Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Cell Biology, นายภูผา ถาวรเรืองฤทธิ์ ม.4/8 18, เซลล์ (Cell) =…

- - - - เป็นโครงสร้างที่พบในสิ่งมีชีวิตทุกชนิด ยกเว้นไวรัส มีความหนาประมาณ 7 - 11 nm
      - ประกอบด้วย
        
        Phospholipid
        
        ส่วนหัว เป็นส่วนของ Phosphate group และ Glycerolมีคุณสมบัติคือ มีขั้ว (ชอบน้ำ : Hydrophilic)
        
        ส่วนหาง เป็นส่วนของ Fatty acid มีคุณสมบัติคือ ไม่มีขั้ว (ไม่ชอบน้ำ : Hydrophobic)
        
        การมีส่วนประกอบของ Phospholipid ที่มีความเหลวทำให้เยื่อหุ้มเซลล์สามารถหลุดออกและเชื่อมต่อกันได้ ทำให้เกิดการสร้าง Vesicle ซึ่งนาไปใช้ประโยชน์ในการลำเลียงสารขนาดใหญ่เข้า – ออกเซลล์ได้ นอกจากนี้ เยื่อหุ้ม Organelle ต่างๆ ยังมีองค์ประกอบของโครงสร้างคล้ายกับเยื่อหุ้มเซลล์อีกด้วย
        
        Phospholipid จะมีการเรียงตัว 2 ชั้น โดยหันส่วนหางเข้าหากัน
        
        Protein
        
        Protein กระจายตัวแทรกอยู่ตามส่วนต่างๆ ของโมเลกุล phospholipid
        
        มีหน้าที่หลากหลาย
        
        Receptor protein ทำหน้าที่รับสารจากภายนอกเซลล์ที่มากระตุ้น แล้วส่งสัญญาณการกระตุ้นไปยังภายในเซลล์
        
        Enzymatic protein ทาหน้าที่เร่งปฏิกิริยาภายในเซลล์
        
        Transport protein ทาหน้าที่ลาเลียงสาร เช่น Protein channel และ Protein carrier
        
        มีไขมันและ Cholesterol แทรกตัวอยู่บ้าง
      - มีสายของ Carbohydrate เกาะอยู่ด้านนอก (Glycocalyx) และมี Cytoskeleton ติดอยู่กับ Protein ที่ผิวด้านใน
      - เยื่อหุ้มเซลล์มีหน้าที่
        
        ห่อหุ้มเซลล์และทำให้เซลล์คงรูปร่าง
        
        มีความต่างศักย์ไฟฟ้าซึ่งจาเป็นต่อการทางานของเซลล์ประสาทและเซลล์กล้ามเนื้อ
        
        ควบคุมการเข้าออกของสารระหว่างภายในเซลล์กับภายนอกเซลล์ (Semi permeable membrane/Selective permeable membrane)
        
        รับสัมผัสสาร เช่น ฮอร์โมน ทำให้เกิดการเร่งหรือลดปฏิกิริยาเคมีภายในเซลล์นั้นๆ
    - - จัดเป็นสารเคลือบเซลล์ (Cell coat) อยู่ชั้นนอกสุดของ Cell membrane
      - พบเฉพาะในสิ่งมีชีวิตจาพวกแบคทีเรีย สาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน เห็ด รา ยีสต์ สาหร่ายทุกชนิด และพืช ไม่พบในสัตว์
      - เป็นส่วนที่ไม่มีชีวิตของเซลล์
      - มีหน้าที่เพิ่มความแข็งแรงให้แก่เซลล์และทำให้เซลล์คงรูปร่าง
      - องค์ประกอบของผนังเซลล์ในพืชคือ Cellulose และมี Lignin, Cutin, Suberin และ Pectin แทรกอยู่ตามชนิด
        ของเซลล์พืชแต่ละชนิด
      - จำแนกออกเป็นส่วนต่างๆ ได้แก่
        
        Middle lamella เป็นผนังเซลล์ที่สร้างเป็นลาดับแรกหลังจากการเกิดแผ่นกั้นเซลล์ (Cell plate) ประกอบด้วย
        Pectin เป็นหลัก
        
        Primary cell wall ผนังเซลล์ปฐมภูมิ อยู่ถัดจากมิดเดิล ลาเมลลาเข้ามาด้านใน มี Cellulose เป็นองค์ประกอบหลัก พบในเซลล์พืชทุกชนิด
        
        Secondary cell wall ผนังเซลล์ทุติยภูมิ พบในเซลล์พืชบางชนิด ประกอยด้วย Cellulose และ Lignin นอกจากนี้เซลล์บางชนิดอาจพบ Suberin ด้วย สารเหล่านี้สะสมอยู่ถัดเข้ามาด้านในของผนังเซลล์ปฐมภูมิ
      - บางบริเวณของผนังเซลล์จะมีสายไซโทพลาสซึม(Cytoplasmic strand) ซึ่งเกิดจาก Endoplasmic reticulum เชื่อมต่อระหว่าง 2 เซลล์ที่อยู่ติดกัน ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงเริ่มต้นการสร้างผนังเซลล์ เรียกสายไซโทพลาสซึมนี้ว่า Plasmodesmata เมื่อสร้างผนังเซลล์เสร็จแล้ว พลาสโมเดสมาตาจะยังคงมีอยู่เพื่อใช้เป็นเส้นทางในการลำเลียงสารระหว่างเซลล์ของพืช
      - องค์ประกอบของผนังเซลล์ในสิ่งมีชีวิตอื่นๆ มีองค์ประกอบที่แตกต่างออกไปดังนี้
        
        ใน Fungi เป็นสารจำพวก Chitin
        
        ในสาหร่ายสีแดงคือ Agar
        
        ในแบคทีเรียและสาหร่ายสีเขียว แกมน้ำเงินคือ Peptidoglycan
        
        ใน Diatom คล้ายพืชแต่มี Silica เป็นองค์ประกอบเพิ่มเติม
    - - พบในเซลล์สัตว์ ทาหน้าที่รับรู้ระหว่างเซลล์ข้างเคียง ไกลโคคาลิกซ์เป็นได้ทั้ง Glycoprotein และ Glycolipid
      - ถ้าสูญเสียการรับรู้จะทาให้เซลล์แบ่งตัวอย่างไม่หยุดยั้งทำให้เกิดเนื้องอกและกลายเป็นมะเร็งในที่สุด
  - - - เซลล์โดยทั่วไป จะมี 1 นิวเคลียส
        เซลล์พารามีเซียม มี 2 นิวเคลียส
      - เซลล์กล้ามเนื้อลาย และเซลล์ของราที่เส้นใยไม่มีผนังกั้นจะมีหลายนิวเคลียส เซลล์เม็ดเลือดแดงของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม และเซลล์ซีฟทิวบ์ของโฟลเอมที่แก่เต็มที่จะไม่มีนิวเคลียส
      - มีลักษณะเป็นก้อนทึบแสงเด่นชัด อยู่บริเวณกลางเซลล์หรือค่อนไปข้างใดข้างหนึ่งของเซลล์ มีความสำคัญ เนื่องจากเป็นที่อยู่ของสารพันธุกรรม(DNA) จึงมีหน้าที่ควบคุมการทางานของเซลล์
      - มีหน้าที่เกี่ยวกับการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม การแสดงออกของยีน การแบ่งเซลล์ และการควบคุมการสังเคราะห์ Protein
      - โครงสร้างของนิวเคลียส แบ่งออกได้เป็นดังนี้
        
        Chromatin
        
        เป็นส่วนของนิวเคลียสท่ีย้อมติดสี มีลักษณะเป็นเส้นใยเล็กๆ พันกันเป็นร่างแห ประกอบไปด้วย DNA และ Histone protein
        
        ในขณะที่เซลล์กาลังแบ่งตัว ส่วนของโครโมตินจะหดสั้นเข้าและมีลักษณะเป็นแท่งเรียกว่า Chromosome แต่ละแท่งของโครโมโซม เรียกว่า Chromatid
        
        มีหน้าที่ควบคุมกิจกรรมต่างๆ ของเซลล์และควบคุมการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิต
        
        Nucleolus
        
        เป็นส่วนของนิวเคลียสที่มีลักษณะเป็นก้อนอนุภาคหนาทึบ และย้อมติดสีเข้มที่สุดของนิวเคลียส ประกอบด้วยสารประเภท DNA, RNA และโปรตีนชนิด Phosphoprotein ไม่พบโปรตีนฮีสโตน
        
        ในเซลล์ที่มีกิจกรรมสูง จะมีนิวคลีโอลัสขนาดใหญ่ ส่วนเซลล์ที่มีกิจกรรมต่ำจะมีนิวคลีโอลัสขนาดเล็ก
        
        มีหน้าที่ในการสังเคราะห์ RNA ชนิดต่างๆ และถูกนำออกทางรูของเยื่อหุ้มนิวเคลียส เพื่อสร้างเป็นไรโบโซมต่อไป
        
        Nuclear membrane
        
        เป็นเยื่อหุ้ม 2 ชั้น (Double unit membrane) มีคุณสมบัติเป็นเยื่อเลือกผ่านเช่นเดียวกับเยื่อหุ้มเซลล์
        
        ส่วน Outer membrane เชื่อมรวมกับ RER
        ส่วน Inner membrane ติดกับของเหลวภายในนิวเคลียส
        
        มีรูเรียกว่า Nuclear pore หรือ Annulus จำนวนมาก ประกอบไปด้วยโปรตีน 8 หน่วยเรียงตัวคล้ายรูปตะกร้าทำหน้าที่เป็นทางผ่านของสารต่าง ๆ ระหว่างไซโทพลาสซึมและนิวเคลียส
    - - หมายถึงส่วนของ Protoplasm ที่อยู่นอกนิวเคลียส
      - แบ่งไซโทพลาสซึมตามลักษณะองค์ประกอบได้ดังนี้
        
        Cytosol หรือ Inclusion
        
        เป็นส่วนที่ไม่มีชีวิต มีลักษณะเป็นสารกึ่งเหลวกึ่งแข็ง มีประมาณ 50–60 % ของปริมาตรเซลล์ทั้งหมด ประกอบด้วยน้ำสารอาหารต่างๆ ไอออนซึ่งอยู่ในรูปของ colloid
        
        Organelle
        
        Non-membrane bounded organelle
        
        Ribosome
        
        มีหน้าที่สังเคราะห์โปรตีน พบทั้งเซลล์ยูคาริโอตและเซลล์โปรคาริโอต นอกจากนี้ยังพบในออร์แกเนลล์สำคัญคือ Mitochondria และ Chloroplast พบทั้งในนิวเคลียสและไซโทพลาสซึม โดยในไซโทพลาสซึมจะเกาะอยู่ที่ร่างแหเอนโดพลาสมิก ประกอบด้วย ribosomal RNA และโปรตีนโดยแยกออกเป็น 2 subunit คือ หน่วยใหญ่และหน่วยเล็ก
        
        ไรโบโซมมีหน่วยวัดคือ Svedberg (s)
        
        ไรโบโซมของเซลล์โปรคาริโอตมีขนาด 70 s
        เซลล์ยูคาริโอตมีไรโบโซมขนาด 80 s
        
        ในการสังเคราะห์โปรตีน บางครั้ง ไรโบโซมจะอยู่รวมกันจานวนมาก อาจเรียกว่า Polysome
        
        Centriole
        
        รูปทรงกระบอก ไม่พบในเซลล์พืช ประกอบด้วย Microtubule เรียงเป็นกลุ่ม 9 กลุ่ม แต่ละกลุ่มมีไมโครทิวบูล 3 อัน ตรงกลาง ไม่มี จึงเขียนสูตรโครงสร้างได้ว่า 9+0
        
        มักพบอยู่ใกล้กับนิวเคลียส เซนทริโอลที่แบ่งตัวเป็น 2 แท่งตั้งฉากกัน จะสังเคราะห์ Microtubule ได้ เรียกเซนทริโอลในระยะนี้ว่า Centrosome
        
        หน้าที่
        
        สร้าง Spindle fiber ควบคุมการเคลื่อนที่ของโครโมโซมขณะเซลล์แบ่งตัว
        
        เป็น Basal body หรือส่วนฐานของซีเลียและแฟลกเจลลัม ทำหน้าที่ควบคุมการเคลื่อนไหว
        
        Cytoskeleton
        
        โครงสร้างค้ำจุนเซลล์หรือโครงกระดูกของเซลล์ เป็นเส้นใยโปรตีนที่เชื่อมเป็นร่างแหเพื่อค้ำจุนรูปร่างของเซลล์และเป็นที่ยึดเกาะของออร์แกเนลล์
        
        ประกอบไปด้วย
        
        Microfilament หรือ Actin filament
        
        3 more items...
        
        Microtubule
        
        3 more items...
        
        Intermediate filament
        
        2 more items...
        
        เป็นส่วนที่มีชีวิตทำหน้าที่คล้ายกับเป็นอวัยวะของเซลล์ มีหลากหลายชนิดแบ่งตามลักษณะของการมีเยื่อหุ้ม
        
        Membrane bounded organelle
        
        Single unit membrane
        
        Endoplasmic reticulum - ร่างแหเอนโดพลาสมิก (ER)
        
        มีลักษณะเป็นถุงแบนพับไปมา ส่วนของท่อติดต่อกับเยื่อหุ้มนิวเคลียส เยื่อหุ้มเซลล์
        
        Rough endoplasmic reticulum (RER) - ร่างแหเอนโดพลาสมิกแบบขรุขระ
        
        2 more items...
        
        Smooth endoplasmic reticulum (SER) - ร่างแหเอนโดพลาสมิกแบบเรียบ
        
        1 more item...
        
        Golgi complex
        
        อาจเรียกได้หลายชื่อ เช่น Golgi body, Golgi apparatus หรือ Dictyosome
        
        รูปร่างคล้ายชามเรียกว่า Cisterna โครงสร้างคล้าย SER แต่ไม่อยู่ติด Nucleus
        
        มีหน้าที่รับสารที่ RER สร้าง แล้วนำมาทำให้เข้มข้น หรือนำมาจัดเรียงโครงสร้างใหม่ให้ active ก่อนลำเลียงออกนอกเซลล์
        
        หน้าที่พิเศษอื่นๆ ได้แก่
        
        3 more items...
        
        Lysosome
        
        มีลักษณะเป็นถุง รูปร่างกลมรี เส้นผ่านศูนย์กลาง 0.15-0.8 μm ภายในมีเอนไซม์หลายชนิดบรรจุอยู่ โดยเฉพาะเอนไซม์กลุ่ม Hydrolase พบในเซลล์สัตว์ และอาจพบในพืชและโพรติสท์บางชนิด เช่น หัวหอม อะมีบา
        
        มีหน้าที่เกี่ยวกับการย่อยสลายองค์ประกอบที่มาจากภายนอกเซลล์ เช่น อาหาร แบคทีเรีย หรือย่อยสลาย Organelle ที่อายุมากหรือเซลล์ไม่ต้องการแล้ว
        
        แบ่งเป็น 3 ประเภท
        
        3 more items...
        
        Peroxisome หรือ Microbody
        
        คล้ายไลโซโซม แต่สามารถแบ่งตัวได้เอง ภายในประกอบด้วย เอนไซม์หลายชนิด พบมากในตับและไต
        
        หน้าที่สำคัญ คือสร้างเอนไซม์ Catalase มาย่อย Hydrogen peroxide (H2O2) ให้กลายเป็นน้ำและออกซิเจน
        
        Vacuole
        
        ในพืชจะมีขนาดใหญ่กว่าเซลล์สัตว์ แบ่งออกเป็น 3 ชนิด คือ
        
        3 more items...
        
        Double unit membrane
        
        Mitochondria
        
        มีรูปร่างหลายหลายตามชนิดของเซลล์ เช่น ในเซลล์ตับมีรูปร่างกลมท่อนสั้นคล้ายไส้กรอกยาว 2-7 ไมครอน มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.2-2ไมครอน ประกอบไปด้วยโปรตีน 60-65% ลิพิด 35-40% มีเยื่อหุ้มสองชั้น พบเป็นจานวนมากในเซลล์ที่ต้องการพลังงานสูง เช่น เซลล์กล้ามเนื้อหัวใจ เซลล์ตับ เซลล์ไต
        
        เยื่อหุ้มชั้นนอกเรียกว่า Outer membrane มีลักษณะเรียบ ส่วนเยื่อหุ้มชั้นในเรียกว่า Inner menbrane มีลักษณะพับเข้าไปเป็นรอยหยักเรียก Cristae ภายในบรรจุของเหลวเรียก Matrix ประกอบไปด้วยสารหลายชนิด โดยเฉพาะ mtDNA (Circular DNA) และ 70s Ribosome
        
        ทำหน้าที่เป็นแหล่งพลังงานของเซลล์ โดยการสลาย Glucose เปลี่ยนเป็น ATP
        
        Plastid
        
        เป็น Organelle ที่มีเยื่อหุ้ม 2 ชั้น พบเฉพาะในพืช มีทั้งหมด 3 ชนิด
        
        3 more items...
      - โดยทั่วไปแบ่งเป็น 2 ชั้น
        
        Ectoplasm เป็นส่วนของไซโตพลาสซึมที่อยู่ด้านนอกติดกับเยื่อหุ้มเซลล์ มีลักษณะบางใส
        
        Endoplasm เป็นไซโทพลาสซึมที่อยู่ด้านในใกล้กับนิวเคลียส มีลักษณะเข้มข้นมากกว่า