Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
การพยาบาลมารดาที่มีปัญหาสุขภาพในระยะหลังคลอด, นายวรเชษฐ ชาติชัย เลขที่ 82…
การพยาบาลมารดาที่มีปัญหาสุขภาพในระยะหลังคลอด
การอักเสบเป็นหนองในอุ่งเชิงกราน (Parametritis)
ปัจจัยส่งเสริม
ภาวะโลหิตจาง ทุพโภชนา พร่องสุขวิทยาส่วนบุคคล
ถุงน้ำแตกนานกว่า 12 hr.หรือน้ำเดินก่อนกำหนดนาน 24 hr.
การคลอดยาวนานหรือติดขัด จำเป็นต้องใช้สูติศาสตร์หัตถการ
การ PV บ่อยครั้ง
มี Hematoma
ตกเลือดมากกว่า 1,000 ml
มีรกค้าง
อาการ
มีไข้ 38.9-39.4 ํC
เบื่ออาหาร อาเจียน อุจจาระเหลว
หนาวสั่น ชีพจรเบาเร็ว
ซีด
กดเจ็บที่หน้าท้อง มดลูกไม่เข้าอู่ น้ำคาวปลาไม่มาก มีกลิ่นเหม็น
อาจพบ Cross of death
การพยาบาล
ให้คำแนะนำในการรักษาสุขวิทยาส่วนบุคคล
ให้การพยาบาลด้วยหลักสะอาดหรือหลักปลอดเชื้อ
จัดให้ผู้ป่วยได้พักผ่อน
ทำแผลระบายหนอง
ให้ยา ABT อย่างถูกต้องตามแผนการรักษา
ดูแลอาการไม่สุขสบายต่างๆ เช่น ลดปวด ลดไข้ ส่งเสริมการขับน้ำคาวปลา ส่งเสริมให้มดลูกเข้าอู่ปกติ
เต้านมอักเสบ (Mastitis)
สาเหตุ
หัวนมแตก ถลอกหรือมีรอยแตก
จากการบีบนวดเต้านมมากๆ เช่นในรายที่นมคัด
เต้านมคัดมาก ท่อนมอุดตัน
จากการดูดนมของทารกที่มีการติดเชื้อในจมูก
อาการ
ไข้สูง 38.5-40 ํC
ชีพจรเร็ว หนาวสั่น ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย
เจ็บปวดบริเวณเต้านม หนักเต้า
เต้านมมีลักษณะ แดง ตึง แข็ง เจ็บ ปวด
อาจมีหนองไหลออกมาได้
ต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้โต และเจ็บ
แนวทางการรักษา
การให้ ABT ที่ต้องอาการจะดีขึ้นอย่างรวดเร็ว
ในรายที่มีการอักเสบ แพทย์อาจผ่าเพื่อระบายหนองและอัดด้วยผ้าก็อซ
บรรเทาอาการปวด
การป้องกัน
รักษาความสะอาดของเต้านม
ล้างมือก่อนและหลังให้นม
ดูแลให้เต้านมว่าง เช่นกระตุ้นให้ทารกดูดบ่อยๆดูดเกลี้ยงเต้าหรือบีบนมออกเก็บไว้ทุก 2-3 hr.
ดื่มน้ำมากๆอย่างน้อง 3 ลิตรต่อวัน
สวมยกทรงที่พอดีกับเต้า
การพยาบาล
ประเมินลักษณะการอักเสบ แผล สิ่งคัดหลั่งต่างๆ
งดให้ทารกดูดนมข้างที่อักเสบ
ดูแลให้ ABT อย่างถูกต้องตามแผนการรักษา
ดูแลให้มารดาได้รับน้ำและอาหารอย่างเพียงพอ
ประคบร้อนที่เต้านม เพื่อช่วยให้การไหลเวียนที่เต้านมดี
หลังจากทารกดูดนมเสร็จให้ประคบเย็นเพื่อลดอาการปวดบวม
แนะนำให้ใส่ยกทรงที่พอดีกับเต้า พยุงเต้านมไว้
การบวมเลือดหรือก้อนเลือดคั่ง (Hematoma)
สาเหตุ
เกิดจากการบาดเจ็บจากการคลอดทั้งคลอดเองและทำสูติศาสตร์หัตถการ
การเย็บซ่อมแซมฝีเย็บที่ไม่ดี
แผลฝีเย็บฉีกขาดไม่ดี
การบีบคลึงมดลูกรุนแรง ทำให้เลือดคั่งใต้เยื่อบุช่องท้อง
อาการ
มีอาการเจ็บปวดบริเวณฝีเย็บหรือทวารหนักมากหลังคลอด
หากมีการบวมเลือดบริเวณอื่นนอกเหนือจากช่องทางคลอด มารดาจะมีอาการปวดบริเวณนั้นๆ ความรุนแรงขึ้นอยู่กับขนาดก้อนเลือด
หากก้อนเลือดมีขนาดใหณ่ อาจเกิดการตกเลือดตามมาได้ โดยการตกเลือดจะไม่สัมพันธ์กันเลือดที่ออกทางช่องคลอด
การพยาบาล
ป้องกันการบวมเลือด โดยวางประเป๋าน้ำแข็งที่ฝีเย็บในชั่วโมงแรกหลังคลอด
ประเมินขนาดของก้อนเลือด
ก้อนเลือดเล็ก ให้ประคบเย็นเพื่อลดอาการบวม
หากก้อนเลือดมีขนาดใหญ่ จำเป็นต้องผ่าตัดเพื่อระบายเลือดและผูกหลอดเลือด ในบางรายอาจใส่ท่อระบาย
ให้การดูแลตามอาการ
ภาะมดลูกไม่เข้าอู่ (Subinvolution)
สาเหตุ
ภาวะที่ทำให้มดลูกหดตัวม่ดี เช่น มีเศษรกค้าง มีก้อนเนื้องอกในมดลูก กระเพาะปัสสาะเต็ม ทารกตัวใหญ่ เป็นต้น
การผ่าคลอด
มารกไม่ดูดนมมารดา
มีการติดเชื้อภายในมดลูก
มดลูกคว่ำหน้าหรือคว่ำหลังมาก
อาการ
น้ำคาวปลาออกมากว่าปกติ มีสีแดงตลอด และกลิ่นเหม็น
มดลูกนุ่มและใหญ่กว่าปกติ ระดับยอดมดลูกไม่ลดลง
กดเจ็บหรือมีอาการปวดมดลูก
มีไข้
Late PPH
การป้องกัน
ตรวจรกว่ารกคลอดครบหรือไม่
ส่งเสริมให้น้ำคาวปลาไหลได้สะดวก เช่น กระตุ้นให้ลุกจากเตียงโดยเร็ว นอนคว่ำ หลีกเลี่ยงกระเพาะปัสสาวะเต็มและท้องผูก
การพยาบาล
หากพบการติดเชื้อร่วมด้วย จำเป็นต้องได้รับ ABT และรับคำแนะนำในการปฏิบัติตัว
ดูและให้ได้รับยากระตุ้นการหดรัดตัวของมดลูก และวัดระดับยอดมดลูกทุกวัน
ในกรณีที่มีรกค้าง จำเปฌนต้องทำการขูดมดลูกเพื่อเอาเศษรกออก
แนะนำให้พักผ่อนอย่างเพียงพอ รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ส่งเสริมให้น้ำคาวปลาไหลดี รักษาสุขวิทยาส่วนบุคคล
ดูและความสุขสบายทั่วไป
ภาวะจิตแปรปรวนหลังคลอด
อารมณ์เศร้าหลังคลอด (Postpartum blue)
อุบัติการณ์
พบได้ร้อยละ 50-60 ของมารดาหลังคลอด
มักเกิดอาการในวันที่ 3-4 หลังคลอด
หายไปเองใน 2-3 สัปดาห์
อาการ
ร้องไห้ง่ายไม่มีเหตุผล
เศร้า เหงา หว้าเหว่ เดี๋ยวทุกข์เดี๋ยวสุข
รู้แต่ว่าอยากร้องไห้ เมื่อร้องแล้วจะสบายใจขึ้น
กลัว เงียบขรึม สีหน้าเป็นทุกข์ อ่อนเพลีย นอนไม่หลับ กระสับกระส่าย ไม่อยากกินข้าว ลืมง่าย ไม่มีสมาธิ
สาเหตุ
จากการคลอด ทำให้มารดาหลังคลอดต้องเปลี่ยนแปลงมากมายทั้งด้านกายและจิตสังคมเกินกว่าที่จะรับได้ในเวลาอันสั้น
จารความเครียดทางกาย เช่น การเปลี่ยนแปลงทางด้านร่างกาย ฮอร์โมน ความเครียดทางจิตใจ และผลกระทบด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม
มารดาหลังคลอดที่มีแนวโน้ม
Perfectionist
สตรีที่มีความวิตกกังวลสูง
สตรีที่มีวุฒิภาวะไม่สมบูรณ์
การพยาบาล
การประคับประคองจิตใจ
ให้คำแนะนำในการปฏิบัติตัว การช่วยเหลือตนเอง การจัดการความเครียด
ให้ครอบครัวเข้ามามีส่วนช่วยเหลือ
ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด (Postpartum depression)
อาการ
ท้อแท้ สิ้นหวัง มองโลกในแง่ร้าย ไม่สบอารมณ์ไปทั้งหมด
หมดแรง พูดช้า คิดช้า ขาดความคิดสร้างสรรค์
รู้สึกว่าตนไม่มีคุณค่า แยกตนเอง
หดหู่ หม่นหมอง ไม่มีความสุข
มีอาการจุกแน่นหน้าอก และคอ
ย้ำคิด กังลว กลัวถูกทำร้าย คุมอารมณ์ไม่ได้
อาการจะเริ่มเมื่อวันที่ 3-4 หลังคลอด สูงสุดวันที่ 10 อาการจะคงอยู่ 3-4 สัปดาห์
แบ่งได้ 3 ระดับ
ระยะที่ 1 - เกิดวันที่ 3-10 หลังคลอด ซึมเศร้า ฝันร้าย เสียใจ เกิดจากการตื่นเต้นในการคลอด
ระยะที่ 2 - เกิดในช่วง 1-3 เดือนหลังคลอด มีอาการอ่อนเพลีย อดนอน หงุดหงิดง่าย เกิดจากการที่ทารกเข้าเป็นหนึ่งในสมาชิกในครอบครัวพยายามตอบสนองความต้องการของทารก มารดาต้องปรับตัวต่อการเป็นมารด่
ระยะที่ 3 - อาจเกิดได้ในระยะเวลา 1 ปีหลังคลอด จากการพยายามอย่างที่สุดในการปรับตัว
สาเหตุ
ความเครียดทางกาย เช่น การเปลี่ยนแปลงของสรีรวิทยาและฮอร์โมน
ความเครียดทางจิตใจ
ความตึงเครียดทางสังคมและสิ่งแวดล้อม
แนมโน้ม
เคยมีภาวะซึมเศร้าในระยะตั้งครรภ์
มีประสบการณ์สูญเสียในช่วงเวลา 2 ปี ก่อนคลอด
การพยาบาล
ดูแลให้ได้รับการพักผ่อนอย่างเพียงพอ
ดูแลความสุขสบายทางกายต่างๆ
ให้ความสนใจ สร้างสัมพันธภาพที่ดี พูดคุย เอาใจใส่ ให้กำลังใจ แสดงความเห็นอกเห็นใจ
ให้คำแนะนำในการปฏิบัติตัว และการเลี้ยงบุตร
ให้การช่วยเหลือมารดาในการดูแลทารก
ในรายที่มีอาการคุนแรง พยาบาลความเพิ่มการสังเกต และคอยดูแลอย่างใกล้ชิด
โรคจิตหลังคลอด (Postpartum psychosis)
สาเหตุ
คล้ายกับภาวะซึมเศร้าหลังคลอด แต่มารดาจะมีแนวโน้มจะป่วยทางจิตอยู่แล้ว หรือมีประวัติญาติป่วยเป็นโรคจิต
อาการ
มักมีอาการรุนแรง นอนไม่หลับ กระสับกระส่ายหงุดหงิดง่าย อารมณ์ไม่แน่นอน วิตกกังวลอย่างมาก
สับสน จำเวลา สถานที่ บุคคลไม่ได้ วุ่นวาย พูดเพ้อเจ้อ หลงผิด หูแว่ว ประสาทหลอน
ตำหนิตนเอง พยายามฆ่าตัวตาย
การรักษา
รักษาทางกาย เช่น การใช้ยา การช็อคไฟฟ้า
การใช้จิตบำบัด
รักษาโดยการแก้ไขสิ่งแวดล้อม
การพยาบาล
ส่งเสริมความสามารถในการดำรงบทบาทการเป็นมารดา
ให้มารดาได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม
ดูแลสุขภาพอนามัย ความสะอาด และกระตุ้นให้ปฏิบัติกิจวัตรประวันด้วยตัวเอง
วางแผนการพยาบาลให้เหมาะสมไม่มากเกินไปจนผู้ป่วยเกิดความกลัวตกใจ
สร้างสัมพันธภาพที่ดีกับผู้ป่วยและครอบครัว
สังเกตอาการอย่างใกล้ชิด ให้ความสนใจทุกกิจกรรมและคำพูด
ดูแลจัดอาหารให้เหมาะสม สนับสนุนให้สามีอยู่เป็นเพื่อน
ดูแลให้ได้รับยาอย่างถูกต้องและครบถ้วน
อธิบายให้สามีเข้าใจในกรรมวิธีการรักษา
ให้เวลามารดา สามี และญาติ ในการพูดคุยสอบถามปัญหาและความต้องการ
ให้โอกาสมารดาได้พูดคุย
ชักนำเข้ากลุ่มจิตบำบัด
ให้ความใกล้ชิน เป็นกันเอง เป็นที่พึ่ง
แนะนำการคุมกำเนิด
ส่งต่อผู้ป่วยให้หน่อยบริการอนามัยชุมชนดูแลต่อไปและแนะนำการตรวจสุขภาพตามนัด
นายวรเชษฐ ชาติชัย เลขที่ 82 รหัส 603101083