Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ภาวะมีบุตรยาก (Infertility), นางสาวมิรันตรี พิลึก เลขที่64 ห้องB …
ภาวะมีบุตรยาก (Infertility)
สาเหตุ
สาเหตุจากฝ่ายหญิง (Female infertility)
Endometriosis พบร้อยละ 20
Immunological พบร้อยละ 5
ท่อนำไข่ พบร้อยละ 30
other พบร้อยละ 5
การทำงานของรังไข่ผิดปกติ พบร้อยละ 40
สาเหตุจากฝ่ายชาย (Male infertility)
Sexual factors พบร้อยละ10 เช่น Electile dysfunction, Premature dysfunction ฯ
other พบร้อยละ10
Sperm dysfunction พบร้อยละ 80 เช่น เชื้ออสุจิน้อย มีรูปร่างผิดปกติ หรือมีการเคลื่อนไหวน้อย
นอกจากนั้นพบว่า ภาวะทางจิตใจ เช่นความเครียด ความวิตกกังวล ก็เป็นสาเหตุให้เกิดภาวะมีบุตรยากได้
แบ่งออกเป็น 2แบบ
ภาวะมีบุตรยากแบบทุติยภูมิ (Secondary infertility) หมายถึง การมีบุตรยากที่ฝ่ายหญิงเคยตั้งครรภ์มาก่อนอาจจะสิ้นสุดลงด้วยการแท้ง หรือการคลอดก็ตาม หลังจากนั้นไม่มีการตั้งครรภ์อีกเลยเป็นระยะเวลานานกว่า 12เดือน
ภาวะมีบุตรยากแบบปฐมภูมิ (Primary infertility) หมายถึง การที่ฝ่ายหญิงไม่เคยตั้งครรภ์ หลังจากที่ได้พยายามแล้วเป็นระยะเวลานานกว่า 12 เดือน
ความสามารถในการมีบุตร
อายุฝ่ายหญิง 21-25 ปี ความสามารถมีบุตรได้สูง
อายุฝ่ายชาย อายุ > 55 ปี ขึ้นไป จะมีความผิดปกติของอสุจิมากขึ้น
ความถี่ของการมีเพศสัมพันธ์ อสุจิที่สร้างขึ้นใหม่มีคุณภาพดีและเเข็งแรงกว่าอสุจิที่สร้างมานานและมีชีวิตอยู่ในท่อนำไข่ของฝ่ายหญิงได้ประมาณ 2วัน ดังนั้นความถี่ของการมีเพศสัมพันธ์ที่เหมาะสมคือ 2-3 ครั้งต่อสัปดาห์
การวินิจฉัยภาวะมีบุตรยาก
การวินิจฉัยภาวะมีบุตรยากในฝ่ายหญิง
การตรวจร่างกาย
การตรวจร่างกายทั่วไป เช่น Secondary sex โรคทางอายุรกรรมที่เป็นสาเหตุให้มีบุตรยากเป็นต้น
การตรวจต่อมไร้ท่อ (Hypothalamus, Pititary, Thyroid)
การวินิจฉัย
Endoscopy การส่องกล้อง Laparoscopy ตรวจในอุ้งเชิงกราน
Hysteroscopy ตรวจโพรงมดลูก
รังไข่ ได้แก่ BBT, Cx mucous, Endometrium
biopsy, Serum progesterone
Hysterosalpingogram(HSG) การฉีดสารทึบรังสีและเอ็กซ์เรย์
เยื่อพังผืดในช่องเชิงกราน ได้แก่ Laparoscope
ภูมิต้านทานตัวอสุจิ ได้แก่ PCT (postcoital test)
เต้านม
การตรวจทางห้องปฏิบัติการ
การตรวจเลือดทั่วๆไป การตรวจออร์โมนฯ
ประวัติ ได้แก่ ประวัติการมีประจำเดือน การผ่าตัด การแต่งงานและการมีบุตร การมีเพศสัมพันธ์ การคุมกำเนิด ลักษณะนิสัยบางประการ รูปแบบการดำเนินชีวิต ลักษณะนิสัยส่วนตัว การได้รับยา รังสี สารเคมี การได้รับอุบัติเหตุ และการผ่าตัด เป็นต้น
การตรวจเฉพาะระบบสืบพันธุ์สตรี
คอมดลูก ได้แก่ PV ดูลักษณะทางกายวิภาค ตรวจ
มูกคอมดลูก
ตัวมดลูก ได้แก่ PV, Hysterosalpingogram,
Endometrium biopsy, Hysteroscopy, U/S
เยื่อพรหมจารีและช่องคลอด ได้เก่ PV,Wet smear,Culture
ท่อนำไข่ ได้แก่ CO2 insufflation หรือ Rubin test
, Hysterosalpingogram, Laparoscope
การประเมินท่อนำไข่ มดลูก และอวัยวะในอุ้งเชิงกราน
สาเหตุของภาวะมีบุตรยากร้อยละ 30-50 ซึ่งส่วนใหญ่ของภาวะ อุดตันของท่อนำไข่มักเกิดภายหลังการอักเสบติดเชื้อในอุ้งเชิงกรานจากโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ไส้ติ่งอักเสบ การทำแท้ง ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่
การตรวจความผิดปกติของการตกไข่
.
การตรวจวัดระดับฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนในในกระแสเลือดที่กึ่งกลางของระยะลูเทียล (midluteal serum progesterone level) เจาะเลือดเพื่อตรวจในช่วงประมาณ 1สัปดาห์ก่อนที่ประจำเดือนมา
ㆍ>5 μ/dl =มีการตกไข่
ㆍ> 10 μ/d=มีการตกไข่ คอร์ปัสลูเตียมทำงานปกติด้วย
การตรวจปัจจัยด้านปากมดลูกหรือการทำ postcoital test
การตรวจวัด basal body temperature หรือ BBT chart
การตรวจการทำงานของอสุจิหรือ sperm function
tests นั้น
ไม่มีหลักฐนว่ามีประโยชน์ต่อการดูแลรักษาจึงไม่เป็นที่นิยมในปัจจุบัน
การทำ post coital test
เพื่อดูมูกที่ปากมดลูกและดูความสามารถของอสุจิที่จะว่ายผ่านขึ้นไปสู่โพรงมดลูก ระยะเวลาที่เหมาะสมในการตรวจได้แก่ 1-2 วันก่อนการตกไข่โดยให้คู่สมรสมีเพศสัมพันธ์กันหลังจากที่งดเพศสัมพันธ์มาเป็นเวลา 2-3 วัน แล้วให้มารับการตรวจประมาณ 9-24 ชั่วโมง หลังจากนั้น ด้วยกาตรวจโดยใช้ syringe เล็กๆ ดูดเอามูกบริเวณposterior fornix มาป้ายบนแผ่นสไลด์ เพื่อดูว่ายังคงมีตัวอสุจิหรือไม่
ดูดจากช่องคอมดลูก และยืดดู หากเป็นช่วงของการตกไข่มูกจะใสและยืดได้ยาวก่อนที่จะขาดออกจากกัน (เป็นการประเมินเรื่องของการตกไข่ร่วมด้วย หากมูกสามารถยืดได้ยาวมากกว่าหรือเท่ากับ 10 ซม. และหากปล่อยให้แห้งจะตกผลึกเป็นรูปใบเฟิร์น จะแปลผลว่ามีการตกไข่) จากนั้น
หากพบอสุจิที่เคลื่อนไหวไปข้างหน้าเกิน 5 ตัว/HPF แสดงว่าอสุจิสามารถว่ายผ่านมูกขึ้นไปได้และมูกที่ปากมดลูกยังทำหน้าที่เป็นแหล่งเก็บกักอสุจิและคอยส่งขึ้นไปในโพรงมดลูกด้วย แต่หากพบตัวอสุจิแต่ไม่มีการเคลื่อนไหวเลย อาจแสดงถึงการอักเสบของปากมดลูก โดยเฉพาะหากตรวจพบว่ามีเม็ดเลือดขาวร่วมด้วย หรือภาระที่มูลปากมดลูกมีภูมิต้านทานต่อตัวอสุจิ
การวินิจฉัยภาวะมีบุตรยากในฝ่ายชาย
การตรวจร่างกาย
การตรวจร่างกายทั่วไป และการตรวจระบบ
สืบพันธ์ หนังหุ้มปลายองคชาต ลักษณะและรูเปิดของท่อปัสสาวะ ลักษณะรูปร่างอัณฑะ หลอดเลือดขอดในถุงอัณฑะ (Varicocele) Hydrocele
การซักประวัติ
ประวัติการเจ็บป่วยในอดีต เช่น โรคคางทูม โรคติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ โรคเบาหวาน โรคของต่อมไร้ท่อ
ลักษณะนิสัยบางประการ (การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ ฯ)
รูปแบบการดำเนินชีวิต ลักษณะนิสัยส่วนตัว
การได้รับยารังสี สารเคมี
การมีเพศสัมพันธ์ และความถี่ในการมีเพศสัมพันธ์
การได้รับอุบัติเหตุและการผ่าตัด การได้รับการกระทบกระเทือน
ที่อวัยวะสืบพันธ์ เป็นต้น
การตรวจทางห้องปฏิบัติการ
การตรวจเลือดทั่วๆไป การตรวจฮอร์โมน การตรวจน้ำอสุจิ
ปริมาณน้ำเชื้อ (Vol) 2 cc. หรือมากกว่า
ความเป็นกรด-ด่าง (PH) 6-8
จำนวนตัวอสุจิ ต่อ ซีซี (Count/cc.) 20 ล้านตัว/ซีซี หรือมากกว่า
การเคลื่อนไหว(Motility)50 % หรือมากกว่า
ลักษณะรูปร่าง (Morphoiogy) 50 % ปกติหรือมากกว่า
การมีชีวิต (Viability) 50 % มีชีวิตหรือมากกว่า
ค่าปกติของน้ำอสุจิ
การตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิ (WHO)
ปริมาตร (volume) ≥ 2 มิลลิลิตร
ความหนาแน่นของตัวอสุจิ ≥ 20 ล้านตัวต่อมิลลิลิตร
จำนวนของตัวอสุจิทั้งหมด ≥ 40 ล้านตัว
การเคลื่อนที่ของตัวอสุจิ ≥ ร้อยละ 50 มีการเคลื่อนที่ไป
ข้างหน้า
รูปร่าง ลักษณะ ≥ ร้อยละ 14 มีรูปร่างลักษณะปกติ
จำนวนเม็ดเลือดขาว <1 ล้านตัวต่อมิลลิลิตร
ความเป็นกรด-ด่าง (pH) =7.2 หรือมากกว่า
การมีชีวิต (vitality) ≥ ร้อยละ 75
การตรวจอสุจิ
นำน้ำอสุจิส่งตรวจภายใน 1 ชั่วโมงภายหลังที่เก็บได้
ใส่ภาชนะที่เตรียมให้เท่านั้น
งดการมีเพศสัมพันธ์ก่อนวันตรวจ 2-7 วัน
ไม่แนะนำให้มีการมีเพศสัมพันธ์ก่อนแล้วหลั่งขางนอกหรือใช้ถุงยางอนามัยเนื่องจากอาจมีสารที่ทำลายอสุจิได้
การรักษาการมีบุตรยาก
การฉีดน้ำอสุจิเข้าสู่โพรงมดลูกโดยตรง Intra-uterine insemination (IUI) Artificial insemination
การนำน้ำอสุจิที่ได้รับการคัดแยกมาแล้วฉีดเข้าไปในโพรงมดลูกขณะที่มีการตกไข่ตัวอสุจิว่ายจากโพรงมดลูกไปทางท่อนำไข่เเละผสมกับไข่ด้วยตัวเองต่อไป แพทย์ใช้ยากระตุ้นให้มีไข่ตกมากกว่าหนึ่งใบเพื่อเพิ่มโอกาสการตั้งครรภ์ให้มากขึ้น
วิธีการนี้ไม่เหมาะสม
ผู้หญิงที่มีปัญหาท่อนำไข่ตีบตันหรือมีพังผืด
ขวางทางระหว่างไข่กับทางเข้าท่อนำไข่
ท่อนำไข่เสียหาย เยื่อบุมดลุกเจริญผิดที่ หรือปัญหา
อื่น ๆ ที่ทำให้ไข่ไม่สามารถตกเข้าท่อนำไข่ได้
ผู้ชายที่มีปัญหาเรื่องน้ำอสุจิ เช่น มีจำนวนน้อยเคลื่อนไหวผิดปกติ หรือมีปัญหาอื่น ๆ
การรักษาแบบขั้นต้น (Conventional)
เป็นการรักษาขั้นต้นไม่เสียค่าใช้จ่ายมาก
การกระตุ้นไข่ (Ovulation induction)
การกำหนดระยะเวลาในการมีเพศสัมพันธ์(Timing intercourse)
มาตรฐานแล้ว เช่น การประเมินการตกไข่การผสมเทียม คือ การใช้เครื่องมือฉีดเชื้ออสุจิเข้าไปภายในอวัยวะสืบพันธ์ของสตรีในช่วงที่ไข่ตก เชื้ออสุจิอาจเป็นของสามี หรือผู้บริจาค วิธีนี้เหมาะกับผู้ชายที่เชื้ออ่อนเเอ
วิทยาการการช่วยเหลือการมีบุตร
(assisted reproductive technologies: ART)
การกระตุ้นการตกไข่ โดยการให้ GnRH เป็นระยะ (ตามการหลั่งของ GnRH ที่เป็นระยะ) กระตุ้นการผลิต FSHและ LH หรือให้ยาซึ่งเป็นฮอร์โมนสังเคราะห์ไปกีดกัน การทำงานของอีสโทรเจน ไม่ให้ไปยับยั้งการทำงานของ GnRH ทำให้มีการผลิต FSH และ LH ออกมาจำนวนมาก มีผลให้มี การตกไข่มากกว่า 1 ใบ หลังจากนั้นจะนำ ไข่ออกมาเลือกใบที่แข็งแรง และนำมาใช้ตามการ ปฏิสนธินอกร่างกาย ด้วยวิธีต่าง ๆ
การใช้เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธ์
(Assisted Reproductive Technology หรือ ART)
ZIFT ( Zygote Intrafallopian Transfer) คล้ายกับการทำเด็กหลอดแก้ว แต่ไข่และเชื้ออสุจิที่ผ่านการเตรียมแล้วจะถูกนำมาผสมกันและเพาะเลี้ยงในห้องปฏิบัติการ1 วัน ถ้าเห็นว่าเกิดการปฏิสนธิแล้ว
-IVF (In Vitro Fertilization)
การเก็บสเปิร์ม โดยการหลั่งภายนอก (masturbation)เลือกสเปิร์มที่แข็งแรงเท่านั้น ซึ่งถ้าต้องการเก็บไว้ใช้ภายหลังสามารถเก็บได้ไว้ในไนโตรเจนเหลวเป็นเวลาหลายปีโดยไม่เสื่อมสภาพ
การเก็บไข่ โดยเทงเข็มผ่านทางช่องคลอดเข้าสู่รังไข่โดยตรงซึ่งสามารถเห็นได้จากอัลตราซาวด์ หรือผ่านทางหน้าท้องไปที่รังไข่
การปฏิสนธินอกร่างกายเละการย้ายตัวอ่อน หรือทั่วๆไปเรียกกันว่า เด็กหลอดแก้ว การทำคล้ายกับGIFT แต่ไข่และเชื้ออสุจิที่ผ่านการเตรียมแล้วจะถูกนำมาผสมกันเพื่อให้เกิดการปฏิสนธินอกร่างกาย โดยเพาะเลี้ยงในห้องปฏิบัติการ เพื่อให้มีการแบ่งตัวจนเป็นตัวอ่อนในระยะ 4-8 เซลล์ ใช้เวลาเลี้ยงในห้องปฏิบัติการประมาณ 2-5 วัน จากนั้นนำตัวอ่อนที่ได้ใส่เข้าไปในโพรงมดลูกเพื่อให้มีการเจริญเติบโตต่อไป
ข้อบ่งชี้
ท่อนำไข่ตีบตัน
มีเยื่อพังผืดในอุ้งเชิงกรานซึ่งขัดขวางการเดินทางของไข่
เข้าสู่โพรงมดลูก
เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่
ความผิดปกติของปากมดลูก
ความผิดปกติของการตกไข่
สาเหตุจากฝ่ายชาย
ภาวะมีบุตรยากที่ไม่ทราบสาเหตุ
-GIFT ( Gamete Intrafallopian Transfer) คือ การนำไข่เเละเชื้ออสุจิไปใส่ในท่อนำไข่ หลังจากกระตุ้นไข่เพื่อชักนำให้ไข่สุกหลายใบ และเจาะดูดไข่ออกมาแล้วนำไข่ที่ได้ 3-4 ใบมารวมกับตัวอสุจิที่ผ่านการคัดเเยกเเล้วจากนั้นนำฉีดผ่านเข้าไปในท่อนำไข่ทันที เป็นการเลียนแบบธรรมชาติ ฝ่ายหญิงจะต้องมีท่อรังไข่ที่ปกติอย่างน้อย 1 ข้าง
Micromanipulation
วิธีการรักษาคู่สมรสที่มีบุตรยาก ซึ่งมักจะมีปัญหา
ทางด้านเชื้ออสุจิจำนวนน้อยมากไม่เคลื่อนไหวโดยการใช้เข็มเล็กๆเจาะเปลือกไข่แล้วให้เชื้ออสุจิวิ่งผ่านรูที่เจาะ หรือกรฉีดเชื้ออสุจิเข้าใต้เปลือกไข่ หรือแม้แต่การฉีดเชื้ออสุจิเข้า Ooplasm โดยตรง วิธีนี้ต้องอาศัยเครื่องมือพิเศษ และประสบการณ์ความชำนาญของผู้ทำ
ICSI ( Intracytoplasmic Sperm Injection )
เป็นการนำเชื้ออสุจิเพียงหนึ่งตัวเจาะใส่เข้า Ooplasm
โดยตรง
ข้อบ่งชี้ของการทำ ICSI คือ
ตัวอสุจิเคลื่อนไหวไม่ดี(Asthenozoospermia)
ตัวอสุจิน้อยมาก (Oligozoospermia)
ตัวอสุจิมีรูปร่างผิดปกติ (Teratozoospermia)
คู่สมรสที่ผ่านการทำการปฏิสนธินอกร่างกายแล้วตัวอสุจิ
กับไข่ไม่สามารถปฏิสนธิกันได้
Retrograde ejeculation
-Immunological factor
ทำให้เกิดการตั้งครรภ์ได้แม้ในรายที่มีปริมาณอสุจิน้อยกว่า 100 ตัว (การหลั่งหนึ่งครั้งในคนปกติจะมีตัวอสุจิประมาณ 100 ล้านตัว)
ดังนั้นอิ๊กซี่จึงเป็นวิธีที่เหมาะกับผู้ที่มีปัญหาจำนวนอสุจิน้อยมาก หรืออสุจิมีโครงสร้างผิดปกติมาก
https://youtu.be/wbR4XX3VMOc
นางสาวมิรันตรี พิลึก เลขที่64 ห้องB
รหัสนักศึกษา613601172