Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ลิปิด(Lipid) - Coggle Diagram
ลิปิด(Lipid)
กรดไขมัน
ได้จากการนำไตรกลีเซอไรด์มาไฮโดรไลซ์
แบ่งได้ 2 ประเภท
กรดไขมันอิ่มตัว
แข็งตัวง่าย จุดหลอมเหลวสูง ไม่เหม็นหืน
ไขมันจากสัตว์(fat)
มีจำนวน C เป็นเลขคู่
กรดไขมันไม่อิ่มตัว
แบ่งได้ 2 กลุ่ม
Monounsaturated fatty acid (monoenoic acid)
Polyunsaturated fatty acid (polyenoic acid)
ที่พบมากที่สุด ได้แก่ กรดโอเลอิก กรดไลโนเลอิก
ต่อกันด้วยพันธะเดี่ยวมีพันธะคู่อย่างน้อย 1 พันธะ ตำแหน่ง C ส่วนใหญ่อยู่ที่ C9-C10
แข็งตัวยาก จุดหลอมเหลวต่ำ เหม็นหืนง่าย
แบบCis พันธะคู่ H จะอยู่ฝั่งเดียวกัน แบบ Trans พันธะคู่ H จะอยู่ตรงข้ามกัน
แบ่งตามความจำเป็นได้ 2 ประเภท
กรดไขมันจำเป็น คือร่างกายสร้างไม่ได้แต่มีความจำเป็น คือ กรดลิโนเลอิก กรดลิโนเลนิก
ไม่ใช่กรดไขมันจำเป็น คือร่างกายสร้างขึ้นเองได้ เช่น กรดสเตียริก กรดโอเลลิก กรดปาลมิติก
สมบัติทางกายภาพ
Melting point กรดไขมันอิ่มตัว เป็นของเเข็ง ถ้าไม่อิ่มตัวแบบ cis ยิ่งพันธะคู่มากจุดหลอมเหลวยิ่งต่ำ
Solubility ละลายน้ำได้น้อย ทำปฏิกิริยากับเบส ได้เกลือของกรดไขมัน
ปฏิกิริยาไฮโดรจีเนชัน
ทนต่อการเกิดออกซิเดชัน เหม็นหืนช้าลง
ค่าไอโอดีนลดลง ทำให้เกิดไขมันทรานส์
จุดหลอมเหลวสูงขึ้น เปลี่ยนจากของเหลวเป็นของแข็ง
ใช้ในการผลิตเนยขาว มาร์การีน หรือเนยเทียม
เป็นการเติมHในกรดไขมันไม่อิ่มตัว
แบ่งตามโครงสร้าง 4 กลุ่ม
ลิปิดเชิงซ้อน ได้แก่ ฟอสโฟลิปิด ไกลโคลิปิด และลิโพโปรตีน
ลิปิดอนุพันธ์ ผลิตภัณฑ์จากการย่อยสลายลิปิด
ลิปิดเชิงเดี่ยว ประกอบด้วยกรดไขมันและแอลกอฮอล์
น้ำมัน(oil) ของเหลว
ไขมัน(fat) ของแข็ง
ไข(wax) พบตามผิวหนังใบไม้และผลไม้บางชนิด
ลิปิดเบ็ดเตล็ด เช่น เสตียรอยด์ เทอร์พีน
ไตรเอซิลกลีเซอรอล คือน้ำมันและไขมัน เป็นเอสเทอร์ ของกรดไขมันกับกลีเซอรอล
โครงสร้างไขมันและน้ำมัน
น้ำมันพืชจะมีพันธะคู่มากกว่าไขมันสัตว์ มีคอนฟิกูเรชันของพันธะคู่แบบ cis ทำให้จุดหลอมเหลวของน้ำมันต่ำ
การศึกษาสมบัติทางเคมี
เลขไอโอดีน วัดความอิ่มตัวของลิพิด
เลขซาพอนนิฟิเคชัน
ชนิดและการเรียกชื่อ
Simple triacylglycerol
ประกอบด้วยกรดไขมันชนิดเดียวกัน
เรียกตามชนิดของกรดไขมัน ลงท้ายด้วย -in
Mixed triacylglycerol
ประกอบด้วยกรดไขมันมากกว่าหนึ่งชนิด
เรียกชื่อกรดไขมันทุกชนิดพร้อมบอกตำแหน่ง
ไข(wax)
ขี้ผึ้งเป็นเอสเทอร์
พบตามผิวหนังตัวเคลือบใบไม้และผลไม้ ไม่ละลายน้ำ
จุดหลอมเหลวสูง
สฟิงโกลิปิด คือหมู่อะมิโนแอลกอฮอล์+กรดไขมัน=เซราไมด์
Cerebroside สมบัติเป็นกลาง ไม่มีประจึ พบมากที่เยื่อหุ้มเซลล์ประสาท
Ganglioside พบได้ที่เยื่อหุ้มเซลล์ของสัตว์ และในสมองของสัตว์
Sphingomyelin พบมากที่เยื่อหุ้มเซลล์สัตว์และแผ่นไมอีลิน
หน้าที่
-เป็นโครงสร้างของเยื่อเซลล์
ป้องกันอวัยวะ
เป็นส่วนประกอบของผนังเซลล์ แบคทีเรีย พืชชั้นสูง
ขนส่งไขมันในเลือด
เป็นองค์ประกอบของวิตามิน และฮอร์โมน
ไม่ละลายน้ำ แต่ละลายได้ดีในตัวทำละลายอินทรีย์ที่ไม่มีขั้ว
ฟอสโฟลิพิด
ใช้เป็นพาหะนำส่งยา ฮอร์โมนเข้าเซลล์
กลีเซอรอลกับกรดไขมัน 2 กลุ่ม กลุ่มที่ 3 เป็น ฟอสฟอริก
การเหม็นหืน
เกิดปฏิกิริยาออกซิเดชัน จะมีกลิ่นหืน และน้ำมันพืชจะเกิดได้ยากกว่าไขมันสัตว์
ปฏิกิริยาไฮโดรไลซิส มีเอนไซม์เป็นตัวเร่ง เป็นการแยกสลายด้วยน้ำ
ปฏิกิริยาซาปอนนิฟิเคชัน คือไตรเอซิลกลีเซอรอลทำปฏิกิริยากับเบสแก่