Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

บทที่ 9 อาหารที่เหมาะกับผู้ที่มีปัญหาสุขภาพ - Coggle Diagram

- - - - การนับปริมาณสารอาหารคาร์ โบไฮเดรทในอาหารที่กินเข้าไปทใหม้ีำผลต่อระดับน้ำตาลในกระแสเลือด กลุ่มอาหารที่ให้สารคาร์ โบไฮเดรทได้แก่ กลุ่มข้าว-แป้ง 1 คาร์บ ให้พลังงาน 80 กิโลแคลอรี่ คาร์โบไฮเดตร 18 กรัม โปรตีน 2 กรัม
    - - กินโปรตีน 0.8 กรัม/น้ำหนักตัว (กิโลกรัม) เพื่อรักษามวลกล้ามเนื้อ
      - กินเนื้อสัตว์ที่มีไขมันต่ำ และมีแคลเซียม เหล็ก สังกะสี เช่น ปลา
      - หลีกเลี่ยงเนื้อสัตว์ที่ไขมันสูง เช่น หมูสามชั้น กุนเชียง หนังหมู หมยอู ไส้กรอก และการปรุงโดยใช้น้ำมันมาก
    - - เลือกคาร์โบไฮเดรตชนิดดีกิน
        
        มีใยอาหาร และมีค่าดัชนีน้ำตาลต่ำ<55 ส่ง ส่งผลต่อการดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดช้าได้แก่ ข้าวกล้อง ข้าวซ้อมมือ ข้าวโพดขนมปังโฮลวที โฮลเกรน สปาเก็ตตี้วุ้นเส้น มักกะโรนี ถั่ว
      - เลือกกินชนิดไขมันที่ช่วยลดคอเรสเตอรอลที่ไม่ดี(LDL)
        
        โดยไม่ลดคอเรสเตอรอล(HDL) ได้แก่ น้ำรำข้าว วันหนึ่งกินไม่เกิน 6 ช้อนชา และหลากหลายชนิด
      - กินอาหารที่มีแอนตี้ออกซิเดนซ์
        
        ผักผลไม้5 สี ผักมื้อละ 2 ทัพพี ผลไม้มื้อละ 1 ส่วน
      - กินอาหารที่มีจุลินทรีย์สุขภาพ
        
        โยเกิร์ตสูตรไขมันต่ำ น้ำตาลน้อย
    - - ลดและงดคาร์โบไฮเดรตชนิดไม่ดี
        
        มีสารอาหารต่ำ มีค่าดัชนีน้ำตาลสูง และทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงอย่างรวดเร็ว เช่น นํ้ตาล เครื่องดื่มรสหวาน
      - ลดและงดไขมันที่ได้จากผลิตภัณฑ์สัตว์และไขมันทรานซ์
        
        หมูสามชั้น หนังหมู/ไก่ เป็นอาหารที่มีไขมันทรานส์เพราะจะเพิ่ม LDL และลด HDL เช่น มาร์การีน เนยขาว ลดอาหารทอด
      - 3.ลดอาหารหมักดองและอาหารเค็มจัด
    - - ระดับการใช้แรงงานของแต่ละบุคคลไม่เท่ากันขึ้นอยู่กับแต่ละกิจกรรมการออกแรง/ออกกำลังกาย
- - - - ระยะแรกของการเป็นตบัแข็งที่ยงัไม่มีผลทางสมอง สามารถไดร้ับ ปริมาณโปรตีนหรือเนื้อสัตวไ์ม่แตกต่างจากคนทั่วไปประมาณวนัละ 6-12 ช้อนโต๊ะ ไดแ้ก่ นม ไข่ทั้งฟอง เนื้อสัตวไ์ม่ติดมนั เช่น เนื้อปลา เนื้อไก่ เนื้อหมู
      - แต่ถ้าเป็นตับ แข็งที่มีอาการทางสมองร่วมด้วย จะลดให้มาเหลือประมาณวันละ 2-3 ช้อนโต๊ะ หรือ งดโปรตีนไประยะหนึ่ง เลือกรับประทานอาหารจาํพวกคาร์โบไฮเดรตที่มีโปรตีนต่ํา เช่น วนุ้เส้น แป้งซาหริ่ม
      - วติามิน B1, B2, B6 และ B12 รับประทานอาหารปรุงสุกโดยเฉพาะอาหารทะเล ลดไขมนั
    - - ช่วงแรกของการเกิดโรคควรได้รับ โปรตีนเพิ่มขึ้นเป็น 1.5 กรัมต่อนํ้าหนักตัว 1 กิโลกรัม จากเนื ้อปลา ไข่ไก่ บริโภคไขมันแต่น้อย เพื่อป้องกันภาวะแน่นท้อง ท้องอืด
      - ไม่ควรบริโภคธัญพืช ผักใบเขียวในปริมาณ มากเกินไปเพราะจะเกิดอาการแน่นทอ้งมากขึ ้น
    - - พลังงาน
        
        พลังงานสูงกว่าปกติเพราะผู้ป่วยส่วนใหญ่น้ำหนักจะลด ควรได้พลังงานวันละประมาณ 2500 – 3500 แคลอรี
      - โปรตีน
        
        ผู้ป่วยควรได้รับโปรตีนวันละ 75 – 100 กรัมและควรเป็นโปรตีนที่ได้จากสัตว์เป็นส่วนใหญ่ ถ้าการทำงานของตับลดลง จำเป็นต้องลดโปรตีนเพราะสารแอมโมเนียและของ เสียที่เกิดจากการใช้โปรตีนอาจ ขัดขวางการทํางานของระบบประสาท ทําให้ ผูป้่วยรู้สึกตวันอ้ยลง
      - คาร์โบไฮเดรต
        
        ผู็ป่วยควรได้รับวันละ 300 – 400 กรัม ในระยะแรกควรให้น้ำตาลเป็นหลัก อาจให้ในรูปของขนมหวาน นํ้าผึ้ง เครื่องดื่ม เช่น น้ำหวาน
      - ไขมัน
        
        จํากัดมากหรือน้อย ขึ้นอยู่กับระยะเวลาและความรุนแรงของโรคส่วนใหญ่ก็ จะรับประทานได้ปกติ คือ ประมาณร้อยละ 25 - 30 ของ พลังงานที่ควรได้ทั้งวัน
        
        ยกเว้นถ้าผู้ป่วย คลื่นไส้ ชนิด ของไขมันควรได้จากเนื้อสัตว์ ไข่ ไม่ควรได้จากอาหาร พวกทอด หรือแกงกะทิข้น ๆ
- - - - อาหารที่รับประทาน เช่น เครื่องในสัตว์และเนื้อสัตว์ต่างๆ และผกับางชนิด
      - การสลายตัวของเซลล์ในร่างกาย
    - - ควบคุม หรือจํากัดอาหาร ประเภทที่มีกรดยูริกสูง ได้แก่ พวกเครื่องในสัตว์เนื้อสัตว์
      - งดดื่มเหล้า ไวน์เบียร์ หรือ เครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์
      - ควรดื่มนํ้ามากๆจะชว่ยขบักรด ยูริกออกทางปัสสาวะ เพื่อป้องกันการเกิดนิ่ว
      - ในรายที่อ้วนและมีน้ำหนักมาก ต้องลดน้ำหนักตวัลง
      - หลีกเลี่ยงการใช้ยาแอสไพริน และยาขับปัสสาวะ เพราะจะทํา ให้ไตขบักรดยูริกไดน้้อยลง
      - ออกกําลังกาย เช่นว่ายนํ้า ขี่ จักรยาน วิ่งเบาๆอย่างสม่ําเสมอ
      - ปรึกษาแพทย์ และมาพบแพทย์ตามนัดสม่ำเสมอเพื่อช่วยควบคุมระดับกรดยูริกในเลือดใหอ้ยูใ่น เกณฑป์กติ
    - - อาหารที่มีปริมาณ พิวรีนมาก
        
        ได้แก่ ตับ อ่อน หวัใจ ตับกึ๋นของไก่ เนื้อไก่ เป็ด ห่าน มันสมองวัว ไข่ปลา ปลาอินทรีย์ ปลาดุก ปลาไส้ตัน
      - อาหารที่มีปริมาณ พิวรีนปานกลาง
        
        เนื้อหมูวัว ปลากะพง ปลาหมึก ปู ถั่วลิสง ใบขี้เหล็ก สะตอ ผักโขม ดอกกระหล่ํา หน่อไม้
      - อาหารที่มีปริมาณ พิวรีนน้อย
        
        ข้าวโอ๊ด ข้าวฟ่าง ลูกเดือยข้าวโพด ผักและผลไม้ นํ้ำตาลและขนม หวาน ไขมันจากพืชและสัตว์ ข้าวและขนมปัง เนยเหลว
- - - - ควรเป็นโปรตีนที่มีคุณภาพสูง เช่น เนื้อสัตว์ นม ไข่ สําหรับผู้ป่วยไตวายเรื้อรังไม่ควรให้นมมาก เพราะผู้ป่วยมี ฟอสเฟตในเลือดสูงและแคลเซียมต่ำ ต่อมพาราธัยรอยจะทํางานมากขึ้น ทำให้การสลายแคลเซียมจากกระดูกออกมาทำใหก้ระดูกผุกกร่อน
      - สำหรับผูู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรัง ถ้ามีระดับฟอสเฟตในเลือดสูงควรหลีกเลี่ยงอาหารที่มี ฟอสเฟตมาก เช่น ไข่แดง ถั่ว เมล็ดแหง้ต่างๆ
    - - ที่ได้รับการรักษาด้วย การล้างท้องแบบ CAPD ควรได้ัรบโปรตีนวันละ 1.2 – 1.5 กรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม เพื่อทดแทน โปรตีนที่เสียไปในการล้างช่องท้อง
      - ผู้ที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไต เทียม (Hemodialysis) ควรได้รับโปรตีนวันละ 1-1.2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม เพื่อ ทดแทน โปรตีนทีเสียไปในการล้างช่องท้อง
      - ผู้ที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไต เทียม ควรไดร้ับโปรตีนวันละ 1- 1.2 กรัมต่อวนัหนกัตวั 1 กิโลกรัม เพอื่ชดเชย กรดอะมิโนที่ เสียไป
    - - อาหารจำกัดโซเดียมอย่างเบาที่สุด มีปริมาณโซเดียม 2500 มิลลิกรัม ได้แก่ อาหารธรรมดาที่ ปรุงรสเค็มอ่อนๆ และไม่มีการเติมเกลือ
      - อาหารจำกัดโซเดียมเพียงเล็กน้อย มีปริมาณโซเดียม 1500 – 2000 มิลลิกรัม
        ปานกลาง มีปริมาณโซเดียม 1000 - 1200 มิลลิกรัม อย่างมาก มีปริมาณโซเดียม 500 – 600 มิลลิกรัม อย่างเข้มงวด มีปริมาณโซเดียม 250 มิลลิกรัม
    - - ใช้เครื่องปรุงรสเค็มในการปรุงอาหาร เช่น เกลือ น้ำปลา ซอส ใช้อาหารที่มีรสเค็มในการประกอบอาหารเช่า เต้าเจี้ยว
      - กินเนื้อสัตว์ที่ปรุงเค็มให้มากขึ้น เช่น เนื้อเค็ม ไข่เค็ม ปลาเค็ม กินอาหารที่มีโซเดียมมากตามธรรมชาติเพิ่มขึ้น เช่น ไข่ ผักต่างๆ
    - - ใช้ในผู้ป่วยที่ไตขับถ่ายของเสียได้น้อย มักมีการคั่งของโปตัสเซียมทําให้ มีโปตัสเซียมสูง จึงจำเป็นต้องจำกัดอาหารที่มีโปตัสเซียมมาก ตามปกติโปตัสเซียม จะมีในอาหารทุกชนิด แต่มีมากในสัตว์ ไข่ นํ้านม ผักผลไม้
    - - ใช้ในผู้ป่วยที่ไตขับถ่ายของเสียได้น้อย และมีฟอสเฟตในเลือดสูง ฟอสเฟตจะมีมากในไข่แดง นม ถั่วเม็ดแห้ง ผลไม้แห้ง
    - - ในผู้ป่วยที่ใช้ยาขับปัสสาวะบางชนิดซึ่งมีฤทธิ์ขับโปตัสเซียม ด้วย ทําให้ร่างกายสูญเสียโปตัสเซียมไป จึงต้องได้รับอาหารที่มีโปตัสเซียมมา ชดเชย ผู้ป่วยควรเลือกกินเนื้อสัตว์ผัก ผลไมีที่มีโปตัสเซียมมากโดยเฉพาะ นํ้าส้ม และผลไม้แห้ง อาหารเพิ่มโปตัสเซียม
- - - - 1.1 ผลิตภัณฑ์จําพวกนม เชน่ นมครบสว่น หรือนมชนิดที่ยงัมีไขมันอยูค่รบ เนยแข็ง เนย ไอศกรีม
      - 1.2 เนื้อสัตว์ที่มีไขมันสูง เชน่ เนื้อวัว เนื้อหมู ปนมัน เบคอน กุนเชียงและไส้กรอก
      - 1.3 ผลิตภัณฑ์จากมะพร้าว นํ้ามันปาล์ม นํ้ามันมะพร้าว
    - - พบได้ในอาหารที่มีการใช้น้้ำมันที่มีการเติม ไฮโดรเจนลงในน้ำมันทีทีกรดไขมันไม่อิ่มตัวสูง ทำให้น้ำมันที่ อยู่ในสภาพของเหลวเปลี่ยนเป็นไขมันที่แข็งขึ้น หรือเป็นของ กึ่งเหลว เช่น เนยเทียม หรือเนยขาว ได้แก่ ขนมอบต่างๆ เบเกอรี่ คุกกี้ แครกเกอร์ ขนม
    - - 3.1 ไข่แดง เนื้อสัตว์ไขมันสูงและผลิตภัณฑ์ นมที่มีไขมันสูง
      - 3.2 เครื่องในสัตวเช่น ตับ สัตว์ปีก เช่น ไก่ เป็ด สัตว์น้ำ เช่น ปลา ปู กุ้ง
- - - - ผู้ป่วยควรทานอาหารกลุ่มนี้ในทุกมื้ออาหาร โดย ทานวันละ 4-6 ส่วน (1 ส่วน ประมาณเท่ากับขัาวหนึ่งถ้วย หรือขนมปัง 1 แผ่นหรือ ธัญพืช เช่น ซีเรียล 1 ชาม)
    - - ควรรับประทานทุกวัน วันละ 5 ส่วน (1 ส่วน ประมาณเท่ากับผลไม้1 ผล หรือผักสดชามใหญ่ หรือผลไม้แห้ง 1 ถ้วย หรือ นํ้าผลไม้คั้นสด 1 แก้ว)
    - - ให้ทั้งโปรตีน เกลือแร่ และวติามิน ทานวันละ 2-3 ส่วนทุกวัน (1 ส่วน ประมาณเท่ากับไข่ 2 ฟองเล็ก หรือเนื้อหมู ไก่ 100 กรัม หรือ เนื้อปลา 150 กรัม)
    - - นมสด โยเกิร์ต เนยแข็ง ซึ่งเป็นแหล่งของวิตามิน เกลือแร่ และ แคลเซียม ควรทานวนัละ 3 ส่วน (1 ส่วน ประมาณเท่ากับนม 1 แก้ว หรือโยเกิร์ต 1 ถ้วย หรือเนยแข็ง 1 แผ่น)
    - - หากทานอาหารพวกไขมันมากเกินไป อาจส่งผล ให้เกิดภาวะโรคอว้น และโรคหัวใจและหลอดเลือดได้น้ำมันจากปลาซึ่งมีกรดไขมัน omega-3 สามารถช่วยลดระดับไขมันที่เป็นอันตรายต่อร่างกายเช่น triglycerides และ LDL cholesterol และเพิ่มHDL cholesterol ซึ่งมีประโยชน์ต่อร่างกายได้
- - - - การกินอาหารประเภทโปรตีนจะช่วยให้ ผลการรักษาโรคมะเร็งได้ผลดีมาก ขึ้น ไม่ได้ไปเร่งมะเร็งแต่อย่างใด ถ้ากินอาหารที่มีโปรตีนน้อยเกินไป มีนํ้าหนักลดผอมแห้ง
      - กินอาหารที่มีโปรตีนสูง ในวันหนึ่งควรกินโปรตีนประมาณ 50-80 กรัม โดยปริมาณขึ้นกับน้ำหนักตัวว่ามากหรือน้อย ตัวอย่าง เช่น น้ำหนัก 50 กิโลกรัม ควรกินโปรตีนเท่ากับ 50x1.2ประมาณ 60 กรัมต่อวัน โปรตีน 1 ส่วนจะมีโปรตีน 7 กรัม
    - - ดื่มน้ำให้เพียงพอ (ประมาณ 6-8 แก้ว) เพราะน้ำช่วยให้อุจจาระนิ่มและขับถ่ายง่ายขึ้น
      - กินธัญพืชที่ขัดสีน้อย เช่น ข้าวกล้อง ขนมปังมัลติเกรน และโฮลเกรน
      - ผูป้่วยที่มีปัญหาเรื่องการเคี้ยวอาหารหรืออ่อนเพลีย อาจนำผลไม้ที่ไม่หวานจัด เช่น มะละกอ ฝรั่ง แอบเปิ้ล มาหั่นเป็นชิ้นคำเล็กๆ หรือปั่น แบบไม่แยกกากและไม่เติมนํ้าตาล ดื่มวันละ 1 แกว้
- - - - ผู้ป่วยควรไดร้ับโปรตีนอย่างน้อยวนัละ 1.5 กรัมต่อนํ้าหนัก 1 กิโลกรัม ถ้าผูป้่วยไม่สามารถกินอาหารได้เพียงพอ ก็อาจต้องให้ อาหารทางหลอดเลือดดํา โปรตีนที่ให้ทางหลอดเลือดดํา นั้นต้องอยู่ในสภาพของ กรดอะมิโน โดยให้ทั้งกรดอะมิโนจำเป็น และกรดอะมิโนไม่จำเป็น
    - - ร่างกายมีการสลายไกลโคเจน ไขมันและ โปรตีนเพิ่มขึ้น ผู้ป่วยจึงจำเป็นต้องได้รับอาหารที่ให้พลังงานให้เพียงพอ สําหรับใช้ เป็นพลังงานในการเสริมสร้างร่างกายและเพื่อป้องกันการนําโปรตีนไปใช้เป็น พลังงาน
    - - นอกจากจะมีการสูญเสียโปรตีนใน เนื้อเยื่อแล้ว ยังมีการสูญเสียโซเดียม โปแตสเซียม ฟอสฟอรัส ซึ่งจะมีผลต่อความ สมดุลของกรด ด่างในร่างกายดว้ยผู้ป่วยจึงควรได้รับเกลือแร่ให้เพียงพอ
    - - เพื่อรักษาสมดุล ของน้ำในร่างกาย เพราะน้ำเป็นส่วนประกอบหลักของเลือด ซ่ึงเป็นตัวช่วยสําคัญ ที่สุดในการลําเลียงออกซิเจนและสารอาหารต่างๆ ไปซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ ภายในร่างกาย
- - - - ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับพลังงานให้เพียงพอประมาณ 50 – 70 แคลอรี่ต่อนํ้าหนักตัว 1 กิโลกรัม ทั้งนี้เพื่อชดเชยพลังงานที่สูญเสียไป
    - - ผู้ป่วยมีการสูญเสียโปรตีนไปมาก จึงจําเป็นต้องได้รับ โปรตีนให้เพียงพอมิฉะนั้นอาจขาดโปรตีนและแคลอรีได้ผู้ป่วยควรได้โปรตีนวันละ 2-3 กรัม ต่อนํ้าหนักตัว 1 กิโลกรัมและควรเป็นโปรตีนที่ไดจ้าก เนื้อสัตว์ ไข่ นม
    - - ผู้ป่วยถูกความร้อนลวกและสูญเสียวิตามิน เกลือแร่มาก ระยะนี้จำเป็นต้องได้อาหารที่มีวิตามินและเกลือแร่ให้พอ
    - - ในระยะ 2-3 วันแรกผู้ป่วยจะสูญเสียน้ำไปมาก ทําให้ปริมาณเลือด ลดลง มีผลให้เลือดไปเลี้ยงอวัยวะต่างๆ ได้น้อย ทําให้เนื้อเยื่อได้รับอาหารและ ออกซิเจนไม่พอ
- - - - มีการขาดโปรตีนอย่างมาก เด็กมีอาการบวมเห็นได้ชัดที่ขา ๒ ข้าง เส้นผมมีลกัษณะบางเปราะ และร่วงหลุด ง่าย ตับโต มีอาการซึม และดูเศร้า ไม่สนใจต่อสิ่งแวดล้อม ผิวหนังบางและลอกหลุด
    - - ขาดทั้งกําลังงาน และ โปรตีน เด็กมีแขนขาลีบเล็ก เพราะทั้งไขมัน และกล้ามเนื้อ ถูกเผาผลาญมาใช้เป็น กำลังงาน เพื่อการอยู่รอด ลักษณะที่พบเห็น เป็นแบบหนังหุ้มกระดูก ผิวหนังเหี่ยว ย่นเหมือนหนังคนแก่ ไม่มีอาการบวม และตับไม่โต
  - - - แหล่งอาหารพบได้ในเนื้อสัตว์ ไข่ นม ถั่ว ผักใบเขียว ผักผลไม้สีส้อ สีเหลือง
    - - พบน้อยมากในพืชผัก พบมากในน้ำมันตับปลา ไขมัน นม เนย ตับสัตว์
    - - พบได้ใน ถั่วเปลือกเเข็ง น้ำมันพืช เมล็ดทานตะวัน ผักโขม
    - - พบได้ผักใบเขียว กล้วย ปลา ตับ
    - - เนื้อหมู ปลา ไก่ ตับ ถั่วเมล็ด เมล็ดขาว
    - - พบได้ใน ยีส์ ตับ ไต เนื้อสัตว์ ผักใบเขียว ส้ม สตอเบอร์รี่