Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ขบวนการสร้างเซลล์สืบพันธุ์เพศชายและเพศหญิง - Coggle Diagram
ขบวนการสร้างเซลล์สืบพันธุ์เพศชายและเพศหญิง
ขบวนการสร้างเซลเพศ (Gametogenesis) หมายถึง ขบวนการสร้างเซลเพศจากต่อมเพศ ชาย คือ อัณฑะ และต่อมเพศหญิง คือ รังไข่ โดยขบวนการลดจำนวนโครโมโซมจาก Diploid number (46) ลงมาเป็น Haploid number (23)
ขบวนการสร้างอสุจิ (Spermatogenesis) เกิดขึ้นภายใน seminiferous tubule ของอัณฑะ ตั้งแต่ระยะวัยรุ่น จนถึงวัยชรา ในระยะตัวแก่ในครรภ์ (The Fetal Stage) ภายในอัณฑะ มีเซล 2 ชนิด คือ
1) Primodial germ cells ซึ่งต่อไปจะเจริญเป็นอสุจ
2) Sertoli cellเป็นส่วนที่ให้อาหารแก่อสุจิ ในวัยรุ่น อัณฑะได้รับการกระตุ้นจาก Follicle Stimulating Hormone (FSH) ท าให้ Spermatogenium (44+xy) แบ่งตัวแบบ mitosis ได้ primary spermatocyte (44+xy) และเริ่ม แบ่งตัวครั้งที่หนึ่ง (first meiotic division) ได้ secondary spermatocyte 2 cells (22+x,22+y) ต่อมาแบ่งตัวครั้งที่สอง (secondary meiotic division) แต่ละเซลจะได้ spermatid 2 cells รวม ทั้งหมด 4 เซล (22+x,22+y,22+x,22+y) ต่อไปspermatid จะเปลี่ยนรูปร่างเป็น spermatozoa โดย จะลด cytoplasm และพัฒนาหางขึ้น
การตกไข่ ขบวนการสร้าง (Oogenesis) เกิดขึ้นภายในรังไข่ เริ่มตั้งแต่ในระยะตัวแก่ ในครรภ์จนถึงระยะหมดประจ าเดือน โดยเมื่ออายุครรภ์ประมาณ 4 เดือน germinal epithelium ที่อยู่ รอบนอกของรังไข่จะผลิต Oogonial cells ซ่ึงแบ่งตัวแบบmitosis เจริญเป็น primary oocyte จากนั้นจะท าการแบ่งตัวครั้งที่หนึ่ง การแบ่งตัวจะเป็นไปอย่างช้า ๆ เข้าสู่ระยะพักเมื่อแรกเกิด ต่อมา เมื่อเข้าสู่ระยะวัยรุ่น primary oocyte จะได้รับการกระตุ้นจากFSH ให้เกิดการเจริญต่อไปทั้งในส่วน ของนิวเคลียส และเซลที่อยู่รอบๆ oocyte คือ primodial follicle ท าให้การแบ่งตัวครั้งที่หนึ่งสมบูรณ์ ให้เซลใหม่ 2 เซล คือ secondary oocyte ที่มีขนาดใหญ่ และ first polar body ที่มีขนาดเล็ก ที่เป็น เช่นนี้เกิดจากการแบ่งตัวที่ไม่เท่ากันของ cytoplasm แต่เซลที่มีโครโมโซม 22+x ในขั้นต่อไปจะเกิด การแบ่งตัวครั้งที่สอง (secondary meiotic division) ให้ second polar body 3 cell และ mature ovum 1 cell ซึ่งไข่ที่สมบูรณ์นี้เท่านั้นที่จะมีโอกาสผสมกับอสุจิอย่างละ 1 ตัว เกิดการตั้งครรภ์ปกติขึ้น
ในการเจริญของไข่จนเกิดเป็นไข่ที่สมบูรณ์นั้นจะเกิดเป็นวงจรภายใต้การควบคุมฮอร์โมน FSH และ LH จากระบบประสาทส่วนกลาง โดยในขณะที่มีการเจริญของ follicle มากขึ้น ก็จะมีการ หลั่งฮอร์โมนเอสโตรเจนมากขึ้นด้วย ซึ่งเมื่อถึงจุดหนึ่งก็จะมีฤทธิ์กลับไปยับยั้งการหลั่ง FSH ให้น้อยลง และจะกระตุ้นให้มีการหลั่งLuteinizing hormone (LH) ออกมาแทนที่ เป็นผลให้follicleแตก ปล่อย ให้ไข่หลุดออกมาจากรังไข่ เรียกว่า การตกไข่ (Ovulation) ดังนั้นอาจเรียกได้ว่า LH เป็น Ovulating hormone ซึ่งอาจมีอาการแสดงที่บอกให้ทราบว่ามีการตกไข่ เช่น มีมูกจากปากมดลูกเพิ่มมากขึ้น เมื่อไข่แตกหลุดออกจากรังไข่แล้วจะมี fimbria ของท่อน าไข่ท าหน้าที่กวาดผิวรังไข่เพื่อที่จะน าไข่เข้าสู่ท่อ น าไข่ การบีบตัวของท่อน าไข่จะมีความส าคัญในการเดินทางของไข่
น้ าอสุจิ (semen) มีฤทธิ์เป็นด่างเล็กน้อย มีลักษณะเป็นของเหลวหนืด สีขาวขุ่นข้น ในการ หลั่งแต่ละครั้งมีน้ าอสุจิประมาณ 2-4 ซีซี มีจ านวนอสุจิประมาณ 200-300 ล้านตัว ซึ่ง 75% ของอสุจิ จะมีรูปร่างปกติและมีการเคลื่อนไหวปกติ หากมีการร่วมเพศมากว่า 4 ครั้งใน 1 สัปดาห์จะท าให้จ านวน อสุจิลดลงเล็กน้อยแต่มีการเคลื่อนไหวเพิ่มขึ้น ถ้าไม่มีการหลั่งอสุจิ ตวัอสุจิก็จะตายและถูกดูดซึมไป
ส่วนการเดินทางของอสุจิ การหดตัวของมดลูกและปีกมดลูก การโบกของcilia ของmucosa และของเหลวภายในปีกมดลูกมีความส าคัญในการเดินทางของอสุจิเพื่อไปยังบริเวณปีกมดลูกส่วนที่ เรียกว่า ampular เพื่อตัวอสุจิ 1 ตัวท าการผสมกับไข่ที่เดินเข้ามาทางปีกมดลูกส่วน fimbria
การปฏิสนธิและการฝังตัวของไข่
การปฏิสนธิ (Fertilization) หมายถึง การผสมกันของเซลเพศชาย คือ อสุจิ กับเซลเพศหญิง คือไข่ ที่บริเวณ ampulla ของปีกมดลูก โดยการปฏิสนธิที่ปกติจะเกิดจากอสุจิและไข่อย่างละ 1 เท่านั้น การปฏิสนธิจะต้องเกิดทันทีหลังจากเดินทางมาถึงปีกมดลูก เพราะช่วงชีวิตของไข่ค่อนข้างสั้นไม่เกิน 24 ชั่วโมง และอสุจิมีความสามารถในการผสมพันธุ์ได้ไม่เกิน 48 ชั่วโมง
1) อสุจิผ่าน corona radiate ที่ล้อมรอบไข่อยู่
2) อสุจิเจาะzona pellucida ย่อยหนทางที่ผ่านไปโดยมีปฏิกิริยาของเอนไซม์ที่ถูกปล่อยออกมา จาก acrosome
3) หัวของอสุจิสัมผัสกับผิวของไข่
4) ไข่มีปฏิกริยาต่อการสัมผัสของอสุจิ โดยมีการเปลี่ยนแปลงของ zona pellucid และ เยื่อหุ้มไข่ ป้องกันไม่ให้อสุจิตัวอื่นเข้าไปและจะเกิดการแบ่งตัวของ secondary oocte อย่างสมบูรณ์ เรียกนิวเคลียสในระยะนี้ว่า female pronucleus
5) หัวของอสุจิจะขยายใหญ่ขึ้น สร้าง male pronucleus และหางของอสุจิจะหายไป
6) เกิดการรวมตัวของนิวเคลียสและโครโมโซมทั้งสอง การเปลี่ยนแปลงของไข่ภายหลังปฏิสนธิ
ผลที่ได้จากการปฏิสนธิ
1) Zygote ที่มีจ านวนโครโมโซม 46 ซึ่งเป็นโครโมโซมจ านวนปกติของมนุษย์ภายใน โครโมโซมจะมียีนที่เป็นองค์ประกอบทางพันธุกรรมอยู่เป็นจ านวนมาก แต่ละหัวจะแตกต่างกันและ ควบคุมลักษณะทางพันธุกรรมอย่างละหนึ่งอย่างหรือมากกว่า
2) การตรวจเพศของตัวอ่อน ดูได้โดยการดูชนิดของอสุจิ ถ้าอสุจิ เป็น X-bearing zygote จะเป็น xx จะพัฒนาไปเป็นเพศหญิง ถ้าอสุจิเป็น y-bearing zygote จะเป็นxyจะพัฒนาไปเป็นเพศชาย
3) การรวมตัวของเซลเพศจะเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างทารก รก สายสะดือ และ เนื้อเยื่อต่างๆ