Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
บทที่ 9 การพยาบาลแบบองค์รวมในทารกแรกเกิดที่มีภาวะเสี่ยงและปัญหาสุขภาพ…
บทที่ 9 การพยาบาลแบบองค์รวมในทารกแรกเกิดที่มีภาวะเสี่ยงและปัญหาสุขภาพ (ต่อ)
ทารกที่มารดาติดสารเสพติด
ผลกระทบต่อทารก
ทารกพิการเเต่กำเนิด (congenital anomaly)
น้ำหนักเเรกคลอดต่ำ(low birth weight)
ทารกติดเชื้อในครรภ์ หรือติดเชื้อตั้งเเต่กำเนิด(congenital infection
ทารกคลอดมีอาการของการขาดยา(neonatal
abstinence syndrome, NAS)
ทารกเสียชีวิตในครรภ์
โอกาสเกิด sudden infant death syndrome (SIDS)
สูง
ทารกเจริญเติบโตช้า
ผลกระทบของเฮโรอีนต่อทารก
ทารกเเรกเกิดจึงมีอาการที่เเสดงถึงการขาดสารเสพติดหรือที่เรียกว่า อาการถอนยา(withdrawal symptom)
ทารกมีภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำ เนื่องจากเฮโรอีนยับยั้งการนำออกซิเจนเข้าสู่เซลล์ร่วมกับหลอดเลือดสายสะดือมีการหดรัดตัว ทำให้คลอดออกมามีภาวะ RDS
ทารกได้รับสารเสพติดต่อกันตลอดระยะของการตั้งครรภ์ เกิดการติดสารเสพติดขึ้น
ทารกคลอดก่อนกำหนด
ทารกในครรภ์ขาดสารอาหารทุกชนิด
ทารกในครรภ์เจริญเติบโตล่าช้า จำนวนการเเบ่งตัวของเซลล์เเละgrowth hormoneลดลง มารดาไม่สนใจการรับประทานอาหารในระยะตั้งครรภ์ ร่วมกับภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำเรื้อรัง
ผลกระทบของสุราต่อทารก
มารดาที่ดื่มสุรา 6 เเก้วต่อวันในไตรมาสเเรกของการตั้งครรภ์หรือ 3 ออนช์ต่อวันตลอดการตั้งครรภ์
Fetal Alcohol Syndrome :FAS
มีลักษณะผิดรูปของใบหน้าชัดเจน ศีรษะเล็ก
เป็นโรคหัวใจแต่กา เนิด
ระดับสติปัญญาตา่ กว่าปกติ
spina bifida
การกลืนมีปัญญา หลังดูดนมจะอาเจียน
แขนขาผิดปกติ อวัยวะสืบพันธุ์ผิดปกติ (พบน้อย)
การเจริญเติบโตของกล้ามเนื้อและระบบประสาททำงานไม่ดี
ริมฝีปากบางคล้ายปากปลา ขากรรไกรเล็กกว่าปกติ
มีการเจริญเติบโตช้าในครรภ์ น้า หนักตัวน้อยความยาวสนั้ กว่าปกติ ภายหลังคลอดน้า หนักขึ้นช้ามากกว่าปกติถึง 30 เท่า และส่วนสูงขึ้นช้ากว่าปกติ
ตาเล็กผิดปกติ หนังตาบนสนั้ ตาปิดไม่สนิทจมูกสนั้ สันจมูกแบน บางรายพบตาเหล่
เส้นลายมือมีเพียงเส้นเดียว ไม่สามารถกา มือแน่นๆ ได้ มีอาการสั่นในช่วง 1 เดือนแรกหลังคลอด
The Fetal alcohol Study Group
ความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลาง
ความผิดปกติของบริเวรใบหน้า
การเจริญเติบโตช้า ก่อนเเละหรือหลังคลอด
ต่้องมีความผิดปกติอย่างน้อย 1 อย่างของเเต่ละกลุ่มใน 3 กลุ่มต่อไปนี้
ผลกระทบของการสูบบุหรี่ต่อทารก
การเจริญเติบโตช้า
คลอดก่อนกำหนด
เนื่อเยื่อขาดออกซิเจนเรื้องรัง
มีสติปัญญาต่ำ
ผลกระทบของ Nicotine
ทารกได้รับออกซิเจนน้อย
ทารกได้รับสารอาหารน้อย
หัวใจทารกเต้นผิดปกติ
uteroplacental blood flowลดลง
หัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตสูง
หลั่ง catecholamine ,kd-7ho
ผลกระทบของเเอมเฟตามีน
เด็กมีปัญหาพฤติกรรมในระยะยาว
ภาวะเลือดออกในสมอง ภาวะสมองตาย
มีความผิดปกติของหัวใจเเต่กำเนิด
น้ำหนักเเรกเกิดน้อย
อุบัติการญ์
เเท้ง รกลอกตัวก่อนกำหนด รกเกาะต่ำ การเสียชีวิตเเละบาดเจ็บในช่วงปริกำเนิด
เเอมเฟตตามีน
พบว่าอาจทำให้ทารกในครรภ์มีความผิดปกติของหัวใจเเละระบบน้ำดีสูงกว่าปกติ
บาบิทูเรท
ทารกจะมีอาการติดยา
การเสพขนาดสูงๆทำให้ทารกในครรภ์เจริญเติบโตช้าเเละหน้าตาผิดปกติ
ถ้าใช้ในระยะใกล้คลอดไปกดการหายใจของทารก
การรักษา NAS
Methadone 1 – 2 mg วันละ 2 ครั้ง
Paregoric 0.1 – 0.5 mg/kg ทุก 4 ชั่วโมง
Phenobarbital 2 – 4 mg/kg ทุก 8 ชั่วโมงเป็นยาที่เเนะนำให้ใช้
diazepam 1 – 2 mg วันละ 2 ครั้ง
อาการถอดยาเสพติดในทารกเเรกเกิด
สารละลายในเลือด
ทารกจะดิ้นมาก
ระบบประสาทถูกกดทารกจะมีอาการหาว จาม Moro reflex ลดลง
อาการอื่นๆ เช่น เหงื่อออก ท้องอืด หัวใจเต้นเร็ว
ขยับปากทำท่าคล้ายจะดูด เเต่ดูดไม่เก่ง
ระบบประสาทถูกกระตุ้น ทารกจะมีอาการสั่นเทิมหรือสั่นทั่วตัว อาจถึงชักในบางราย ขยับตัวไปมา นอนหลับไม่สนิท
ถ่ายเป็นน้ำเเละถ่ายบ่อย
หงุดหงิดร้องกวนตลอดเวลา
เเนวทางการรักษา
การรักษาเเบบประคับประคอง โดยการรักษาตามอาการ
การรักาาเเบบจำเพาะ คือ การบรรเทาอาการขาดยา
ประเมินอาการถอนยาของทารกเเรกเกิด
จัดทารกให็อยู่ในที่สงบเเละห่อตัวทารกไว้หรืออุ้มทารก
ดูเเลทารกให้ได้รับนผสมตามความต้องการของร่างกาย
รายงานอาการของทารกให้มารดาเเละบิดาทราบเป็นระยะ
ติดตามผลการรักาาในระยะยาวร่วมกับสหวิชาชีพ
ภาวะขาดออกชิเจนเเรกคลอด (Birth Asphyxia)
คือ
คือ ภาวะที่ทารกมีระดับออกขิเจนในเลือดต่ำเเละมีการคั่งของคาร์บอนไดออกไซต์เเละกรดในเลือดมารบกวนต่อระบบการไหลเวียนเเละสมองของทารกทำให้ทารกถึงเเก่ชีวิตหรือพิการทางสมองได้
สาเหตุ
ออกชิเจนหรือสารอาหารผ่านรกมายังทารกไม่พอ เช่น มารดา BP ต่ำ
ไม่มีการเเลกเปลี่ยนออกชิเจนทางรก
การไหลเวียนเลือดทางสายสะดือของทารกขัดข้อง เช่น สายสะดือถูกกด
ปอดของทารกขยายไม่เต็มที่ภายหลังคลอด
การไหลเวียนของเลือดไม่เปลี่ยนเป็นเเบบทารกหลังคลอดปกติ
การประเมินสภาพเเละการวินิจฉัย
ซักประวัติ
การลดลงของการไหลเวียนเลือดของมารดาหรือรก ได้เเก่ Tetanic contraction,PIH
การลดลงของออกชิเจนในมารดา ได้เเก่ โรคหัวใจ โรคปอด ภาวะความผิดปกติของการหายใจ ภาวะพร่องออกชิเจนในมารดา
การตั้งครรภ์ที่ทำให้เกิดการลดลงเรื้อรังของการเเลกเปลี่ยนออกชิเจนระหว่างทารกเเละรกได้เเก่ Postterm, IUGR
การพร่องของการเเลกเปลี่ยนเลือดเเละออกชิเจนระหว่างทารกเเละรกทันที เช่น รกลอกตัวก่อนกำหนด สายสะดือย้อย
ประวัติการได้รับยาระงับความเจ็บปวดระหว่างคลอด เช่น pethidine
การตรวจร่างกาย
ประเมิน APGAR score ได้คะเเนนต่ำ ตรวจพบอาการเเละอาการเเสดงของภาวะขาดออกชิเจน
การตรวจทางห้องปฏิบัติการเเละการตรวจพิเศษ
ค่า arterial blood gas จะพบว่าค่า PaCO2 สูงค่าPaO2 ต่ำ,ค่า pH เเละHCO3 ต่ำ
ค่าระดับของน้ำตาลนเลือดต่ำกว่า 30 มิลลิกรัมเปอร์เซน
ค่าระดับ Calcium ในเลือดต่ำกว่า 8 มิลลิกรัมเปอร์เซน
ค่าระดับ potassium ในเลือดสูง
อาการเเละอาการเเสดง
ทารกจะมีลักษณะเขียวเเรกคลอดไม่หายใจตัวนิ่ม อ่อนปวกเปียก reflex ลดลง หัวใจเต้นช้า โดยอาการขึ้นอยู่กับความรุนเเรงของภาวะขาดออกชิเจน
การประเมิน APGAR score
หลังคลอดในระยะต่อมา
No asphyxia
(APGAR score 8-10)
เช็ดตัวทารกให้เเห้ง ห่อผ้าให้ความอบอุ่น
clear airway โดยดูดสิ่งคัดหลั่งในปากเเละจมูก
Mild asphyxia (APGAR score 5-7)
เช็ดตัวให้เเห้ง
clear airway
กระตุ้นการหายใจด้วย ลูบหน้าหรือหลัง
ออกชิเจนที่ผ่านความชื้นเเละอุ้น ผ่าน mask 5 LPM
Moderate asphyxia (APGAR score 3-4)
clear airway
.ใช้ bag เเละ mask .ให้ออกชิเจนร้อยละ 100 เเละความดันที่เพียงพอ
หลังช่วยคลอด 30 วินาที HR ไม่เพิ่มหรือเต้นช้ากว่า 60/min ควรใช้ต่อendotracheal tube เเละนวดหัวใจ
Severe asphyxia (APGAR score 0-2)
clear airway
ช่วยหายใจทันทีทีคลอด โดยการใส่endotracheal tubeเเละช่วยหายใจด้วย bag ใช้ออกชิเจนร้อยละ 100 พร้อมกับนวดหัวใจในอัตราการนวดหัวใจ : การช่วยหายใจ 1:3
หลังช่วย 1 นาที ถ้าไม่มี HR หรือหลังช่วย 2 นาทีHR < 100 /minควรได้รับการใส่ umbilical venous catheter เพื่อให้ยาช่วยฟื้นคืนชีพเเละสารน้ำ
การช่วยหายใจ(Artificial Ventilation)
ทารกที่มีAPGAR score เท่ากับหรือน้อยกว่า 4
เมื่อกระตุ้นการหายใจด้วยtactile stimuli ไม่ช่วยให้เกิดการหายใจเองได้
การหายใจไม่เพียงพอที่จะช่วยให้การเต้นของหัวใจคงอยู่ในอัตราทีมากกว่า 100 ครั้งต่อนาที
วิธีการช่วยหายใจด้วยความดันบวก (PPV)
จัดทำให้ทารกโดยใช้ผ้ารองรับหัวไหล่ให้ยกสูงขึ้นจากพื้นประมาน 1 นิ้ว
ทำให้ศีรษะเเหงนไปทางด้านหลังเล็กน้อย ทำให้ทางเดินหายใจโล่ง
อย่าให้หน้าเเละคอเเหงนมากเกินไป เพระจะทำให้หลอดลมตีบเเละเเคบลง
เลือกขนาดของ mask ให้เหมะสมกับทารกโดย mask ต้องครอบคลุมทั้งหน้า ปากเเละจมูก
การจับ mask ควรกด mask ให้เเนบสนิทกับใบหน้าด้วยนิ้วหัวเเม่มือเเละนิ้วชี้มือซ้าย ขณะเดียวกันนิ้วกลางจับบริเวณปลายคางยกขึ้น นิ้วนางจับที่บริเวณขากรรไกร จะทำให้ทางเดินหายใจโล่ง
การบีบ bag
เริ่มresuscitation จากroom air ก่อนเเละค่อยๆปรับให้ออกชิเจนจนได้Targeted Preductal SpO2
ในขณะบีบ bag ผู้ที่บีบ bag ควรประเมินว่าทรวงอกทั้งสองข้างของทารกขยับเท่ากันหรือไม่ ตรวจสอบว่าขอบของ mask เเนบสนิทกับใบหน้าทารกหรือไม่
ภายหลังทำ PPV 30 วินาทีต้องประเมินทารกโดยใช้เวลา 6 วินาที โดยอาการบ่งชี้มีอาการดีขึ้น
การหัวใจนวด
ข้อบ่งชี้ในการนวดหัวใจ
ทารกที่คลอดออกมาเเล้วหัวใจไม่เต้น โดยที่ไม่ได้คาดหมายมาก่อน
ทารกที่อัตราการเต้นของหัวใจต่ำกว่า 60 ครั้งต่อนาที
ภายหลังจากการเต้นของหัวใจด้วย bag เเละ mask 30 วินาทีเเล้ว HR ไม่เพิ่มขึ้น
ทารกในกลุ่ม Severe asphyxia
วิธีที่ 1
.ใช้นิ้ว 2 นิ้วคือนิ้วชี้กับนิ้วกลางของมือหนึ่งกดลงบนกลางกระดูกอก อีกมือหนึ่งวางสอดใต้ตัวทารกเพื่อให้รองให้เเข็งขึ้น(two fingers technique)
วิธีที่ 2
.ใช้หัวเเม่มือนิ้ว 2 ข้างกดกระดูกอกส่วนนิ้วที่เหลืออีก 4 นิ้วสอดใต้ตัวทารกไว้ทั้ง 2 ข้าง หัวเเม่มือวางให้ชิดกันหรือซ้อนกันก็ได้(two thumb technique)
ท่านี้จะเมื่อยน้อยกว่าวิธีเเรก
American Heart
Association เเนะนำให้ใช้วิธีนี้
ภาวะสดสำลักขี้เทา
คือ
ความผิดปกติเกิดขึ้นขึ้นเนื่องจากการที่ทารกหายใจเอาขี้เทา ซึ่งปนอยู่ในน้ำคล่ำเข้าไปในระบบทางเดินหายใจ โดยการหายใจนี้อาจเกิดขึ้นในมดลูกหรือขณะที่ผ่านทางช่องคลอดก็ได้ มักพบในทารกคลอดเกินกำหนดหรือคลอดครบกำหนดเเต่น้ำหนักตัวน้อย
สาเหตุ
เกิดจากการขาดออกชิเจนของทารกทำให้การหายใจเอาขี้เทาที่ตนเองถ่ายไว้เข้าไป
อาการเเละอาการเเสดง
ขี้เทาจะไปอุดตามหลอดลมเเละถุงลมในปอดของทารก ทำให้ทารกหายใจเร็วกว่าปกติเล็กน้อยเป็นเวลา 2-3 วันหลังคลอด หรือบางรายอาจหายใจเร็วมากกว่า 60 ครั้งต่อนาที
ปลายมือปลายเท้าเเละรอบปากเขียว
หน้าอกโป่ง เวลาหายใจเข้าออกหน้าอกจะบุ๋ม
ฟังปอดพบเสียง rales เเละrhonchi เสียงลมหายใจเข้าเบาลง เสียงหัวใจค่อยลง เนื่องจากมีลมในช่องเยื้อหุ้มปอด(pneumothorax)
ภาพรังสีของปอดพบปอดทึบพบสารน้ำในช่องเยื้อหุ้มปอด
สายสะดือมีสีเหลือง(yellowish staining)
ในรายที่อาการไม่รุนเเรงอาการจะดีขึ้นมาภายใน 24-72 ชั่วโมง
ในรายที่รุนเเรงอาจใช้เวลาถึง 1-2 สัปดห์
ในรายที่สูดสำลักขี้เทาเข้าไปมากอาจเสียชีวิตทันทีหลัคลอดหรือภายใน 24 ชั่วโมง
เเนวทางการรักษา
ดูดขี้เทาเเละน้ำคล่ำออกจากปากเเละจมูกของทารกให้มากที่สุดก่อนทารกหายใจ
หากมีขี้เทาในน้ำคล่ำประกอบกับทารกหายใจช้า ความตีงตัวของกล้ามเนื้อไม่ดี เเละ HR<100 ครั้งต่อนาทีพิจารณาใส่ ETTเพื่อดูดขี้เทาออก
ภายหลังการดูดขี้เทาหลอดลม ควรใส่สายยางดูดขึ้นมาจากกระเพาะอาหารด้วย
ในรายที่มี asphyxia โดยทำการดูดขี้เทาก่อนช่วยด้วยเเรงดันบวก เเละดูดออกให้มากที่สุด
งดน้ำงดอาหารทางปากดูเเลให้ 10%Dextros in water ทางหลอดเลือดดำ
ตรวจ arterial blood gas เพื่อประเมินภาวะความเป็นกรดของเลือด
ให้ยาปฝำิชีวนะเพื่อกำจัดเชื้อที่ปนเข้าไปกับขี้เทา
บทบาทพยาบาล
กระตุ้นให้ร้องเเละดูเเลให้ออกชิเจน
รักษาร่างกายทารกให้อบอุ่น โดยจัดให้นอนใน radiant warmer ที่อุณภูมิ 36.5-37 องศาเซลเซียส
สังเกตอาการผิดปกติโดยเฉพาะการหายใจมากกว่า 60 ครั้งต่อนาที ให้รายงานเเพทย์
ให้ลูกสูบยางเเดงหรือสาย suction ขนาดเล็ก ดูดขี้เทาน้ำคล่ำจนกว่าจะหมด
บอกถึงอาการเเละความก้าวหน้าของการรักษาพยาบาลทารกให้มารดาเเละบิดาทราบ
จัดให้ทารกนอนตะเเคงศรีษะต่ำเล็กน้อยหรือตะเเคงหน้าไปด้านใดด้านหนึ่ง
นางสาวโสรดา เลบ้านเเท่น เลขที่ 114 รหัส 602701115 ชั้นปีที่ 4