดการอักเสบ เมื่อใช้หยดหรือป้ายตา มีอาการบวมแดง คัน แสบ และ เคืองตา ยาจะกดการ เจริญของ Epitheli al cell ทำให้แผลหายช้า เมื่อใช้ไปนานๆ เชื้อเฮอร์พีสอาจเกิดการดื้อยา ได้
4.Amantadine , Rimantadine และ Tromantadine
เป็นสารสังเคราะห์ที่ใช้ป้องกัน และ รักษาไข้หวัดใหญ่ type A
โดยให้รับประทานทันทีขณะที่มีการระบาดหรือเมื่อไปสัมผัสกับผู้ป่วย
ยาจะออกฤทธิ์ป้องกันได้ทันทีและสามารถป้องกันการติดเชื้อได้
กลไกการออกฤทธิ์
ยาจะยับยั้งการเข้าสู่เซลล์ของไวรัส โดยขัดขวางการเกาะติดของไวรัส และการปลดปล่อยกรดนิวคลีอคิของไวรัสเข้าสู่เซลล์
ยานีจะใช้ได้ผลต่อเมื่อหลังจากติดเชื้อไวรัสแล้วไม่เกิน 72 ชั่วโมง
5.Interferon ( IFN )
IFN เป็นโปรตีนที่เซลล์ที่ติดเชื้อไวรัสสังเคราะห์ขึ้น
มีฤทธิ์ป้องกันไม่ให้เซลล์ที่ยังไม่ติดเชื้อไวรัสติดเชื้อไวรัส
สามารถยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเชื้อไวรัสได้หลายชนิด โดยไม่ทำอันตรายต่อโฮสท์เซลล์
อาการไม่พึงประสงค์
Interferon syndrome คือมีอาการไข้ หนาวสั่น ปวดศรีษะ อ่อนเพลีย ปวด
กล้ามเนื้อปวดข้อ เบื่ออาหาร
สามารถใช้ยาพาราเซตามอล ลดไข้ได้ อาการจะทุเลาลงเมื่อหยุดใช้ยา
ยาต้านไวรัสเอชไอวี
ANTI-HIV
Reverse transcriptase inhibitors
ออกฤทธิ์ยับยั้งการสร้าง
DNAโดยยับยั้งเอนไซม์ reverse transcriptase
zidovudine (AZT)
didanosine (ddI)
zalcitabine (ddC)
stavudine (d4T)
lamivudine (3TC)
Mevirapine
Delavirdine
efavirenz
Protease inhibitors
ออกฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ protease จึงขัดขวางขั้นตอน
replication
ทำให้ไม่อาจลายเป็นไวรัสท่ีสมบูรณ์ได้
Saquinavir
Ritronavir
Indinavir
nelfinavir
ยาต้านมาลาเรีย (Antimalarial drugs)
1.Quinine Sulfate และ Quinine Dihydrochloride
Quinine เป็น alkaloid ได้จากเปลือกต้น Cinchona
มีฤทธิ์สูงต่อP.fและเป็นgametocideต่อP.v,P.o,P.m
กลไกการออกฤทธ์ิ
ยาสามารถจับกับ DNA ท้าให้ไม่มีการสร้างโปรตีน
อาการไม่พึงประสงค์
Cinchonism ปวดศีรษะหูอือ ตาพร่า คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเดิน
Black water fever ผู้ป่วยปัสสาวะเป็นสีดำเนื่องจาก ขาดเอนไซม์ G-6-PD ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่ช่วยท้าให้เม็ดเลือด แดงคงสภาพอยู่ได้ไม่แตกง่าย
อาการแพ้
หอบ ลมพิษ(เป็นอาการที่พบบ่อยที่สุด)
2.Chloroquine Phosphate, Chloroquine Hydrochloride
กลไกการออกฤทธิ์
ออกฤทธิ์ยับยังการสร้าง DNA และ RNA
อาการไม่พึงประสงค์
มึนงงเบื่ออาหารทอ้งเดินปวดศรีษะมีผื่นคัน
มองเห็นไม่ชัด เห็นภาพหลอน ตื่นเต้น และเส้นประสาทส่วนปลาย ผิดปกติ
ในหญิงมีครรภ์ที่ได้รับยานีเด็กที่เกดิมาอาจจะหูหนวกสมองเสื่อม (mental retardation)
Oculartoxicityยานเีป็นอันตรายตอ่ตาในผทู้่ใีชย้าในขนาดสูงเป็น เวลานาน
Primaquine Sulfate
ประโยชน์ที่ใช้ในการรักษา
ป้องกันการเกิดไข้กลับ
อาการไม่พึงประสงค์
ในผู้ป่วยที่ขาดเอนไซม์G-6-PDถ้ารับPrimaquineผิวเม็ดเลือดแดงจะถูกออกซิไดซ์ได้ง่าย เม็ดเลือดแดงจะแตก ทำให้ปัสสาวะเป็นสีแดงแก่หรือดำ
อาการที่เกิดขึ้นเมื่อให้ยาขนาดสูง เช่น ได้รับปริมาณ 60-240 มก.
คลื่นไส้ปวดศีรษะมีผื่นคันการปรับสายตาเพื่อมองภาพไม่ชัดเจน
ปวดท้องเกร็ง (abdominal cramp)
ในคนที่มีอาการหนักมากจะมีเม็ดเลือดขาวน้อยและmethemoglobinemia
เกิดการขาดออกซิเจน
4.Mefloquine
กลไกการออกฤทธ์ิ
ไมไ่ด้จับกับDNA
เมื่อให้ครั้งเดียวเมโฟลควินสามารถกำจัดเชื้อมาเลเรียในเลือดได้รวดเร็วรวมทังเชื้อที่ดื้อต่อ Chloroquineดว้ย
สามารถรักษามาลาเรียจาก P. falciparum
ประโยชน์ที่ใช้ในการรักษา
ใช้เฉพาะการรักษา และป้องกันเชื้อ P.f ที่ดื้อต่อยา Chloroquine หรือเชื้อที่ดื้อต่อยาหลายตัว (multidrug resistance)
ข้อเสียของ ยาตัวนี้คือออกฤทธิ์ช้า ทำให้อัตราการ ลดลง ของเชื้อใ นเลือดช้าด้วย
Antifolate
Pyrimethamine
Trimethoprim
Fansidar (Sulfadoxine 500 มก.+ Pyrimethamine 25 มก.)
กลไกการออกฤทธ์ิ
เมื่อนำยา Sulfadoxine ผสมกับ Pyrimethamine ยา 2 ชนิด จะออกฤทธ์ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ DHFR คนละขั้นตอนกันจึงเสริม ฤทธิ์กัน
ใช้ในการรักษามาเลเรียจากเชื้อที่ดื้อต่อยา Chloroquine
มีข้อสังเกตว่า Sulfonamide จะใช้ได้ผลกับเชื้อ P. falciparum เท่านั้นจะไม่ได้ผลกับ P. vivax
ยาปฎิชีวนะอืน ๆ
Tetracyclines มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อได้แต่ออกฤทธิ์ช้า
มักใช้ร่วมกับ Quinine ในการฆ่าเชื้อ P. falciparum
ที่ดื้อยา Chloroquine
Tetracyclines ชนิดที่ใช้มาก คือ Doxycycline