Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
การดูแลสุขภาพแบบข้ามวัฒนธรรม - Coggle Diagram
การดูแลสุขภาพแบบข้ามวัฒนธรรม
1.1 ความหมายของวัฒนธรรม (Culture)
เป็นเครื่องมือที่มนุษย์คิดค้นเพื่อช่วยให้สามารถดำรงชีวิตอยู่ต่อไปได้ในสังคมของตน
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2555 ได้ให้ความหมายของวัฒนธรรมว่า สิ่งที่แสดงถึงความเจริญงอกงามของสังคมทั้งทางด้านจิตใจและวัตถุ
นักมานุษยวิทยาได้สรุปลักษณะ
พื้นฐานที่สำคัญของวัฒนธรรมไว้ 6 ประการคือ
1) วัฒนธรรมเป็นความคิดร่วม (Shared ideas) และค่านิยมทางสังคมเป็นตัวกำหนดมาตรฐานพฤติกรรม
2) วัฒนธรรมเป็นสิ่งที่มนุษย์เรียนรู้ (Culture is learned)
3) วัฒนธรรมมีพื้นฐานมาจากการใช้สัญลักษณ์ (Symbol)
4) วัฒนธรรมเป็นองค์รวมของความรู้และภูมิปัญญา
5) วัฒนธรรมคือกระบวนการที่มนุษย์นิยามความหมายให้กับชีวิตและสิ่งต่างๆ
6) วัฒนธรรมเป็นสิ่งที่ไม่หยุดนิ่ง มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา
ได้จำแนกวัฒนธรรมออกเป็น 2 ประเภท
1) วัฒนธรรมทางวัตถุ (material culture)
เช่น ถ้วย ชาม จาน ช้อน ส้อม ตึกรามบ้านช่องและถนนหนทาง
2) วัฒนธรรมที่ไม่ใช่วัตถุ (non-material culture)
วัฒนธรรมที่แสดงออกได้โดยทัศนะ ประเพณี ขนบธรรมเนียม
1.1.1 องค์ประกอบของวัฒนธรรม
มีองค์ประกอบ 4 ประการ
1) องค์วัตถุ (Material)
วัฒนธรรมในด้านวัตถุที่มีรูปร่างสามารถจับต้องได้
2) องค์การหรือสมาคม (Organization )
หมายถึง วัฒนธรรมในส่วนของการจัดระเบียบเป็นองค์การหรือสมาคม มีโครงสร้างซึ่งสามารถมองเห็นได้
3) องค์พิธีหรือพิธีการ (Usage หรือ Ceremony)
วัฒนธรรมในส่วนของพิธีหรือพิธีการต่างๆ
ที่มนุษย์สร้างขึ้นนับตั้งแต่การเริ่มต้นของชีวิต
4) องค์มติหรือมโนทัศน์ (Concepts)
วัฒนธรรมในด้านความคิด ความเชื่อ และอุดมการณ์ต่างๆ
1.1.2 ความสำคัญของวัฒนธรรม
1) วัฒนธรรมเป็นเครื่องกำหนดความเจริญหรือความเสื่อมของสังคม
2) การศึกษาวัฒนธรรมจะทำให้เข้าใจชีวิตความเป็นอยู่ ค่านิยม เเละเจตคติ
3) ทำให้มีความรู้สึกเป็นพวกเดียวกันและให้ความร่วมมือกันได้
4) ทำให้เกิดความสงบเรียบร้อยในสังคม
5) ทำให้มีพฤติกรรมเป็นแบบเดียวกัน
6) ทำให้เข้ากับคนพวกอื่นในสังคมเดียวกันได้
7) ทำให้มนุษย์มีสภาวะที่แตกต่างจากสัตว์
1.2 คุณค่า ความเชื่อ ค่านิยมทางสังคมที่มีผลต่อหลักการในการดำเนินชีวิต
ความเชื่อ หมายถึง การยอมรับคำอธิบายเหตุการณ์และถ่ายทอดสืบต่อกันมาจนตกผลึกเป็นแบบแผนทางวัฒนธรรมของสังคมนั้น โดยอาจมีเหตุผลหรือไม่มี
1.2.1 ประเภทของความเชื่อ
1) ความเชื่อในสิ่งปรากฏอยู่จริง
2) ความเชื่อขั้นพื้นฐานของบุคคล มี 2 ลักษณะ
เกิดจากประสบการณ์ตรง
เกิดจากการแลกเปลี่ยนพบปะสังสรรค์
3) ความเชื่อแบบประเพณี
4) ความเชื่อแบบเป็นทางการ
เช่น ความเชื่อที่มีต่อหลักคำสอนในพระพุทธศาสนาเรื่องการมีสติ
ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความเชื่อ
แบ่งได้ 3 ประเภท
1) ปัจจัยทางด้านจิตวิทยา
2) ปัจจัยทางสังคมและวัฒนธรรม
3) ปัจจัยทางด้านบุคคล
ความเชื่อเกี่ยวกับสาเหตุของการเกิดโรคและวิธีการดูแลสุขภาพ
1) ความเชื่อแบบอำนาจเหนือธรรมชาติและวิธีการดูแลสุขภาพ
เช่น ความเชื่อเกี่ยวกับสาเหตุของการเกิดโรค
2) ความเชื่อแบบพื้นบ้านและวิธีการดูแลสุขภาพ
วิธีการดูแลสุขภาพแบบพื้นบ้าน จะมีการทำพิธีตั้งขันข้าวหรือการตั้งคายซึ่งเป็นการไหว้ครูเพื่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์ทางการรักษา
3) ความเชื่อแบบการแพทย์แผนตะวันตกและวิธีการดูแลสุขภาพ
4) ความเชื่อและการดูแลสุขภาพ
ในช่วงเปลี่ยนผ่านสถานการณ์ชีวิต
4.1) ความเชื่อและการดูแลสุขภาพเกี่ยวกับการเกิดแบบพื้นบ้าน
ระยะตั้งครรภ์
ระยะคลอดบุตร
ระยะหลังคลอด
4.2) ความเชื่อและการดูแลสุขภาพเกี่ยวกับการเกิดแบบแพทย์ตะวันตก
ความเชื่อเรื่องเกี่ยวกับการตั้งครรภ์
การดูแลสุขภาพแบบการแพทย์ตะวันตกมีหลักการดูแลคล้ายคลึงการแบบพื้นบ้าน
5) ความเชื่อและการดูแลสุขภาพเกี่ยวกับความชรา
5.1ความเชื่อเกี่ยวกับความชรา
และการดูแลสุขภาพแบบพื้นบ้าน
5.1.1) ความเชื่อเกี่ยวกับความชรา ปัจจัยชี้บ่งถึงความชรา เช่น ภาวะหมดประจำเดือนในเพศ
5.1.2) การดูแลสุขภาพวัยชราแบบพื้นบ้าน
ได้แก่ การใช้สมุนไพร
5.2) ความเชื่อเกี่ยวกับความชรา
และการดูแลสุขภาพแบบการแพทย์แผนตะวันตก
5.2.1) ความเชื่อเกี่ยวกับความชรา
5.2.2) การดูแลสุขภาพวัยชราแบบการแพทย์แผนตะวันตก
6) ความเชื่อและการดูแลสุขภาพเกี่ยวกับความตาย
6.1) ความเชื่อและการดูแลสุขภาพเกี่ยวกับความตายแบบพื้นบ้าน
มีความเชื่อในเรื่องวิญญาณ กฎแห่งกรรม
การดูแลสุขภาพเกี่ยวกับความตายแบบพื้นบ้าน
1.2.2 ค่านิยมทางสังคม
ถือได้ว่าเป็นวัฒนธรรมที่กำหนดพฤติกรรมของสมาชิกสังคมนั้นๆ โดยตรง ทุกสังคมจึงมีระบบค่านิยมของตนเอง
ค่านิยมทางสังคมคือสิ่งที่เราเชื่อว่าสำคัญหรือมีคุณค่าในชีวิต อันจะนำไปสู่การมีแบบแผนการกระทำหรือพฤติกรรมเกิดขึ้นได้ต้องอาศัยปัจจัยทางสังคมหลายอย่าง เช่น
1) ครอบครัว
โรงเรียน
สถาบันศาสนา บุคคลและหน่วยงานของศาสนาต่างๆ
สังคมวัยรุ่นและกลุ่มเพื่อน
สื่อมวลชน
องค์การของรัฐบาล
1.3 วัฒนธรรมการดูแลสุขภาพและการแสวงหาการรักษาของประชาชนในภูมิภาคต่างๆของโลก
1.3.1 แนวคิดเกี่ยวกับวัฒนธรรมกับการดูแลสุขภาพความคิด
ความเชื่อเกี่ยวกับสุขภาพที่เชื่อมโยงตั้งแต่การดูแลสุขภาพตัวเอง ครอบคลุมการดูแบสุขภาพทั้ง 4 มิติ คือ
ส่งเสริมสุขภาพให้สมบูรณ์แข็งแรง ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ
ป้องกันไม่ให้เกิดการเจ็บป่วยหรือพิการ
ดูแลรักษาสุขภาพเมื่ออยู่ในภาวะเจ็บป่วยเป็นโรค
ฟื้นฟูสุขภาพให้เข้าสู่ภาวะปกติ
1.3.2 ประเภทของวัฒนธรรมกับการดูแลสุขภาพ
แบ่งเป็น 2 ลักษณะ
1) วัฒนธรรมการดูแลสุขภาพในสภาวะปกติ
แบบแผนทางวัฒนธรรมของสังคมที่มีกำหนดขึ้น
เพื่อเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตของคนในสังคม มั 2 ประเภท
วัฒนธรรมเกี่ยวกับการส่งเสริมสุขภาพ
เช่น การกินอาหารประเภทน้ำพริกผักจิ้ม
วัฒนธรรมเกี่ยวกับการป้องกันโรค
การบริโภคอาหารปรุงสุก
2) วัฒนธรรมการดูแลสุขภาพในสภาวะเจ็บป่วย
แบ่งออกเป็น 2 ประเภท
วัฒนธรรมเกี่ยวกับการรักษาโรค
วัฒนธรรมเกี่ยวกับการฟื้นฟูสมรรถภาพ
เช่น การดูแลการพักฟื้นของผู้ป่วยจากคนในครอบครัว
1.3.3 ความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรมกับการดูแลสุขภาพ
ซึ่งเป็นกระบวนการที่ประกอบด้วยแนวคิดหลัก 5 ประการ
โดย ใช้หลัก ASKED คือ
Awareness หมายถึง
กระบวนการรู้คิดของ บุคลากรสุขภาพที่เล็งเห็นถึงความสําคัญของ การให้คุณค่า ความเชื่อ วิถีชีวิต พฤติกรรม
Skill หมายถึง
ความสามารถของบุคลากรสุขภาพในการเก็บ ข้อมูลเกี่ยวกับประวัติและปัญหาของผู้รับบริการ
Knowledge หมายถึง•
การมีองค์ความรู้เกี่ยวกับวัฒนธรรม
Desire หมายถึง
• ความปรารถนาที่จะมีสมรรถนะทางวัฒนธรรม (cultural desire)
Encounter หมายถึง•
ความสามารถในการเผชิญและจัดการกับวัฒนธรรม
ความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรมกับการดูแลสุขภาพ
จัดแบ่งได้ตามประโยชน์และโทษ
1) ขนบธรรมเนียมประเพณีที่ส่งเสริมสุขภาพ
2) ขนบธรรมเนียมประเพณีที่ไม่ได้ให้ประโยชน์
3) ขนบธรรมเนียมประเพณีที่ไม่แน่ว่าให้คุณหรือโทษ
4) ขนบธรรมเนียมประเพณีที่ให้โทษ
แนวทางการดูแลสุขภาพที่เกิดขึ้น
เป็นวัฒนธรรมของการดูแลสุขภาพของประชาชน
1) ระบบการดูแลสุขภาพภาควิชาชีพ (Professional health sector)
2) ระบบการดูแลสุขภาพภาคพื้นบ้าน (Folk sector of care)
3) ระบบการดูแลสุขภาพภาคประชาชน (Popular health sector)
