Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
การประเมินภาวะสุขภาพ การดูแลและช่วยเหลือมารดาและทารกในระยะคลอดปกติ ในระยะ…
การประเมินภาวะสุขภาพ การดูแลและช่วยเหลือมารดาและทารกในระยะคลอดปกติ ในระยะ ที่1
ของการคลอด
หลักการประเมินผู้คลอดแรกรับใหม่
การซักประวัติ
การได้รับการสอนเกี่ยวกับการเตรียมตัวเพื่อการคลอดจำนวนครั้งที่มาฝากครรภ์ และ แพทย์ผู้ดูแล
ข้อมูลส่วนตัว
ประวัติด้านจิตสังคม
การวางแผนการตั้งครรภ์และการคลอด
สัมพันธภาพในครอบครัวและการช่วยเหลือสนับสนุนทางสังคม
ความคาดหวังต่อการคลอด ความคาดหวังต่อเพศ ความคาดหวังต่อการบริการของบุคลากรพยาบาล
ประสบการณ์การตั้งครรภ์และการคลอด
ความกลัวและความวิตกกังวลเกี่ยวกับการคลอดและทารกในครรภ์
ความรู้และเจตคติต่อการคลอด
ประวัติความเจ็บป่วยของบุคคลในครอบครัว
ประวัติการแพ้ยาและสารอาหารต่างๆ การผ่าตัด
ประวัติความเจ็บป่วยทาอายุรกรรม และศัลยกรรม ทั้งปัจจุบันและอดีต
ประวัติทางสูติกรรม
ประวัติการตั้งครรภ์ปัจจุบัน
ลำดับของการตั้งครรภ์
อายุครรภ์
ภาวะแทรกซ้อนหรืออาการผิดปกติขณะตั้งครรภ์
ประวัติการตั้งครรภ์และการคลอดในอดีต
ประวัติการคลอด
ประวัติการแท้งการขูดมดลูก
ประวัติภาวะแทรกซ้อนขณะตั้งครรภ์
ประวัติทารก
ประวัติความผิดปกติหรือภาวะแทรกซ้อนต่างๆในระยะคลอดและหลังคลอด
ประวัติจากอาการนำที่ผู้คลอดมาโรงพยาบาล
มีนํ้าเดินหรือถุงนํ้าแตก(Rupture of membranes)ถามว่ามีหรือไม่มี
ถ้ามีเกิดขึ้นเมื่อไหร่ ลักษณะเป็นอย่างไร จำนวนเท่าไหร่
การเจ็บครรภ์(Labor pain)ลักษณะการเจ็บครรภ์ความถี่และความรุนแรงของการ เจ็บครรภ์
นอกจากนี้ควรถามถึงเวลาที่เริ่มเจ็บจริงว่าเกิดเวลาใดมูก(Show)มีมูก หรือนํ้าเดินเวลาใด ลักษณะเป็นอย่างไร
ถ้ามีนํ้าเดินก่อนเจ็บครรภ์นาน เท่าใด นํ้าครํ่าเปียกผ้านุ่งกี่ผืน
ประเมินภาวะขาดออกซิเจนของทารกในครรภ์
ภาวะที่ทารกอยู่ในชั้นอันตราย จากการขาดออกซิเจนขณะอยู่ในครรภ์มารดา
อัตราการเต้นของหัวใจทารก เร็วมากกว่า 160 ครั้ง/นาที
อัตราการเต้นของหัวใจทารก ช้าน้อยกว่า 110 ครั้ง/นาที
มีขี้เทา
จังหวะการเต้นของหัวใจทารกไม่สมํ่าเสมอ
หลักการประเมินภาวะแทรกซ้อน
ถุงนํ้าครํ่าแตกก่อนการเจ็บครรภ์
สายสะดือย้อย
การคลอดยาวนาน การคลอดยาก
ความผิดปกติในการหดรัดตัวของมดลูก
ภาวะแทรกซ้อนตางๆ ที่อาจเกิดขึ้น เช่น ภาวะความดันโลหิตสูงในระห่วางตั้งครรภ์ โรคเบาหวาน โรคหัวใจ
WHO Partograph
ข้อยกเว้นในการใช้WHO Partograph
Premature labor pain ที่มีอายุครรภ์นอยู่กว่า 34 สัปดาห์
เจ็บครรภ์ใกล้จะคลอดที่ปากมดลูกเปิดขยาย 9 – 10 เซนตเมตร
ให้มีการเจ็บไม่ต้องการครรภ์คลอด เช่น การนัดผ่าตัดคลอด
มีความจำเป็นเร่งด่วนสำหรับการผ่าตัดคลอดฉุกเฉิน ภายใน 1 ชั่วโมงหลังรับไว้
ส่วนประกอบ
สภาพของทารกในครรภ์
อัตราการเต้นของหัวใจทารก
บันทึกโดยใช้เครื่องหมาย
ลักษณะของถุงนํ้าครํ่า
MI = Membrane Intact (ถุงนํ้ายังอยู่)
MR = Membrane Rupture (ถุงนํ้าแตกแล้ว)
ML = Membrane Leaked (ถุงนํ้าครํ่ารั่ว)
SRM = Spontaneous Rupture of Membrane (ถุงนํ้าแตกเอง)
ARM = Artificial Rupture of Membrane (เจาะถุงนํ้า)
C = clear liqour draining นํ้าครํ่าใสปกติ)
M = meconium stained liqour draining นํ้าครํ่ามีขี้เทาปน
B = blood stained นํ้าครํ่าปนเลือด
A = absent ถุงนํ้าแตกแต่ตรวจ ภายในไม่พบนํ้าครํ่า
การเกยก้นของกระดูกกะโหลกศีรษะทารก
0 คือ สภาพกระดูกกะโหลกศีรษะทารกปกติคลำ sagittal suture ได้ชัดเจน + คือ กระดูกกะโหลกศีรษะเคลื่อนตัวมาชิดกันพอดีคลำ sagittal suture ได้ไม่ชัดเจน ได้เป็นลักษณะเส้นไม่เป็นร่อง ++ คือ กระดูกกะโหลกศรษะเกยก้นมาก คลำได้กระดูกเหลื่อมก้น +++ คอ กระดูกกะโหลกศีรษะเกยก้นมาก คลำได้กระดูกเหลื่อม ก้นมากกว่า 0.5 เซนตเมตร
ความก้าวหน้าของการคลอด
การหดรัดตัวของมดลูก
การเคลื่อนตํ่าของสวนนำ
การหดรัดตัวของมดลูก
การให้ยาและการรักษา
สภาพของมารดา
หลักการวินิจฉัยการเปิดขยายของปากมดลูก
ในระยะ latent พิจารณาจากเริ่มเจ็บครรภ์จริงจนถึงปากมดลูกเปิด 3 เซนตเมตร หรือมีการหดรัดตัวของมดลูก 2 ครั้งใน 10 นาท ระยะนี้ไม่ควรนานเกิน 8 ชั่วโมง
ในระยะ active การเปิดขยายของปากมดลูกเป็นปกตหรือไม่ พิจารณาจากเส้นกราฟ 2 เสนคือ alert line และ action line เป็นส่วนประกอบที่สำคญ และอัตราการเปิดขยายของปากมดลูกไม่ ควรน้อยกว่า 1 เซนตเมตรต่อชั่วโมง
เส้น alert line คือ เส้นที่ลากที่แย่งมุมจากเมื่อปากมดลูกเปิด 3 เซนตเมตร ถึง 10 เซนตเมตร คิดอัตราการเปิดขยายของปาก มดลูกในอัตราปกติ 1 เซนตเมตรต่อ 1 ชั่วโมง ถ้าการขยายของปากมดลูกล่าช้าเลยเส้น alert line ไป ทางขวา แสดงว่าเริ่มเกิดการคลอดยาวนาน
เส้น action line คือ เส้นท แสดงว่าปากมดลูกเปิดขยายล่าช้า หรือถึงเขตที่ีมีการคลอดยาวนานผิดปกติ เป็นเส้นที่ลากขนาน กับเส้น alert line และห่างไปทางขวาอีก 4 ชั่วโมง
พื้นที่ส่งต่อ (referral zone หรือ warning zone) คือ พื้นที่ที่ อยู่ระหว่างเส้น alert lineและ action line เป็นช่วงที่ ต้องการส่งต่อผู้คลอดจากสถานพยาบาลท ไม่
ใช้เครื่องหมาย “X” แทนการเปิดขยายของปากมดลูก ใช้เครื่องหมาย “O” แทนการเคลื่อนตํ่าของศีรษะทารก พร้อมไปยังสถานพยาบาลที่ มีความพร้อมกว่า เพื่อการดูแลที่เหมาะสมต่อไป
หลักการบันทึกการเปิดขยายของปากมดลูกและ การเคลื่อนตํ่าของศีรษะทารก
ใช้เครื่องหมาย “O” แทนการเคลื่อนตํ่าของศีรษะทารก
*
ก่อนบันทึกจะต้องพิจารณาดูให้ดูว่าผู้คลอดอยู่ในระยะใด ของการคลอด
การบันทึกการเปิดขยายของปากมดลูก (cervical dilatation) ในระยะ ของการคลอด 1) ระยะ latent ให้บันทึกในช่องเวลาแรกสุด (0) พร้อมทั้งเขียนเวลากำกับหลังจากตรวจภายในและบันทึกทุก 4 ชั่วโมง 2) ระยะ active ให้เริ่มบันทึกบนเส้นตื่นตัว (alert line) กำกับเวลาไว้ 3) กรณีที่ระยะ latent สั้นกว่า 8 ชั่วโมง ให้เคลื่อนย้ายเครื่องหมาย “X” ไปยังตำแหน่งบนเส้น alert line ด้วยเส้นประรูปโค้ง (transfer line , TR)
การบันทึกการหดรัดตัวของมดลูก บันทึกโดยการระบายสีลงในชอง ที่กำหนด คือ ความถี่ ของการหดรัดตัวของมดลูก บันทึกเป็น จำนวนครั้งใน 10 นาที 1 ครั้ง เท่ากับ 1 ช่อง ระยะเวลาในการ หดรัดตัว (duration) ให้ระบายสีตามความแรงของการหดรัดตัว ของมดลูก (intensity) โดยแบ่งระดับตามความทึบของสี คือ 1. น้อยกว่า 20 วินาที 2. 20 – 40 วินาที 3.มากกว่า 40 วินาที
การบันทึกการเคลื่อนตํ่าของศีรษะทารก (descent of fetal head) ใชกราฟเดียวกับการเปิดขยายของปากมดลูก โดยในแนวตั้งทาง ซ้ายมือสีดูจะกำหนดระดับตั้งแต่ 0 ถง 5 (descent of head) ท ระดบตวเลข 3 ถอวา ระดบสวนนาเทากบ 0 (station 0) ใช้ เครื่องหมาย “O” แทนศีรษะทารกและลากเส้นตรงเชื่อมระหว่าง “O” โดยใช้การตรวจทางหน้าท้องหรือช่องคลอด
การตรวจร่างกาย
การตรวจร่างกายทั่วไป
ลักษณะรูปร่าง
ลักษณะทั่วไป
สัญญาณชีพ
พฤติกรรมการแสดงออกถึงความเจ็บปวด
อาการบวม
ผลการตรวจพิเศษอื่นๆ ในขณะตั้งครรภ์
การตรวจร่างกายเฉพาะที่
การฟัง
อีตราการเต้นของหัวใจปกติ
ตำแหน่งของเสียงหัวใจทารก
การคลำ
เพื่อประเมินความสัมพันธ์ของระดับยอดมดลูกกับอายุรกรรม
ส่วนนำทารก ระดับของส่วนนำ ท่าและทรงของทารก การเข้าสู่เชิงกรานของส่วนนำทารก
การคาดคะเนนํ้าหนักของทารก
ความสูงของยอดมดลูก
อัตราการเต้นของหัวใจปกติ
ตำแหน่งของเสียงหัวใจทารก
การดู
ขนาดของท้อง
ลักษณะมดลูก
การเคลื่อนไหวของทารก
ลักษณะทั่วไปของทาระ
การตรวจทางห้องปฏิบัติการ
การตรวจเลือด
ตรวจปัสสาวะ
Reagent strip
การตรวจภายใน
ข้อห้ามในการตรวจครรภ์
ผู้คลอดที่มีประวัติเลือดออกระหว่างการตั้งครรภ์
ส่วนนำทารกยังไม่เข้าสู่ช่องเชิงกราน(Head float) ร่วมกับอายุครรภ์ยังไม่ครบกำหนดคลอด(ยกเว้นในรายที่แพทย์ให้ตรวจ)
เมื่อมองเห็นศีรษะของทารกในครรภ์แล้ว
ในระยะที่มีการอักเสบมากบริเวณทวารหนัก
กรณีที่ถุงนํ้าครํ่าแตกก่อนกำหนด
การเตรียมตัวผู้คลอดในการตรวจใน
คลุมผ้าให้ผู้คลอดให้เรียบร้อย โดยเปิดเฉพาะบริเวณอวัยวะสืบพันธุ์ ภายนอก เพื่อไม่เปิดเผยผู้คลอดมากจนเกินไป
บอกผู้คลอดทราบ และอธิบายให้ผู้คลอดเข้าใจ เพื่อให้เกิดการยอมรับ
จัดท่าผู้คลอดให้อยู่ในท่านอนหงายชันเข่าทั้งสองข้าง Dorsal recumbent โดยให้นอนชิดริมเตียงมากที่สุด
ให้ผู้คลอดถ่ายปัสสาวะก่อนตรวจ
ควรรูดม่าน และปิดประตูก่อนทุกครั้ง
การหาส่วนนำ
ดูว่าส่วนนำเป็นอะไร ถ้าส่วนนำเป็นศีรษะ ขณะตรวจภายใน จะพบศีรษะของทารกลัษณะกลม เรียบ และแข็ง ทั้งนี้เพื่อความแน่นอนควรตรวจร่วมกับการคลำทางหน้าท้องด้วยถ้าส่วนนำเป็นก้น ไหล่ มือจะนุ่ม ไม่เรียบ และคลำได้ส่วนของอวัยวะนั้นๆ
ดูระดับของส่วนนำ
Plane เป็นการแบ่งระดับส่วนนำโดยใช้ส่วนที่กว้างที่สุดของส่วนนำเปรียบเทียบกับระดับของ ischial spines
High plane หมายถึง ส่วนนำอยู่เหนือระดับของ ischial spines
Mid plane หมายถึง ส่วนนำอยู่พอดีกับระดับของ ischial spines
Low plane หมายถึง ส่วนนนำอยู่ตํ่ากว่าระดับของ ischial spines
station เป็นการแบ่งระดับของส่วนนำบอกได้ว่า ส่วนนำที่อยู่ตํ่าสุดของทารกถึงระดับใดแล้ว โดยใช้ ischial spines เป็น ถ้าทารกท่าศีรษะส่วนนำที่ลงมาตํ่าสุด ที่มาถึง ischial spines คือกระดูกกะโหลกศีรษะ(ข้อควรระวังไม่ควรคิด station ตามระดับของถุงนํ้าทูนหัว)
สภาพปากมดลูก
การเปิดขยายของปากมดลูก
การเปิดขยายของปากมดลูกตั้งแต่ ๑-๑o เซนติเมตร
การบวมของปากมดลูก
มักพบในผู้คลอดที่แบ่งก่อนเวลา จึงทำให้ปากมดลูกส่วนหน้า ถูกกดระหว่างศีรษะมารกกับช่องทางคลอด ทำให้การไหลเวียน ของเลือดไม่สะดวก จึงเกิดการบวมขึ้น ซึ่งส่งผลให้ปากมดลูกยืดขยายได้น้อย
ตำแหน่งของปากมดลูก
ระยะแรกคลอด ปากมดลูกจะอยู่ด้านหลังและค่อยๆเลื่อนมาอยู่ตรงกลาง และมาอยู่ด้านหน้าเมื่อระยะการคลอดก้าวหน้ามากขึ้น
การตรวจหาท่าของทารก
เป็นการคลำ จากการตรวจดู sagittal suture ขม่อมหลัง(Posterior fontanel)หรือขม่อนหน้า(Anterior fontanel) ตำแหน่งของขม่อนอยู่หน้าหรือหลัง ซึ่งจะช่วยบอกท่าของทารก
สภาพของถุงนํ้าทูนหัว
Membrane intact (MI)ตรวจพบถุงนํ้าโป่งแข็งตึง คลำ ส่วนนำได้ยาก
Membrane leakage (ML) ตรวจพบถุงนํ้าไม่ค่อยแข็งตึง อาจคลำได้
ส่วนนำสังเกตเห็นนํ้่าครํ่าไหลออกมาเรื่อย ๆ ขณะตรวจ หรือเมื่อมดลูกหดรัดตัว หรือมีประวัติมีนํ้าครํ่าเดินออกมาก่อน
คลำส่วนนำได้เช่นเดียวกัน แต่พบส่วนนำ ชัดเจน
และตรวจพบปากมดลูกเปิดขยายหมดเป็นส่วนมาก อาจพบบางครั้งขญะที่ปาก มดลูกขยายไม่เต็มที่ได้เช่นเดียวกัน
การตรวจดูสภาพของนํ้าทูนหัว (Bag of fore water)
MI = Membrane Intact (ถุงนํ้ายังอยู่)
MR = Membrane Rupture (ถูงนํ้าแตกแล้ว)
ML = Membrane Leaked (ถุงนํ้าครํ่ารั่ว)
SRM = Spontaneous Rupture of Membrane (ถงนํ้าุแตกเอง)
ARM = Artificial Rupture of Membrane (ไ้ดรับการเจาะถงนํ้า)
การคาดคะเนเวลาการคลอด
ครรภ์แรกปากมดลูกเปิดขยาย 1 cm./hr. (1.2 cm./hr.)
ครรภ์หลังปากมดลูกเปิดขยาย 1.5 cm./hr.
ในใบ Partograph จะคิดชั่วโมงละ 1 cm.
ข้อบ่งชี้ในการตรวจภายใน
ข้อบ่งชี้
ผู้คลอดรับใหม่ทุกราย ยกเว้นมี bleeding per vagina, placenta previa
ผู้คลอดที่อยู่ในระยะทที่หนึ่งของการคลอด ตรวจดูความก้าวหน้าของการคลอด
ในรายถุงนํ้าทูนหัวแตกทันทีนึกถึงภาวะ fetal distress จาก prolapsed of umbilical cord
ก่อนการสวนอุจจาระให้กับผู้คลอด
สงสัยว่าทารกในครรภ์อยในท่าผิดปกติ
ในรายระยะของการคลอดล่าช้า (Prolonged stage of labor)
ระหว่าง หรือภายหลังการซ้อมแซ่มแผลฝีเย็บโดยตรวจทางทวารหนัก
ผู้คลอดรสึกอยากเบ่งหรือเริ่มเบ่ง เพื่อทราบว่าปากมดลูกเปิดหมดหรือยัง จะเบ่งได้ หรือยัง
เมื่อเจ็บครรภ์ถี่ และรุนแรงขึ้น สงสยว่าปากมดลูกเปิดหมด
ลักษณะความก้าวหน้าของการคลอดที่ผิดปกติ
ระยะ latent ปากมดลูกไม่เปิดขยายเพิ่มขึ้นภายใน 4 ชั่วโมง
ระยะ active ปากมดลูกไม่เปิดขยายเพิ่มขึ้นภายใน 2 ชั่วโมง หรือปากมดลูกเปิด ขยายน้อยกว่า 1.2 เซนตเมตรต่อชั่วโมงในครรภ์แรก และเปิดขยายน้อยกว่า 1.5 เซนตเมตรต่อชั่วโมงในครรภ์หลัง
เส้นกราฟการคลอดที่แสดงอตราการเปิดขยายของปากมดลูกมความชันน้อยกว่า เส้นกราฟปกติ
ระยะที่สองของการคลอด พบว่าส่วนนำไม่มีการเคลื่อนตํ่าลงมาในช่องเชิงกราน ภายใน 30 นาที
ระยะท 2 ของการคลอด
Pushing breathing มดลูกเริ่มหดรัดตัว หายใจเข้าลึกๆ กลั้นลมหายใจ ปิดปากแน่น คางชิดอก และเบ่งลงทางช่องคลอด (นับ 1-12) แล้วหายใจทางปาก ทำ ไปเรื่อยๆ มดลูกเริ่มคลายตัว อ้าปากหายใจ
ด้านกฎหมายและสิทธิของผู้ใช้บริการ
พยาบาลต้องทำความใจถึงสิทธิของผู้คลอดและให้ข้อมูล เกี่ยวกับสิทธิของผู้ใช้บริการที่พึ่งได้รับร่วมทั้งสิทธิอื่นพึ่งมีของผู้คลอด และสมาชิกในครอบครัวด้วย
การคลอด
การปฏิบัติเมื่อทารกมภาวะเครียด
นอนตะแคงซ้าย 2. ให้ O2 = 5 L/min 3. รายงานแพทย์ 4. ฟ ง FHS บ่อยๆ หรือ On fetal heart rate monitoring 5.
การปฏิบัติเมื่อทารกมภาวะเครียด ให้ยาตามแผนการรักษา 6. ดูแลให้ IV Fluid 7. ดูแลใก้ลชิด 8. เตรียมช่วยแพทย์ในการคลอดทั้ง N/D และ C/S
การดูแลทางด้านจิตใจ
สร้างความไว้วางใจและความมั่นคงปลอดภัย
การให้ข้อมูลตามความต้องการ
ส่งเสริมให้เกิดความสุขสบายและผ่อนคลาย
การสนับสนุนช่วยเหลือทางด้านจิตใจ
อาการแสดงว่าอาจจะข้าสู่ระยะที่ 2 ของการคลอด
เจ็บครรภ์แรงขึ้นนานขึ้น กระสับกระส่าย
Ut. contraction ถี่ ขึ้นนานขึ้น I ~ 2-3 นาท, D 60 วินาทีขึ้นไป
มีเลือดสดๆออกมาขึ้น
MR
อยากเบ่ง / อยากถ่าย ลองเบ่งจะเห็น Gaping sign ฝีเย็บโป่งตึงหูรูดทวารหนักถ่ายออก
probable sign (บ่งบอก)
ถุงนํ้าครํ่าแตก
ฝีเย็บตุงและมองเห็นส่วนนำของทารกทางช่องคลอด
มีเลือดสดออกทางช่องคลอดเล็กน้อย
อยากเบ่งอยากถ่ายอุจจาระและ ปัสสาวะขณะที่มดลูกหดรัดตัว
positive sign (แน่นอน)
จากการตรวจทางช่องคลอด คลำไม่พบขอบของปากมดลูกคือปากมดลูกเปิดหมด 10 เซนตเมตร (fully dilatation)
บทบาทพยาบาลในระยะของการคลอด พยาบาล
มีสมพันธภาพที่ ดีมีความเห็นอกเห็นใจหญิงตั้งครรภ์ที่ อยู่ในระยะของ การคลอด
มีความตื่นตัวในการค้นพบความผิดปกติตั้งแต่ระยะเริ่มแรก
มีความสามารถและชำนาญในเทคนิคต่าง ๆ ที่ทำให้ผู้คลอดปลอดภัย
มีการตัดสินใจที่ดีและมีความพร้อมในการช่วยเหลือเมื่อเกิด ภาวะแทรกซ้อนขึ้น
มีความสามารถในการค้นหาความต้องการของหญิงที่อยู่ในระยะคลอด และดูแลตามความต้องการนั้น
มีความรเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงทางสรีระวิทยา รู้เทคนิคของการดูแลหญิงตั้งครรภ์ตั้งแต่ระยะเจ็บครรภ์จนสิ้นสุดของการคลอด
การบันทึกรายงาน
รวบรวมข้อมูลปัญหา และการพยาบาลที่ผู้คลอดได้รับ และผลการประเมิน ซึ่งพยาบาลต้องมการบันทึกในทุกระยะที่ให้การพยาบาล โดยบันทึกข้อมูลใหครบตามกระบวนการพยาบาลที่ได้กระทำกับผู้คลอด รวมถึงการเซ็นต์ยินยอมรับการรักษา
การเตรียมผู้คลอด
จัดให้พักผ่อนในห้องรอคลอดและดูแลอย่างใกล้ชิด
การทำความสะอาดร่างกาย
การเตรียมผู้คลอดทางด้านจิตใจ
การเตรียมผู้คลอดทางด้านร่างกาย
การประเมินความก้าวหน้าของการคลอด
การหดรัดตัวของมดลูก
การประเมินโดยใช้เครื่องอิเล็กโทรนิก คือการใช้เครื่อง electronic feto monitoring (EFM) ใช้ประเมินได้ทั้งการหดรัดตัวของมดลูก (uterine activity) และประเมินอัตราการเต้นของหัวใจทารกในครรภ์
ระยะเวลาการหดรัดตัวของมดลูก การประเมินโดยการวางฝ่ามือบนยอดมดลูก (duration)
ระยะห่างของการหดรัดตัวแต่ละครั้งของมดลูก (interval)
ความถี่ ของการหดรัดตัวของมดลูก (frequeancy)
ความแรงของการหดรัดตัว (intensity)
การเปิดขยายและความบาง ของปากมดลูก
Sagittal suture ของศีรษะทารกหมุ่น มาอยู่ในแนว A-P diameter
ครรภ์แรก descent > 1 ซม /ชม ครรภ์หลัง descent > 2 ซม /ชม
การเคลื่อนตํ่าของส่วนนำและการหมุ่นของศีรษะทารก
ทารกจะเคลื่อนตํ่าลงและมการหมุ่นของศีรษะภายในตามกลไกการ คลอดปกติดู (จากการตรวจภายใน)
ตำแหน่งของเสียงหัวใจทารกจะเคลื่อนตํ่าลง และเบ่นเข้าหาแนว กึ่งกลางลำตัวของผู้คลอด
ตำแหน่ง FHS
ระยะ active ควรตรวจทุก 2 ชั่วโมง
ระยะ latent ควรตรวจทุก 4 ชั่วโมง
มูก, ถุงนํ้าครํ่า, อาการผู้คลอด
อาการแสดงของผู้คลอด เมื่อปากมดลกเปิดมากขึ้นผู้คลอดจะกระสับกระส่ายมากขึ้นควบคุมตนเองไม่ได้และเจ็บปวดมาก อาการเหล่านี้ มักจะพบได้เมื่อการคลอดกำเนินมาถึงระยะ Transitional phase(ปากมดลูกเปิด8-10ซม )
การแตกของถุงนํ้าครํ่าในรายที่ไม่ได้เจาะถุงนํ้า ถุงนํ้าจะแตกเองเมื่อปากมดลูกใกล้จะเปิดหมด ดังนั้นการมีถุงนํ้าแตกจึงพอที่จะบอกได้ว่าการคลอดก้าวหน้าขึ้น
การมีมูกออกมากขึ้นและลักษณะของมูกเปลี่ยนจากมูกเป็นมูกเลือด หรือเลือด มากขึ้นแสดงว่าปากมดลูกเปิดเพิ่มขึ้น โดยออกประมาณ 50 cc. (tickle of blood)
การประเมินทางด้านจิตสังคมtext
ระยะ Latent phase : เครียดน้อย เจ็บครรภ์น้อย จะรับรู้ เรียนรู้และแก้ปัญหาได้มาก พฤติกรรมเหมาะสม : พูดคุย ซักถาม ยิ้ม หัวเราะ ร้องไห้เงียบๆ ทำกิจกรรมด้วยตนเอง พฤติกรรมไม่เหมาะสม : ก้าวร้าว โกรธ ไม่พอใจ ซึมเศร้า แยกตัวไม่เป็นมิตร ประเมินทางด้านจิตสังคม
ระยะ Active phase : สิ่งกระตุ้นความเครียดมากขึ้นเจ็บ ครรภ์มากขึ้น เหนื่อย อ่อนเพลีย พฤติกรรมเหมาะสม : พดคยนอยลง กจกรรมลดลง กระสบกระสาย บน พ งพาผอ น พฤตกรรมไมเหมาะสม : ก้าวร้าว ร้องครวญคราง กลัวซึมเศร้า แยกตัวถดถอยหรอปฏิเสธ
ระยะ Transitional phase : วิตกกังวลสูง เจ็บปวดและเครียดมากที่สุด ทรนทุรายและเหนื่อยอ่อน พฤติกรรมการแสดงออก : แยกตัวเอง ไม่สนใจสิ่งแวดล้อม อาจ
ก้าวร้าว ไม่ให้ความร่วมมือ พฤติกรรมไม่เหมาะสม : ไม่สามารถควบคุมพฤติกรรมตนเอง ได้ไม่ตอบสนองใดๆ
เรียกร้องจะยุติการตั้งครรภ์ เอะอะโวยวาย
Friedman แบ่งการเจ็บครรภ์คลอด
ระยะเฉี่อย (Latent phase) ซึ่งเป็นระยะที่มีช่วงเวลาประมาณ ๘-๑๐ ชั่วโมง
โดยนับตั้งแต่เริ่มมีอาการเจ็บครรภ์จริง (True labor) จนกระทั้งถึง
ระยะที่ปากมดลูกมีการเปิดขยายประมาณ ๓ เซนตเมตร
ระยะที่สอง คือ ระยะเร่ง (Active phase) ซึ่งจะมีการเร่ง (Acceleration) การเปิดขยายของปากมดลูกจากประมาณ ๓ เซนตเมตร จนถึงปากมดลูกเปิดหมด ซึ่งจะมีขนาดของการเปิดขยายประมาณ ๑๐ เซนตเมตร โดยที่ก่อนปากมดลูกจะเปิดหมด
Acceleration phase เป็นช่วงแรกที่การคลอดเปลี่ยนจากระยะเฉื่อยใน
latent phase มาเข้าสู่ active phase ดังนั้นจึงคล้ายเหมือนมการเปิดขยายของปาก มดลูกอย่างรวดเร็วคล้ายเป็นช่วง ที่เกิดความเร่ง (acceleration) ซึ่งส่วนใหญ่แลว ระยะนี้ คือช่วงที่ปากมดลูกเปิดขยายในช่วงระหว่าง 3-5 เซนตเมตร
Phase of maximum slope เป็นช่วงที่พบว่ากราฟการดำเนินการคลอดมี ความชันมากที่สุด เนี่องจากปากมดลูกมการเปิดขยายเพิ่มขึ้นอย่างมากภายในเวลาไม่นานนัก
Deceleration phase เป็นช่วงสุดท้ายของการคลอดในระยะที่ 1 ซึ่งเป็นชวงที่ปากมดลูกเปิดขยายประมาณ 7-8 เซนตเมตรขึ้นไป ซึ่งอัตราการเปิดของปากมดลูกอาจดู คล้ายเริ่มช้าลงอีกครั้ง แต่ลักษณะเด่นที่ เกิดขึ้นในระยะนี้ คือการเคลื่อนตํ่าลงมาของส่วนนำ(ศีรษะ)ทารก หรือที่เรียกว่าเป็นการเกิด Descent โดยเฉพาะหลงัจากที่ปากมดลูกเปิดขยายตั้งแต่ 8 เซนตเมตรเป็นต้นไป จะมีการ descent เกิดขึ้นที่ค่อนข้างรวดเร็วดังนั้น สิ่งที่จะตรวจพบได้ค่อนข้างชัดเจนคือ ระดับของส่วนนำ (Station) จะตํ่า ลงมาเรื่อยๆ เป็นการเตรียมพร้อมที่จะเข้าสู่การเบ่งคลอดในระยะที่ 2 ต่อไป
หลักการประเมินสภาวะของทารกในครรภ์
การดิ้นของทารกในครรภ์
ในผู้คลอดที่มีภาวะเสี่ยงสูง อาการนำที่แสดงถึงภาวะผิดปกติของทารกในครรภ์ คือ ทารกในครรภ์ดิ้นน้อยลงจนกระทั้งหยุดดิ้นโดยจะยังคงฟังเสียง หัวใจอย่างน้อย 12 ชั่วโมง ซึ่งจัดว่าเป็นข้อบ่งชี้ ที่ต้องช่วยเหลือใหม่การคลอดอย่างรีบด่วน
ในภาวะปกติทารกในครรภ์มการเคลื่อนไหวอย่างน้อย 10 ครั้งในช่วง ระยะเวลา 12 ชั่วโมง
การที่เลือดไปเลี้ยงมดลูกและรกลดลง ทำให้ทารกได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ อาจส่งผลให้ทารกในครรภ์ดิ้นน้อยลง
การวิเคราะห์เลือดของทารกในครรภ์
pH อยู่ระหว่าง 7.20 – 7.45
ลักษณะนํ้าครํ่า
ถ้าถุงนํ้าครํ่าแตกแล้วมีขี้เทาปน จะสังเกตเห็นนํ้าครํ่ามีสีเขียว หรือสีเหลือง นํ้าตาลและข้น ซึ่งบ่งบอกถึงภาวะทารกขาดอากาศหายใจ
ลักษณะใส สีเหลืองจางๆ คล้ายสีฟางข้าว เมื่อใกล้ครบกำหนดคลอดนํ้าครํ่าจะขนคล้ายนํ้ามะพร้าว้
ทารกเกิดภาวะขาดออกซิเจน ทำให้กล้ามเนื้อหูรูดทวารหนักของทารกคล้าย ตัวขับขี้เทาปนออกมาในนํ้าครํ่าซึ่งเป็นภาวะผิดปกติ พบเฉพาะในกรณีที่ ทารกมีศีรษะเป็นส่วนนำเท่านั้น
CMAB
C = clear liqour draining (น ํ้าครํ่าใสปกติ)
M = meconium stained liqour draining (นํ้าครํ่ามีขี้เทาปน)
Mild meconium stained คือ นํ้าครํ่ามีสเหลืองหรือเขียว จางๆ
Moderate meconium stained คือ นํ้าครํ่ามีสีเขียวปนเหลือง
Thick meconium stained คือ นํ้าครํ่ามีสีเขียวข้นมาก
A = absent ถุงนํ้าแตกแต่ตรวจภายในไม่พบนํ้าครํ่า
B = blood stained (นํ้าครํ่าปนเลือด)
การเต้นของหัวใจทารก
ในผู้คลอดที่มีภาวะเสี่ยงสูงในระยะ latent ควรฟังทุก 30 นาที และในระยะ active ควรฟังทุก 15 นาที ถามขอบ่งชี้ ว่าทารกในครรภ์มโอกาสได้รับอันตราย ควรฟังบ่อยขึ้น
ในผู้คลอดที่มภาวะเสี่ยงตํ่า ในระยะ latent ควรฟังทุก 1 ชั่วโมง และในระยะ active ควรฟังทุก 30 นาที
การเต้นของหัวใจทารก 110 – 160 ครั้งตอนาที
ควรฟังเสียงหัวใจทารกให้เต็ม 1 นาที
ควรฟังภายหลังมดลูกคลายตัวประมาณ 20 – 30 วินาที
ถุงนํ้าครํ่าแตก ควรฟังเสียงหัวใจทารกทันที หลังจากนั้นฟังทุก 5 – 10 นาที
การบันทึกอัตราการเต้นของหัวใจทารกโดยใช้เครื่องอิเล็คโทรนิก
อัตราการเต้นของหัวใจในภาวะปกติ 110 – 160 ครั้งต่อนาที
กิจกรรมการพยาบาล
เบี่ยงเบนความสนใจ/ จินตนาการ
ระยะปากมดลูกเปิด 1-4 ซม แนะนำให้เดินพูดคุย หรืออ่านหนังสือ
ระยะปากมดลูกเปิด 4-8 ซม แนะนำให้จิตใจจดจ่อ นับลมหายใจ
ระยะปากมดลูกเปิด 8-10 ซม แนะนำให้หายใจลึกๆ
การถู/นวด/ลูบ
ลูบที่หน้าท้อง
ถูนวดกระเบนเหน็บ
เป็นการกระตุ้นใยประสาทขนาดใหญ่
ประเมินความต้องการของผู้ป่วยก่อน
เบี่ยงเบนความสนใจ
ฟังดนตรี
ชวนคุย
ประคบร้อน/ เย็น
ลดสิ่งกระตุ้น/จัดสิ่งแวดล้อม
ดูแลสุขวิทยาส่วนบุคคล เช็ดหน้า ปรับอุณหภูมิให้เหมาะสม ลดเสียงรบกวน ่
การกดจุด
ให้ข้อมูล/ให้ความรู้
ผล PV บรรเทาอาการเจ็บครรภ์
การคลอด
ความก้าวหน้าของการคลอด
การเกร็ง
ประคับประคองทางด้านจิตใจ
สามี/ญาติดูแล
พยาบาลอยู่เป็นเพื่อ เข้าใจถึงความ ต้องการของผู้คลอด มนุษย์สัมพันธ์ที่ดี
คลายกล้ามเนื้อ
การหายใจ
Latent phase ปากมดลูกเริ่มเปิด- 3 ซม หายใจแบบช้าด้วยอก
Active phase ปากมดลูกเปิด 3-8 ซม หายใจช้าๆ
การหายใจ สลับกับการหายใจแบบตื้น เบา เร็ว
Transition phase ปากมดลูกเปิดตั้งแต่8 ซม หายใจแบบตื้น เบา เร็วและเป่าออก