Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
กลุ่มอาการในระบบทาวเดินปัสสาวะ - Coggle Diagram
กลุ่มอาการในระบบทาวเดินปัสสาวะ
Pyelonephritis กรวยไตอักเสบ
การรักษา หากสงสัยส่งตรวจ UA เพิ่ม หากไม่รุนแรง ให้ยาลดไข้ และ ATB เช่น Amoxycilin 500 mg ทุก 8 hr , Co-trimoxazole 2 tab bid นาน 14 วัน กินไม่ให้ฉีด Gentamycin 40-80 mg (0.5-1mg/kg) วันละ 2-3 วัน ทุก 8-12 hr. หาก 3 วันไม่ดีขึ้น อาการรุนแรง เช่น ช็อก BPสูง ปัสสาวะน้อย ซีด เหลือง ส่งรพ.
การป้องกัน ดื่มน้ำมากๆ
ตรวจพบ ไข้ 39-40 องศาเซลเซียส ใช้กำปั้นทุบเบาๆบริเวณสีข้างที่ปวด จะเจ็บจนสะดุ้ง หน้าท้องกดเจ็บหรือท้องแข็งเกร็งเล็กน้อย ปัสสาวะพบ WBC U/C พบเชื้อ
อาการ ปวดบริเวณสีข้างฉับพลัน ปวดมากข้างใดข้างหนึ่ง ปวดร้าวลงมาที่ขาหนีบ มีไข้สูง หนาวสั่นเป็นพักๆ คล้ายมาลาเรีย อาจมีปวดท้อง N/V ปัสสาวะขุ่น หรืออาจข้นเป็นหนอง
เชื้อที่พบได้บ่อย ; E. coli, klebsiella, pseudomonas
สาเหตุ ติดเชื้ออักเสบเฉียบพลันในบริเวณกรวยไต ส่วนมากเชื้อโรคแพร่มาจากบริเวณผิวหนังรอบๆท่อ ปัสสาวะ เข้ามาในท่อปัสสาวะ กระเพาะปัสสาวะ และ ผ่านท่อไตขึ้นมาที่ไต
Kidney stone
การรักษา ส่งรพ. นิ่วก้อนเล็ก กินน้ำเยอะๆ ออกได้เอง นิ่วก้อนใหญ่ อาจผ่าตัดหรือใช้เครื่องสลายนิ่ว ปวดให้ยาแก้ปวดหรือ anti-spasmodic ติดเชื้อให้ยา ATB เช่น amoxycilin, cotrimoxazole, Ofloxacin, ciprofloxacin มีสาเหตุชัดเจนรักษาตามสาเหตุ
ภาวะแทรกซ้อน อาจเกิดการติดเชื้อกลายเป็นกรวยไตอักเสบ ปล่อยไว้นานมีการติดเชื้อ ไตถูกทำลาย เป็นไตวายเรื้อรัง
ปัสสาวะพบ RBC จ านวนมาก X-ray, ultrasound, intravenous pyelogram /IVP การถ่ายภาพรังสีไตด้วยการฉีดสารทึบรังสี
อาการ ปวดเอวปวดหลังด้านใดด้านหนึ่ง ปวดแบบเสียดๆ/ปวดบิดเป็นพักๆ N/V ปัสสาวะขุ่นแดง ไม่แสดงอาการ
สาเหตุ ต่อมพาราไทรอยด์ทำงานมากเกิน
ภาวะไตวาย Renal failure
เนื้อไตทั้ง 2 ข้าง ถูกทำลายจนทำงานไม่ได้
ไตวายเฉียบพลัน
อาการเกิดขึ้นเฉียบพลัน นานเป็นวันและสัปดาห์
อาการ ปัสสาวะ <400ml/24 hr. หรือไม่มี อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้อาเจียน ซึมสับสน ชัก หมดสติ
ภาวะแทรกซ้อน ไตขับน้ำไม่ได้ Hypervolemia BP สูง ,K สูง (หัวใจเต้นผิดจังหวะ) ,P สูง,Ca ต่ำ (มือจีบเกร็ง ตะคริว) ,Uremia (ซึม ชัก) ,เลือดเป็นกรด (หายใจหอบลึก) ,เลือดออกง่าย อาเจียน ถ่ายเป็นเลือด,Anemia}?เ l^'
การรักษาRefer ให้เร็วที่สุด รักษาภาวะที่เป็นสาเหตุ
ไตวายเรื้อรัง
ค่อยๆเกิดขึ้นทีละน้อย นานเป็นปี
อาการชัดเจนเมื่อเนื้อไตทั้ง 2 ข้างถูกทำลายจนทำหน้าที่ได้น้อยกว่าร้อยละ 5 พบปัสสาวะออกมาก บ่อยตอนกลางคืน ซีด อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร ท้องเดินบ่อย นอนไม่หลับ ปวดศีรษะ ผิวแห้งคล้ำชา บวม จ้ำเลือด ชัก หมดสติ
ภาวะแทรกซ้อนแบบเดียวกับไตวายเฉียบพลัน+ปอดอักเสบ เยื่อหุ้มปอดอักเสบ ปลายประสาทอักเสบ โรคกระเพาะ ภาวะกระดูกอ่อน หย่อนสมรรถภ่พในเพศชาย ประจำเดือนผิดปกติ
การรักษา Refer เพื่อพบแพทย์ตรวจ ตรวจเลือด ปัสสาวะ X-ray ไตวายระยะท้ายทำ dialysis
Nephrotic srndrome
อาการบวมทั่วตัว หน้า หนังตา ท้อง เท้า 2 ข้าง ค่อยๆเกิดเพิ่มขึ้นทีละน้อย ปัสสาวะสีปกติ แต่ออกน้อยกว่าปกติ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร ไม่มีไข้ นอนราบได้
ตรวจปัสสาวะพบ albumin 3+ ,4+ Cholesterol/ triglyceride สูง
สาเหตุ เกิดจากการสูญเสียโปรตีนทางปัสสาวะเพราะหน่วยทำงานผิดปกติ ทำให้ Protein ในเลือดต่ำ
ภาวะแทรกซ้อน รายที่เป็นเรื้อรัง อาจทำให้เกิดภาวะขาดสารอาหาร เช่น ขาดโปรตีน (เกิดอาการแบบโรค kwashiorkor) ผมและเล็บเปราะ ผมร่วง K ต่ำ Ca ต่ำภูมิคุ้มกันลดลง ติดเชื้อง่าย บางรายเลือดแข็งตัวง่าย เกิดลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลอืดแดงที่ไต ปอด บางรายที่เป็นรุนแรงอาจมีไตวายระยะท้าย
การรักษา แนะนำให้ไปรพ. ถ้าตรวจพบสาเหตุ ให้รักษาตามสาเหตุ เช่น โรคติดเชื้อ Bacteria ให้ยา ATB ถ้าไม่ทราบสาเหตุ มักให้ Steroid เช่น Prednisolone วันละ 16-24 เม็ด หรือ ขนาดวันละ 1-2 mg/kg สำหรับเด็ก และนัดไปตรวจเลือดและปัสสาวะเป็นประจำ หากพบว่า albumin ในเลือดสูงขึ้น และในปัสสาวะน้อยลง พร้อม กับบวมลดลง (น้ าหนักตัวลดลง) แสดงว่าอาการดีขึ้น ก็จะค่อยๆลดยาลงทีละน้อย อาจให้กินยาอยู่นาน 2-3 เดือน หากอาการไม่ดีขึ้นอาจให้ Furosemide วันละ 1-2 เม็ด หากไม่ดีขึ้น อาจทำ renal biopsy หาสาเหตุ และอาจให้ยากดภูมิ เช่น cyclophosphamide, cyclosporin
อาการนำ
ปัสสาวะออกน้อยหรือไม่ออก
ปัสสาวะแสบขัด
ปัสสาวะเป็นเลือด
ปวดเอวหรือสีข้างบวม
ปัสสาวะราด
ปัสสาวะบ่อย
นิ่วท่อไต Ureteric stone
ตรวจ ปัสสาวะพบ RBC บางรายมีกล้ามเนื้อหน้าท้องและหลังเกร็ง กดเจ็บ เล็กน้อยบริเวณที่ปวด
ทำให้เกิดการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะและไตวาย
การรักษา - ให้ anti-spasmodic เช่น atropine ,hioscine 1-2 เม็ด หากปวดรุนแรงให้ NSAID เช่น diclofenac IM ครั้งละ ½-1 amp เมื่อดีขึ้นหากปวดอีกให้ยากิน ทุก 6 hr - ให้ยาแล้วไม่ทุเลาใน 6 hr หรือปวดซ้ำ ส่งรพ.
อาการ ปวดท้องน้อยรุนแรง ปวดบิดเป็นพักๆ เพียงข้างเดียว ปวดนานเป็นชั่วโมงหรือวัน
สาเหตุ เกิดจาก ก้อนนิ่วขนาดเล็กที่เกิดขึ้นในไต
Acute glomerulonephritis : AGN
ปัสสาวะสีแดงเหมือนน้ำล้างเนื้อ ปัสสาวะน้อยกว่าปกติ บวมที่หน้า หนังตา เท้า และท้อง ไข้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน หากเป็นรุนแรงอาจหอบเหนื่อย ชัก
พบ albumin ในปัสสาวะ 1+ ถึง 3+ , พบ RBC , WBC BUN และ Cr สูง ,BP สูง , อาจพบ Ascites
ภาวะแทรกซ้อน : BP สูงมาก อาจเกิดอาการทางสมอง ชัก Pulmonary edema ฟังปอด Crepitation หอบเหนื่อย ไตวาย จนต้อง dialysis
สาเหตุ มักเกิดตามหลังการติดเชื้อ beta-hemolytic streptococcus group A เช่น ทอนซิลอักเสบ แผลพุพอง ไฟลามทุ่ง โดยภูมิคุ้มกันโรคที่เกิดขึ้นไปมีปฏิกิริยากับหน่วยไต ทำให้หน่วยไต (glomerulus) เกิดการอักเสบ จัดเป็นโรคภูมิต้านทางตนเองชนิดหนึ่ง โดยโรคนี้อาจเกิดร่วมกับโรค SLE
การรักษา แนะนำให้ไปรพ. ให้นอนพักผ่อน ลดอาหารเค็ม ให้ยาขับปัสสาวะ เช่น Furosemide และยาลดความดัน หากมีประวัติทอนซิลอักเสบ หรือติดเชื้อที่ผิวหนัง ให้ยา ATB ได้แก่ Penicilin V, Erythromycin หากมีอาการหอบหรือชัก ให้ Diazepam IV และ Furosemide ½ -1 amp IV แล้วส่งรพ.ทันที
การป้องกัน ทอนซิลอักเสบ แผลพุพอง หรือไฟลามทุ่ง ควรกิน ATB เช่น Pen V, Erythromycin ติดต่อกันอย่าง น้อย 10 วัน
Bladder stone
ภาวะแทรกซ้อน มักทำให้กระเพาะปัสสาวะอักเสบติดเชื้อ ปล่อยไว้เรื้อรัง อาจเป็นกรวยไตอักเสบ และไตวาย
การรักษา ส่ง รพ.
อาการ ขัดเบา ปัสสาวะกระปริดกระปอย ปวดเบ่งคล้ายว่าถ่ายไม่สุด ปัสสาวะสะดุด ออกเป็นหยดๆ
สาเหตุ กระเพาะปัสสาวะทำงานไม่ได้
Cystitis
ตรวจพบ พบ WBC ในปัสสาวะจำนวนมาก , U/C พบเชื้อ ถ้าจำเป็นอาจต้องทำ cystoscopy
ภาวะแทรกซ้อน เป็นๆหายๆเรื้อรัง หากไม่ได้รับการรักษาจะลามไปไต ในชายอาจทำให้ต่อมลูกหมากอักเสบ
อาการ ปัสสาวะกระปริดกระปรอย ออกทีละน้อย ปวดขัดหรือแสบขณะปัสสาวะ ปวดท้องน้อยร่วมด้วย ปัสสาวะอาจมีกลิ่นเหม็น
การรักษา ให้ดื่มน้ำมากๆ ให้ยาแก้ปวดและยา ATB เช่น Cotrimoxazole 2 tab bid Amoxycilin 500 mg ทุก 8 hr Ofloxacin 20 mg bid Cyprofloxacin 250 mg bid นาน 3 วัน ไม่ดีขึ้นหรือเป็นซ้ำมากกว่า 2-3 ครั้ง ควรส่งรพ.หาสาเหตุ
สาเหตุ เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย
Benign prostatic hyperplasia : BPH
ตรวจพบ ปัสสาวะพบ WBC,RBC
ภาวะแทรกซ้อน ติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ กล้ามเนื้อปัสสาวะล้า นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ
อาการ ปัสสาวะลำบาก ต้องออกแรงเบ่งหรือรอนาน ใช้เวลาในการปัสสาวะนาน ปัสสาวะไม่พุ่ง รู้สึกเหมือนถ่ายไม่สุด ปัสสาวะเป็นหยดๆในช่วงท้ายของการปัสสาวะ
การรักษา ระยะแรกเริ่ม มีอาการเล็กน้อย ติดตามดูอาการไม่ต้องรักษา รายที่ปัสสาวะำบากมากขึ้นมีผลต่อคุณภาพชีวิต แต่อยู่ใน ระหว่างรอผ่าตัดหรือมีข้อห้าม จะให้ยา alpha-blockers alpha-reductase inhibitots รายที่ปัสสาวะไม่ออก,เป็นเลือด,ติดเชื้อ แพทย์จะผ่าตัด TURP
สาเหตุ การเปลี่ยนแปลงฮอร์โมนเพศชาย